«Τα ιδιωτικά επενδυτικά σχέδια που προωθούνται για την ιδιωτικοποίηση του εργοστασίου οινοποιίας του ΤΑΟΛ και του τουριστικού περίπτερου είναι η απόλυτη καταστροφή της περιοχής. Η αμμουδιά είναι κομμάτι της πόλης και συνέχεια της πόλης, συστατικό αναπόσπαστο στοιχείο της φυσιογνωμίας της, δεν είναι η εξοχή της. Είναι το χέρι που την προστατεύει και την ολοκληρώνει» σημείωνε ο λευκαδίτης πανεπιστημιακός Θανάσης Καλαφάτης, το 2021.
Η υπεράσπιση του χώρου
«Η μακροχρόνια παραχώρηση/ιδιωτικοποίηση του γηπέδου του τουριστικού περιπτέρου στο Κάστρο που προωθούσε από το 2017 ο δήμος Λευκάδας μέσω του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου, καθώς και η πώληση του εγκαταλειμμένου όμορου γηπέδου του Οινοποιείου του ΤΑΟΛ που προωθούσε και προωθεί η διοίκηση του αγροτικού συνεταιρισμού, για δημιουργία ξενοδοχειακής μονάδας στον χώρο του εγκαταλειμμένου οινοποιείου του ΤΑΟΛ και κατάληψης ολόκληρης της περιοχής από κουρτινοξαπλώστρες και beach-bar στο γήπεδο του τουριστικού περίπτερου, είναι ασύμβατες με τις υφιστάμενες αρχαιολογικές, περιβαλλοντικές και χωροταξικές δεσμεύσεις, που ισχύουν στην περιοχή. Οι σκοπούμενες αλλαγές χρήσης στα εξαιρεθέντα από την κατεδάφιση και προ πολλών χρόνων εγκαταλειμμένα κτίρια, αποτελούν προσβολή της ιστορίας του αγροτικού συνεταιρισμού, ύβρη του μνημειακού συνόλου του κάστρου της Αγίας Μαύρας, βεβήλωση του σημαντικότερου τοπόσημου του νησιού, το οποίο από μόνο του χωρίς πεντάστερα και κουρτινοξαπλώστρες αποτελεί βασικό τουριστικό πόρο-προορισμό επ ωφελεία όλης της κοινωνίας της Λευκάδας, κατοίκων, επισκεπτών και επιχειρηματιών. Η όποια εγκατάλειψη των κτιρίων εμφανίζεται σήμερα, με κανέναν τρόπο δεν μπορεί να αποτελεί το άλλοθι για την παράδοσή της στην επιχειρηματική κερδοσκοπία, με πρωταγωνιστές τους έχοντες την ευθύνη της φροντίδας της περιοχής, αντίθετα αποδεικνύει αν μη τι άλλο την ανεπάρκειά τους στη διαχείριση της δημόσιας κοινόχρηστης περιουσίας του δημοτικού Λιμενικού Ταμείου και της κοινής αγροτικής περιουσίας των συνεταιριστών του ΤΑΟΛ.»
Τα παραπάνω σημείωνε η Ομοσπονδία των Απανταχού Λευκαδίτικων Συλλόγων στην επιστολή της προς το Δημοτικό Συμβούλιο Λευκάδας που για πολλοστή φορά καλούταν να συζητήσει για την εκκρεμότητα που έχει προκύψει μετά την απόφαση του ΣτΕ 1478/2025.
Οι μέχρι σήμερα μεγαλειώδεις κινητοποιήσεις στο νησί της Λευκάδας, οδήγησαν το 2022 στην παραίτηση του προέδρου του Λιμενικού Ταμείου και στη συνέχεια –κατόπιν απόφασης του Δημοτικού Συμβουλίου (Νοέμβριος 2022)– το Λιμενικό ταμείο ανακάλεσε την απόφαση παραχώρησης και ουσιαστικά κατάργησε στο σύνολό του τον διαγωνισμό για λόγους, μεταξύ των άλλων, μη συμμόρφωσης της προσφοράς όλων των υποψηφίων με τους όρους της διακήρυξης.
Κατά της απόφασης ανάκλησης της παραχώρησης, η πλειοδότρια εταιρεία ΝΟΤΙΟΝ άσκησε προσφυγή στο ΣτΕ κατά του Λιμενικού Ταμείου και κατά του υπουργείου Ναυτιλίας που καθυστερούσε να δώσει τελική έγκριση παραχώρησης. Με την απόφαση του ΣτΕ 1478/2025, για την προκήρυξη διαγωνισμού που προβλέπει εργασίες σε κτίρια και περιβάλλοντα χώρο που πιθανόν θα έχει επιπτώσεις στον περιβάλλον (κοινωνικό, πολιτιστικό, ανθρωπογενές κλπ) ειδικά σε περιοχές ειδικής προστασίας, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η προηγούμενη λήψη περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Στην περίπτωση του διαγωνισμού (2017) για το τουριστικό περίπτερο στο Κάστρο, όχι μόνο δεν είχε ληφθεί καμία περιβαλλοντική αδειοδότηση αλλά, όπως τονίζεται και στην απόφαση, η έλλειψη πρόβλεψης περιβαλλοντικής αδειοδότησης εντοπίζεται στην ίδια τη διακήρυξη του διαγωνισμού (ρητά αναφέρεται στην απόφαση ότι ελλείπουν σχετικοί όροι στη διακήρυξη). Ακόμη και η σχετική αρχική γνωμοδότηση της τοπικής εφορίας αρχαιοτήτων λήφθηκε μετά την κατακύρωση του διαγωνισμού (6-2-2018), στον τότε αρχικό πλειοδότη, δηλαδή σε χρόνο πολύ μεταγενέστερο της διακήρυξης του διαγωνισμού (20-9-2017).
Επιπλέον Σύμφωνα με την Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων, οι προτεινόμενες με την υποβληθείσα μελέτη εργασίες και επεμβάσεις εντός της αδόμητης ζώνης απολύτου προστασίας του φρουρίου Αγ. Μαύρας, χώρου, ο οποίος απολαμβάνει της ανώτατης έντασης προστασίας του νόμου, είναι μείζονος σημασίας και εμπίπτουν στις αρμοδιότητες του Κ.Α.Σ. Η εισηγήτρια εξηγεί ότι με τη μελέτη δεν προτείνεται η απλή συντήρηση δύο υφισταμένων κτιρίων, τα οποία, σημειωτέον, παρουσιάζουν σοβαρά στατικά προβλήματα, αλλά η μορφολογική αναδιαμόρφωσή τους, ενώ προτείνονται επίσης και εκτεταμένες επεμβάσεις και διαμορφώσεις στον περιβάλλοντα χώρο των κτιρίων, είτε αυτές κριθούν ως ελαφρές είτε ως λιγότερο ελαφρές» .
Παρά τη δια νόμου προστασία
Παρά ταύτα, ενώ εκκρεμεί μέχρι και σήμερα η εκδίκαση σχετικής προσφυγής ακύρωσης στο ΣτΕ από συμπολίτες μας, εγκρίθηκε η παρέμβαση στην αδόμητη ζώνη με το αιτιολογικό ότι το μπιτσόμπαρο θα εξυπηρετεί τις ανάγκες των επισκεπτών του αρχαιολογικού χώρου!
Μέχρι σήμερα, με κύρια ευθύνη του πλειοδότη αλλά και της Διοίκησης του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου η αρχιτεκτονική μελέτη της προτεινόμενης επέμβασης δεν έχει λάβει την έγκριση/ σύμφωνη γνώμη του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής (ΣΑ) της Περιφερειακής Ενότητας Λευκάδας, καθόσον οι προβλεπόμενες ανακατασκευές ή και νέες κατασκευές στο σύνολο κρίθηκαν ασύμβατες με την φυσιογνωμία του χώρου και αντίθετες με την πολεοδομική νομοθεσία.
Αντ΄ αυτού μεθοδεύτηκε η παράκαμψη/αγνόηση του και η υπόθεση εξετάσθηκε παράτυπα από το κεντρικό Αρχιτεκτονικό Συμβούλιο (ΚΕΣΑ) παρά τα προβλεπόμενα.
Το Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής Λευκάδας αναφέρει: «Η περιοχή της παραλίας του Κάστρου με τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις της, όντως αποτελεί ένα πολύ ιδιαίτερο και σημαντικό χώρο, αφενός γιατί βρίσκεται απέναντι από το Ενετικό Κάστρο της Αγ. Μαύρας, εντός ζώνης απολύτου προστασίας, αδόμητη περιοχή και περιοχή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, αφετέρου γιατί είναι τοπόσημο και έχει συνδεθεί άρρηκτα με τη νεότερη ιστορία και κοινωνική ζωή των κατοίκων της πόλης της Λευκάδας, ούσα η κοντινότερη παραλία στην πόλη, με θάλασσα και άμμο εξαιρετικής ποιότητας. Η ως άνω έκταση βρίσκεται εντός Χερσαίας Ζώνης Λιμένος Λευκάδας. Καθώς o χώρος αυτός εκμισθώνεται και παραχωρείται σε ιδιώτη, για την επανάχρησή του, ως επιχείρηση μαζικής εστίασης, τίθεται υπό αμφισβήτηση η έννοια της κοινοχρησίας, κυρίως του περιβάλλοντος χώρου. Οι επεμβάσεις στον περιβάλλοντα χώρο, εκτείνονται στα όριά του και ουσιαστικά τον φορτώνουν, περιορίζουν την ελευθερία του και τον οριοθετούν. Eν κατακλείδι, όλος ο χώρος χρησιμοποιείται προκειμένου να εξυπηρετηθούν οι δραστηριότητες της επιχείρησης».
Ζητήματα νομιμότητας
Τίθεται λοιπόν αυτοτελές ζήτημα νομιμότητας του ίδιου του διαγωνισμού και συνεπώς η όποια εκ των υστέρων απόπειρα νομιμοποίησης αποτελεί επέμβαση στην ίδια την διακήρυξη, δεδομένου ότι η ολοκληρωμένη περιβαλλοντική αδειοδότηση αποτελεί κρίσιμη παράμετρο για τη σαφή περιγραφή του συμβατικού αντικειμένου. Συνεπώς, έχουμε κατάργηση/ ακύρωση του διαγωνισμού για λόγους νομιμότητας και δημόσιου συμφέροντος όχι με την στενή οικονομική έννοια του όρου (ύψος μισθωμάτων κλπ) αλλά της υποχρέωσης κάθε δημόσιου φορέα να λαμβάνει προληπτικά μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος σύμφωνα με το άρθρο 24 παρ. 1 Σύνταγμα, όπως έχει ερμηνευθεί με αποφάσεις του ΣΤΕ.
Με βάση τα παραπάνω είναι τουλάχιστον περίεργο για ποιο λόγο η σημερινή διοίκηση του Λιμενικού ταμείου συνεχίζει να κρατάει σε εκκρεμότητα τον διαγωνισμό και δεν προχωράει σε επαναδιατύπωση της κατάργησής του σύμφωνα και με τις «υποδείξεις» του ΣτΕ. Το τουριστικό περίπτερο βρίσκεται εντός της ζώνης ασφαλείας του ενεργού φάρου, είναι δημόσια έκταση και είναι τουλάχιστον ερευνητέο πώς και με ποια αιτιολογία δόθηκε η σύμφωνη γνώμη της υπηρεσίας φάρων του ΓΕΝ, δηλαδή του υπουργείου Άμυνας, για τη μακροχρόνια παραχώρηση/μίσθωσή του παρά την ισχύουσα νομοθεσία
Στον δημόσιο διάλογο έχουν εκφραστεί κατά καιρούς συγκεκριμένες προτάσεις για τη, σύμφωνα με την ταυτότητα και το υφιστάμενο καθεστώς προστασίας, αντιμετώπιση του χώρου. Σύμφωνα με πρόσφατη απόφασή του το Δημοτικό Συμβούλιο θα αιτηθεί την απαλλοτρίωση του γηπέδου του συνεταιρισμού από το υπουργείο Πολιτισμού και την αξιοποίησή του ως πολιτιστικό χώρο με αναφορά στην ιστορία του οινοποιητικού συνεταιρισμού.
