Φωτογραφία: Diva Plavalaguna / Pexels
Είναι καταγεγραμμένη τα τελευταία χρόνια μια βαθιά κρίση εκπροσώπησης που μαστίζει κυρίως τα αριστερά κόμματα. Τα αποτελέσματα της πολυκρίσης της τελευταίας δεκαπενταετίας αποτυπώνονται σε όλα τα επίπεδα, στο κοινωνικό, στο ιδεολογικό, αλλά εμφανέστερα στο πολιτικό. Η αξιοπιστία των κομμάτων, και δη των προοδευτικών και αριστερών, έφτασε στο ναδίρ, διαπίστωση που αποτυπώθηκε στο εκλογικό αποτέλεσμα του 2023, όταν η εκλογική καταβύθισή τους και ιδιαίτερα του ΣΥΡΙΖΑ προκάλεσε σοκ στον κεντροαριστερό και αριστερό χώρο. Στην κοινή γνώμη είναι εμφανή τα σημάδια μιας εντεινόμενης δυσπιστίας και έλλειψης εμπιστοσύνης με διττό αποτέλεσμα: την απομάκρυνση των λαϊκών τάξεων από την κομματική συμμετοχή και την παράλληλη απομάκρυνση των ίδιων των κομμάτων από την κοινωνία. Αυτές οι δύο τάσεις διαμόρφωσαν ένα σκηνικό κρίσης εκπροσώπησης, με άμεσες αλλά και μακροπρόθεσμες συνέπειες για τη λειτουργία της ελληνικής δημοκρατίας.
Οι ευθύνες των αριστερών κομμάτων
Αν και θα περίμενε κανείς οι συσσωρευμένες δυσκολίες να φέρουν τις κοινωνίες μπροστά σε ισχυρές διεκδικήσεις, συνέβη ακριβώς το αντίθετο. Οι άνθρωποι παραδόθηκαν σχεδόν παθητικά σε μία «μοίρα» που δεν ήλεγχαν, δημιουργώντας τις κοινωνίες «χαμηλών προσδοκιών» και αντί να αναζητήσουν τη βελτίωση της καθημερινότητάς τους, σύρθηκαν στην εύκολη αποδοχή μιας κατάστασης που όλο χειροτέρευε. Την ίδια στιγμή ο αγώνας επιβίωσης τούς οδήγησε μακριά από τις εστίες αναζήτησης πολιτικής ταυτότητας, κινηματικής δράσης και κοινωνικών διεκδικήσεων. Προφανώς ένιωσαν «μικροί», «λίγοι» και «μόνοι» μπροστά στα γιγαντωμένα προβλήματα, με τον νεοφιλελευθερισμό να τους «διδάσκει» εξαπατώντας τους την εσωτερικευμένη ατομικότητα σαν ασπίδα στην κοινωνική διάρρηξη. Έτσι φτάσαμε σε μία δομική κοινωνική δυσαρέσκεια, κυρίως στα λαϊκά στρώματα στα οποία η ελπίδα σβήνει κάθε μέρα και περισσότερο.
Ευθύνονται, όμως, μόνο οι κοινωνίες για αυτή την αποσύνθεση; Ασφαλώς και όχι. Οι ευθύνες των αριστερών κομμάτων είναι σημαντικές. Η λαϊκή δυσαρέσκεια είχε σαν άμεσο αποτέλεσμα την απώλεια του ηθικού πλεονεκτήματος και της εμπιστοσύνης στην Αριστερά. Χάθηκαν εκείνες οι διαστάσεις μιας πολιτικής ηθικής που συνεπάγεται συγκεκριμένες στάσεις ζωής, συγκεκριμένη εκφορά λόγου και ακόμα περισσότερο σχεσιακών συμπεριφορών που ενσαρκώνονται μέσα από συγκεκριμένους κανόνες διαντίδρασης των ανθρώπων μεταξύ τους. Η προγενέστερη της αριστερής διακυβέρνησης συντροφικότητα, τόσο στο δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό λόγο, αποτελούσε ένα όχημα από το οποίο δεν κατέβαινε ουδείς, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσης σχέσεων, αλλά και ιδεολογικών διαφορών. Υπήρχε μία ρητή ή άρρητη υποστήριξη, ακόμη και υπό συνθήκες προσωπικής αντιπάθειας. Στις δημόσιες συζητήσεις η αντιπαράθεση οδηγούσε σε εμπλουτισμό απόψεων, ακόμη και αν οι διαφωνίες παρέμεναν ακλόνητες, οι ανθρώπινες και συντροφικές σχέσεις δεν χαλούσαν. Δημόσια και ιδιωτική εικόνα άρρηκτα συνδεδεμένη έδινε ένα ισχυρό ηθικό πλεονέκτημα που είχε βαθιά χαραχτεί στη συνείδηση των ελληνικών πληθυσμών, ακόμη και αυτών που ήταν δεδηλωμένοι εχθροί της Αριστεράς.
Αναγκαιότητα της επιστροφής στους κανόνες
Αναρωτιέται δικαίως κάποιος γιατί χάθηκε το ηθικό πλεονέκτημα της Αριστεράς. Και οι τρεις διαστάσεις του, μία που το συνδέει με τη σωστή πλευρά της Ιστορίας, μία με την αέναη αναζήτηση των αξιών της κοινωνικής δικαιοσύνης, της προστασίας των αδύναμων πληθυσμών, με την καταπολέμηση της εκμετάλλευσης και μία τρίτη με τις στάσεις ζωής των αριστερών, όλες συνδέονται με την αναγκαιότητα κανόνων και τον σεβασμό τους σαν μέσο για την επίτευξή του. Μέσα από ένα σύνθετο πλέγμα ιδιαίτερων κομματικών σχέσεων, παρακάμψεων, λανθασμένων αναλύσεων και πεποιθήσεων, η απομάκρυνση από τους κανόνες αναφορικά και με τα τρία επίπεδα δημιούργησε στον χώρο των αριστερών κομμάτων ένα νεφέλωμα που συνδέθηκε άρρητα και άτυπα με την ήττα και το αρχηγοκεντρικό μοντέλο. Για κάποιο στρεβλό λόγο θεωρήθηκε ότι η τήρηση των κανόνων, πχ της εντιμότητας επί διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, δεν προσέφερε τίποτα, αντίθετα βοήθησε στην καταβύθιση και την απαξίωση πολιτικών που κυνήγησαν τη φοροδιαφυγή, την ανιδιοτέλεια, τη δικαιότερη ανακατανομή εισοδήματος από τις συχνά αταξικές μεσαίες τάξεις στα χαμηλά κοινωνικά στρώματα. Η στροφή προς κεντρώες και ρευστές πολιτικές επιλογές συνοδεύτηκε από μία θολή κατάσταση, όπου ο καθένας έκανε ό,τι ήθελε και ήταν αποδεκτό. Από την ηγεσία, ιδιαίτερα από αυτήν, μέχρι το τελευταίο μέλος διαχύθηκε μία ιδιόρρυθμη αυθαιρεσία υιοθέτησης ad hoc κανόνων που ίσχυαν για μία συνεδρίαση, για μία στιγμή, για μία συγκεκριμένη κατάσταση αρκεί να μην πειραχτούν αναγνωρισμένες και κοινώς αποδεκτές πρακτικές. Η πεποίθηση ότι έτσι «προστατεύουμε το κόμμα» είχε όμως ένα τεράστιο συσσωρευμένο κόστος στα μέλη και φυσικά στην εικόνα του στην κοινωνία. Αν στα δεξιά κόμματα η εφαρμογή ταξικά άδικων ρυθμίσεων δεν απασχολούσε κανέναν γιατί ήταν γνωστή και δεδομένη, η άναρχη εφαρμογή ρυθμίσεων από τα αριστερά κόμματα και δη από το ΣΥΡΙΖΑ έβγαζε μάτι στην κοινωνία.
Δεοντολογία και Αριστερά
Η νέα γενιά πολιτικής αντίληψης, μετά τις ακρότητες και τις φαιδρότητες που ξεχείλισαν το ποτήρι με την εκλογή του Στέφανου Κασσελάκη στο ΣΥΡΙΖΑ, ανέδειξαν μία νέα δύναμη στον πολιτικό χάρτη, τη Νέα Αριστερά. Αυτή με τη σειρά της ακριβώς επειδή προσπαθεί να αναγεννήσει τη Ριζοσπαστική Αριστερά, οφείλει να κάνει μία στροφή 180 μοιρών, υιοθετώντας αξιακούς κανόνες δεοντολογίας που θα υπηρετήσουν τη συντροφικότητα των μελών, την αξιοπιστία, την κοινωνική δικαιοσύνη μέσα και έξω από το κόμμα, την ακεραιότητα και εν τέλει τη συμμετοχή όλων των πολιτών που νιώθουν ότι ασπάζονται τις αριστερές αξίες. Παράλληλα, αυτή η στροφή που είναι θέμα επιβίωσης, οφείλει να αναγεννήσει εκείνη τη δεοντολογία που πρέπει να στηρίζουν όλα τα πολιτικά κόμματα και δη τα αριστερά. Χωρίς σοβαρούς κανόνες λειτουργίας και δεοντολογίας που να εφαρμόζονται από όλους για όλους, που να αποτελούν τη «βίβλο» του αριστερού σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, κανένα ηθικό πλεονέκτημα δεν μπορεί να επανέλθει στην Αριστερά. Όσο πιο χαλαρά εφαρμόζουμε το Καταστατικό και τον Κώδικα Δεοντολογίας του κόμματος, τόσο πιο εκτεθειμένοι βρισκόμαστε για άλλη μία φορά απέναντι στην κοινωνία και στους ανθρώπους που υποφέρουν και που θέλουν να μας εμπιστευτούν. Επιπρόσθετα, κανένα κόμμα δεν κρίνεται μόνο από τα εκλογικά του αποτελέσματα ούτε από τους ποσοτικούς δείκτες και αλγόριθμους που το «μετρούν», κρίνεται πρωτίστως από την ποιότητα των πολιτικών, των μελών του και των σχέσεων που δημιουργούνται μέσα σε αυτό. Αυτό αποτελεί ένα καθρέφτη διπλής όψης που λειτουργεί τόσο προς τα μέσα, όσο και προς την κοινωνία, αναδομεί συνειδήσεις και συγκροτεί τους όρους συμμετοχής του καθένα και της καθεμίας στο κόμμα και στην κοινωνία.
Για όλους τους παραπάνω λόγους, δημιουργούνται οι όροι επιταγής τήρησης μιας δεοντολογίας αξιών, το «δέον» όπως θα πρέπει να είναι και το «είναι» όπως είναι εφικτό, πραγματικό. Γιατί αν σκεφτούμε πιο προσεκτικά, θα διαπιστώσουμε ότι οι εκπτώσεις στα δικά μας θέλω και στις προσδοκίες μας από ένα κόμμα δεν είναι τίποτα παραπάνω από τις χαμηλές προσδοκίες μέσα στις οποίες κοινωνικοποιείται μία ολόκληρη κοινωνία που «βολεύεται» και δεν αντιστέκεται στη διαφθορά, στην απαξίωση των πάντων, ζώντας στη ματαίωση της αναζήτησης μιας πιο ποιοτικής καθημερινότητας για τον ίδιο, τους δικούς του ανθρώπους και τη συλλογικότητα. Η ευθύνη που πηγάζει από την τήρηση κανόνων δεοντολογίας αποτελεί μία υπέρτατη ευθύνη, η οποία πρωτίστως αφορά τους εντεταλμένους από ένα κόμμα λειτουργούς (αφού ασκούν λειτούργημα), αλλά ισόποσα αφορά το κάθε ενεργό μέλος του και κατ’ επέκταση όλους όσοι θέλουν να λέγονται άνθρωποι με την ιδιότητα του ενεργού πολίτη. Πρόκειται για τον μοναδικό δύσβατο δρόμο που πρέπει να διαβούμε και που μελλοντικά οδηγεί με βεβαιότητα σε κοινωνική ειρήνη, δικαιοσύνη και στην επιστροφή της Αριστεράς στο πολιτικό προσκήνιο ως κυρίαρχο πολιτικό υποκείμενο.
