«..Αυτό που διακυβεύεται είναι αν η περιοχή (Λατινική Αμερική) θα συνεχίσει να αντιμετωπίζεται ως ένα σύνολο κυρίαρχων κρατών ή ως χώρος διαθέσιμος για παρέμβαση, πολιτικό πειραματισμό και παραδειγματική τιμωρία».
Εμίλιο Καφάσι, καθηγητής Κοινωνιολογικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο του Μπουένος Άιρες, συνέντευξη στην «Εποχή», 20.1.2026
Ο ιστορικός χρόνος είναι πολύ πυκνός, πνιγηρός, με αβεβαιότητες που αυξάνονται όσο βαθαίνει η κρίση του καπιταλισμού και ξεδιπλώνεται η επιθετικότητα του ιμπεριαλισμού, των ενδοϊμπεριαλιστικών εντάσεων και διακανονισμών, της αποικιοκρατίας. Νέο το γλωσσάριο, νέες και οι μορφές υπέρβασης της κρίσης που παραπέμπουν σε νεοφασισμό. Τούτη η εποχή, ανάλογα με τη γεωστρατηγική θέση της περιοχής/χώρας και τις πλουτοπαραγωγικές πηγές της, το χρώμα της κυβέρνησής της, γεννά έντονα συναισθήματα ανασφάλειας στους λαούς για το αύριο και κυρίως φόβο για την εξαγγελμένη ή μη έφοδο του αυτόκλητου αυτοκράτορα του πλανήτη και νοσηρά αυτοαναφορικού προέδρου των ΗΠΑ. Φόβος που εγκαθίσταται εντός τους όταν αναλογίζονται την ανημποριά τους να αντιπαλέψουν το «τέρας». «Κοινωνίες της διακινδύνευσης» θα τις χαρακτήριζε ο γερμανός κοινωνιολόγος Ούλριχτ Μπεκ: «…Η κίνηση που τίθεται σε λειτουργία από την κοινωνία της διακινδύνευσης εκφράζεται στη φράση “Φοβάμαι”. Η κοινότητα της ανησυχίας αντικαθιστά την κοινότητα τηςανάγκης»[1].Οι περισσότερες χώρες της Λατινικής Αμερικής – Καραϊβικής είναι ήδη κοινωνίες διακινδύνευσης.
Δύο εκατομμύρια πολίτες της Βενεζουέλας έχουν εγκαταλείψει τη χώρα τούς τελευταίους μήνες και κατέφυγαν προσωρινά (;) σε παραμεθόρια με τη Βενεζουέλα κοινότητα της Κολομβίας, αναμένοντας τη σταθεροποίηση της νέας κατάστασης. Οι, πριν λίγες ημέρες, απειλές του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο ότι «οι ΗΠΑ θα διεξάγουν νέα στρατιωτική επιχείρηση, αν δεν συνεργαστεί η μεταβατική πρόεδρος Ντέλσι Ροντρίγκες» βαθαίνουν και διασπείρουν τον φόβο σε όλη την περιοχή, ακόμα και πέραν αυτής. Την επόμενη ημέρα, η Ντέλσι Ροντρίγκες δήλωσε: «είναι μια μεγάλη νίκη του λαού που υπάρχει σταθερότητα» και διαβεβαίωσε ότι συνεχίζει να επικοινωνεί άμεσα με τον Ντ. Τραμπ και το Μάρκο Ρούμπιο, ενώ η Κορίνα Ματσάδο κατέθεσε τη διαθεσιμότητά της να συζητήσει, αν χρειαστεί, με τη Ροντρίγκες το χρονοδιάγραμμα της μετάβασης.
Η κλιμάκωση των …εργασιών αναπαλαίωσης
Καταρχάς, ο Τραμπ …κληρονόμησε από προκατόχους του, Δημοκρατικούς και Ρεπουμπλικάνους[2] την πολύχρονη αντιμετώπιση των κρατών της Λατινικής Αμερικής – Καραϊβικής όχι ως κυρίαρχες οντότητες στο πλαίσιο του διεθνούς νομικού πλαισίου, αλλά ως περιοχή όπου οι ΗΠΑ έχουν δικαίωμα να τη διαφεντεύουν: ληστρική εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πηγών τους (γη και κυρίως υπέδαφος). Όταν έβρισκαν εμπόδια στην εξυπηρέτηση των συμφερόντων τους, τα προσπερνούσαν με κοινοβουλευτικά ή στρατιωτικά πραξικοπήματα, αιματοβαμμένες δικτατορίες.
Στο πλαίσιο του πυρήνα της πολιτικής του Τραμπ «Κάνε την Αμερική Ξανά Μεγάλη (MAGA)» που νοείται (σχηματικά) ως κάνε την Αμερική (ΗΠΑ) την πρώτη και μοναδική ισχυρή δύναμη στον πλανήτη (κυρίως οικονομικά) και με το δολάριο ηγεμονικό νόμισμα σε όλες τις διεθνείς συναλλαγές. Σε αυτήν τη στοχοθεσία εντάσσεται η πίεση που ασκείται στην περιοχή για αναχαίτιση της κατά Τραμπ εισβολής της Κίνας στην Λατινική Αμερική – Καραϊβική και συναλλαγές σε δολάρια.
Με αρχή της αναπαλαίωσης τους τιμωρητικούς δασμούς που επέβαλε στη Βραζιλία (ιδρυτικό και δραστήριο μέλος των BRICS, αριστερόστροφος και απείθαρχος στην υπόθεση φυλάκισης του Μπολσονάρου ο πρόεδρός της κ.ά.). Στη συνέχεια με την ταπεινωτική επιστροφή της πρώτης φουρνιάς μεταναστών-ριών στην Κολομβία και εγκλεισμό αρκετών Βενεζουελάνων στα κάτεργα του Μπουκέλα (θαυμαστής του Τραμπ) στο Ελ Σαλβαδόρ σαν ναρκέμπορων, παραβιάζοντας τη σχετική νομοθεσία των ΗΠΑ.
Περιοδεία υπουργού εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στη Κεντρική Αμερική: Το κουβανικής καταγωγής γεράκι, με ιδιαίτερη αρμοδιότητα τη Λατινική Αμερική, μισεί πρωτίστως την Κούβα αλλά και τη Βενεζουέλα ως αδελφή της χώρα. Δεν βρήκε άξια «ειδικών παρεμβάσεων» εμπόδια παρά μόνο στην Ονδούρα με την αριστερόστροφη προέδρο Τσιομάρα Κάστρο. Όμως, οι προεδρικές – βουλευτικές εκλογές (30.11.2025) πλησίαζαν και το εμπόδιο ξεπεράστηκε. Συνοπτικά, δύο ημέρες πριν τις εκλογές ο Τραμπ υπέδειξε δημόσια και εμφατικά τον «μοναδικό υποψήφιο που θα μπορούσε να συνομιλήσει» και κατά τη διάρκεια ροής των αποτελεσμάτων απείλησε με οικονομικές περικοπές. Τελικά τα αποτελέσματα, με συνεχιζόμενες διακοπές, ανακοινώθηκαν στις 24/12/25! Νικητής ο εκλεκτός του Τραμπ με μόλις 40.000 ψήφους διαφορά από τον επίσης δεξιό αντίπαλό του. Οι καταγγελίες για ολοφάνερη νοθεία και μη αναγνώριση των αποτελεσμάτων είναι πολλές και η πολιτική κατάσταση δεν θα είναι ανέφελη. Η παρέμβαση του Τραμπ στη πολιτική ζωή χωρών της Λατινικής Αμερικής – Καραϊβικής με κυνισμό και δεσποτισμό δεν έχει περιοριστεί στην Ονδούρα: προηγήθηκε στις βουλευτικές εκλογές της Αργεντινής (29/10/2025), που βρισκόταν σε κατάσταση χρεοκοπίας και στη Βραζιλία για να μη δικαστεί ο ακροδεξιός Χ. Μπολσονάρου, οργανωτής αποτυχημένου πραξικοπήματος μετά την εκλογή του Λούλα. Όμως, στα εκλογικά αποτελέσματα συμβάλλει περισσότερο ή λιγότερο η παρέμβαση εξωτερικών παραγόντων, αλλά δεν είναι πολλές φορές τόσο καθοριστική όσο οι υπάρχουσες κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες, οι προσλήψεις των πολιτών για αυτές και τα συναισθήματά τους.
Η κλιμάκωση της επιθετικότητας
Η «Εποχή» έχει παρακολουθήσει συστηματικά, από τον περασμένο Αύγουστο ιδιαίτερα, τον πολύμηνο και βασανιστικό θαλάσσιο και εναέριο κλοιό της Βενεζουέλας, την εισβολή των ΗΠΑ, το βομβαρδισμό συνοικίας του Καράκας και την απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο και της συζύγου του στις 3 Ιανουαρίου 2026, τα έωλα προσχήματα και τους πραγματικούς στόχους του Τραμπ και γενικά τα τεκταινόμενα σε αυτήν τη χώρα και θα συνεχίσει να ενημερώνει για τη σύνθετη μεταβατική περίοδο (όλα τα άρθρα για τη Βενεζουέλα βρίσκονται στον ιστότοπο της εφημερίδας).
Η επιθετικότητα παίρνει αποκρουστική μορφή στις 29 Ιανουαρίου όταν ο Τραμπ απαιτεί από την Κούβα υποταγή ή αργό θάνατο, ανακηρύσσοντάς τον «κίνδυνο για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ»: εκδίδει διάταγμα όπου απαιτεί από όλες τις χώρες να μην αποστείλουν πετρέλαιο στην Κούβα, με ποινή για τους παραβάτες νέων δασμών απροσδιορίστου ύψους. Απύθμενη απανθρωπιά, εικόνες από τη Γάζα συνειρμικά επανέρχονται. Ευτυχώς, η αλληλεγγύη εκδηλώθηκε μαζικά και θεσμικά (ενδεικτικά παρέμβαση του Πάπα) ιδιαίτερα στο Μεξικό, αλλά και στις ΗΠΑ. Για μια ακόμα φορά, η Κούβα δεν είναι μόνη.
Ανακουφιστικά νέα
Τα τελευταία νέα από τη Λατινική Αμερική είναι –μέχρι και την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές τουλάχιστον– ανακουφιστικά. Το Μεξικό (Κλαούντια Σέινμπαμ) ανακοίνωσε ότι την επόμενη βδομάδα θα πραγματοποιηθεί η συνήθης παράδοση πετρελαίου στην Κούβα και αποστολή ειδών πρώτης ανάγκης ως ανθρωπιστική βοήθεια. Το κύμα καταδίκης της απανθρωπιάς του Τραμπ και της αλληλεγγύης στον λαό της Κούβας τόσο στο Μεξικό, όσο και διεθνώς (ενδεικτικά, παρέμβαση Πάπα…), αλλά και η επίμονη προσπάθεια της Κ. Σέιντμαν να κινηθεί, και μέσω της διπλωματικής οδού, είχαν θετικά αποτελέσματα.
Με κομμένη την ανάσα περίμεναν εχθροί και φίλοι την προχτεσινή συνάντηση στον Λευκό Οίκο Τραμπ – προέδρου της Κολομβίας, Γκ. Πέτρο (3.2.2026), γνωρίζοντας τη συγκρουσιακή σχέση μεταξύ τους. Η συνάντηση κράτησε δύο ώρες και δηλώθηκε και από τις δύο πλευρές ότι ήταν «παραγωγική» χωρίς αναφορές στο τι συζητήθηκε–αποφασίστηκε. Εν κατακλείδι, συμφώνησαν ότι διαφωνούν ιδεολογικά και πολιτικά, αλλά ότι μπορούν να συνεννοηθούν σε καίρια προβλήματα που αφορούν και στις δύο χώρες. Είναι, όμως, γνωστό ότι ο Πέτρο επιδιώκει την υποστήριξη του Τραμπ και της Ντέλσι Ροντρίγκες στον δύσκολο αγώνα που διεξάγει κατά του ELN, που δρα κυρίως στη Βενεζουέλα, αλλά και στην Κολομβία, όχι πλέον ως ένοπλο αντάρτικο, αλλά ως εμπλεκόμενο σε ναρκεμπόριο. Είναι επίσης γνωστό ότι έχει αποδεχτεί τριμερείς κοινές δράσεις για την αντιμετώπισή του.
Η διαρροή πληροφοριών σχετικά με συζητήσεις ΗΠΑ –Κούβας, επιβεβαιώθηκαν την περασμένη Τετάρτη. Ο γιος του Ραούλ Κάστρο, Αλεσάντρο, αναχώρησε για το Μεξικό όπου θα πραγματοποιηθεί συνάντηση με εκπροσώπους των ΗΠΑ. Εικάζεται ότι η πρόταση των ΗΠΑ είναι στο πρότυπο της Βενεζουέλας. Το ερώτημα αν αυτό το νέο είναι ανακουφιστικό ή όχι, θα απαντηθεί ελπίζω σύντομα.
Φωτογραφία: Amar Preciado / Pexels
Σημειώσεις:
1. «Κοινωνίες της διακινδύνευσης», εκδόσεις πεδίο, 2015
2. Ενδεικτικά, στρατιωτική εισβολή στην Κούβα (Κόλπος των Χοίρων) στις 17.4.1961. Πρόεδρος των ΗΠΑ ο Τζον Κένεντι.
