🔍 Κύρια σημεία και ευρήματα από την Έκθεση Δημοκρατίας 2026
δείτε όλη την έκθεση εδώ:
📌 1. Τίτλος & Γενικό Πλαίσιο
Ο τίτλος της έκθεσης είναι “Democracy Report 2026: Unraveling the Democratic Era?” και αποτελεί την 10η ετήσια έκδοση του V‑Dem Institute, βασισμένη σε δεδομένα για το 2025.
Το V‑Dem χρησιμοποιεί μια πολύ μεγάλη επιστημονική βάση δεδομένων με τέτοια στοιχεία ώστε να μετρά πάνω από 32 εκατομμύρια δεδομένα σε 202 χώρες και εδάφη από το 1789 μέχρι το 2025, αξιολογώντας πάνω από 600 χαρακτηριστικά δημοκρατίας.
🌍 2. Παγκόσμια Τάση: Μεγάλη Υποχώρηση της Δημοκρατίας
Ο κόσμος σήμερα είναι πολύ λιγότερο δημοκρατικός απ’ ό,τι πριν από μερικές δεκαετίες.
- Η μέση ποιότητα δημοκρατίας για τον παγκόσμιο πολίτη είναι στο επίπεδο του 1978, δηλαδή έχει σχεδόν εξουδετερωθεί η πρόοδος της “τρίτης κύματος” δημοκρατίας που ξεκίνησε τη δεκαετία του ’70.
- Η πλειονότητα του παγκόσμιου πληθυσμού (περίπου 74% δηλαδή 6 δισ. άνθρωποι) ζει σε χώρες που χαρακτηρίζονται αυταρχικές ή σε διαδικασία αυταρχικοποίησης.
- Μόλις 7% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε φιλελεύθερες δημοκρατίες (δηλαδή με πλήρη δημοκρατικά χαρακτηριστικά).
🇺🇸 3. Η Περίπτωση των ΗΠΑ (Κεντρική Εστίαση της Έκθεσης)
Το V‑Dem αφιερώνει μεγάλο μέρος της έκθεσης στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου εντοπίζει:
- Τη μεγαλύτερη υποχώρηση δημοκρατίας στην ιστορία των ΗΠΑ.
- Οι ΗΠΑ χάνουν την κατηγορία τους ως φιλελεύθερη δημοκρατία — συγκεκριμένα, η πολυετής δημοκρατική σταθερότητα φτάνει τώρα στα «χαμηλότερα επίπεδα από τη δεκαετία του ’60» σε πολλούς θεσμικούς δείκτες
- Αυτό δεν σημαίνει κατάργηση εκλογών, αλλά «εκλογικό αυταρχισμό» όπου οι εκλογές διεξάγονται αλλά οι θεσμοί που εγγυώνται τη δημοκρατία υπονομεύονται.
Αυτή η πρόταση επιβεβαιώνεται και από πρόσφατες ειδησεογραφικές αναλύσεις που αναφέρονται στην έκθεση και στη χρήση της για την κατάταξη των ΗΠΑ σε επίπεδα πολύ πιο κοντά σε αυταρχικά καθεστώτα.
🌐 4. Γενικά Τάσεις Αυταρχικοποίησης
Το 2026 πρόκειται για χρονιά με:
- 44 χώρες που βρίσκονται σε περίοδο αυταρχικοποίησης (δηλαδή σταθερή πτώση σε στοιχεία δημοκρατικής ποιότητας).
- Ορισμένα ευρωπαϊκά κράτη (όπως Ιταλία, Κροατία, Σλοβενία, Σλοβακία, και Ηνωμένο Βασίλειο) χαρακτηρίζονται από την έκθεση ως “νέοι αυταρχικοί”.
- Η ελευθερία της έκφρασης και των μέσων ενημέρωσης βρίσκεται σε κρίση, επιδεινούμενη σε πολλές χώρες.
📈 5. Δημοκρατίες vs Αυταρχικές χώρες
– Αυταρχικές χώρες: 92 συνολικά διεθνώς στο τέλος του 2025.
– Δημοκρατίες: μόλις 87 χώρες.
Αυτό δείχνει μια αντιστροφή των ιστορικών τάσεων λίγων δεκαετιών πριν, όταν οι δημοκρατίες ήταν περισσότερες
🔹 Η Ελλάδα παραμένει δημοκρατία, αλλά δεν είναι πλέον “φιλελεύθερη δημοκρατία”· έχει μεταφερθεί στην κατηγορία της εκλογικής δημοκρατίας (electoral democracy), δηλαδή:
- Υπάρχουν ελεύθερες, περιοδικές εκλογές και γενική συμμετοχή.
- Όμως η λειτουργία των θεσμών, οι έλεγχοι και οι ισορροπίες, η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και η προστασία δικαιωμάτων έχουν υποχωρήσει σε σημαντικό βαθμό.
🔹 Σύμφωνα με τα στοιχεία που κυκλοφορούν από τα V‑Dem datasets και δημοσιεύσεις (που περιλαμβάνονται στην ίδια έκθεση 2026), η Ελλάδα:
- κατατάσσεται περίπου 49η παγκοσμίως μεταξύ των 179 χωρών στη σχετική κατάταξη δημοκρατίας (όπως καταγράφεται από τα δεδομένα του V‑Dem).
Η έκθεση σημειώνει — σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία που παρουσιάζονται στη δημοσιογραφική περίληψη των ευρημάτων — ότι:
🔹 Η Ελλάδα έχει υποστεί διαρκή πτώση στους δείκτες δημοκρατίας τις τελευταίες χρονιές και βρίσκεται σε στατιστικά επιβεβαιωμένη φάση “αυταρχικοποίησης” / δημοκρατικής οπισθοδρόμησης.
🔹 Η υποχώρηση αυτή δεν είναι απλώς στατιστική τυχαία διακύμανση αλλά προκύποτουν:
- Μειωμένοι έλεγχοι του εκτελεστικού από τη Βουλή και τη Δικαιοσύνη
- Προβλήματα στην προστασία ατομικών ελευθεριών και στην ισότητα ενώπιον του νόμου
- Ελλείψεις στην ανεξαρτησία των θεσμών που διασφαλίζουν το κράτος δικαίου
Κατά την ταξινόμηση του V‑Dem εξ ορισμού:
- Φιλελεύθερη Δημοκρατία (Liberal Democracy) σημαίνει όχι μόνο ελεύθερες εκλογές αλλά ισχυρούς θεσμούς ελέγχου και προστασία δικαιωμάτων.
- Εκλογική Δημοκρατία (Electoral Democracy) σημαίνει ότι οι εκλογές είναι ο βασικός προσανατολισμός, αλλά πάσχει το βάθος και η ποιότητα του κράτους δικαίου.
Για την Ελλάδα το αποτέλεσμα αυτό σημαίνει ότι το καθεστώς της είναι δημοκρατικό σε επίπεδο εκλογών, αλλά όχι πλήρως φιλελεύθερο, ένα χαρακτηριστικό που συμβαδίζει με τις γενικότερες τάσεις που καταγράφει η έκθεση (π.χ. μείωση στη λειτουργία ελέγχων, πτώση θεσμικών εγγυήσεων).
Σύμφωνα με τις αναλύσεις που συνοδεύουν τα V‑Dem δεδομένα:
- Η πτώση της ποιότητας της δημοκρατίας στην Ελλάδα ξεκίνησε να εμφανίζεται στα δεδομένα από το 2019 και επιταχύνθηκε στη συνέχεια.
- Σύμφωνα με αξιολογήσεις, η Ελλάδα μετακινήθηκε από «φιλελεύθερη» σε «εκλογική» δημοκρατία στα τέλη του 2022 και παρέμεινε ως τέτοια μέχρι τουλάχιστον το 2024/2025.
