Τα επίδικα των εκλογών έχουν αρχίσει και διαμορφώνονται. Το πολιτικό σύστημα έχει μεταλλαχθεί και οδηγείται σε μεγάλες ανακατατάξεις. Η ιδεολογία έχει υποχωρήσει και οι όποιες συμμαχίες είναι πολύ δύσκολο να σφυρηλατηθούν. Πάμε σε μία μορφή κονιορτοποιημένου πολυκομματισμού, καταλήγει ο Λουδοβίκος Κωτσονόπουλος, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου σε μία συνέντευξη εφ’ όλης της ύλης.
(ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΕΡΒΕΡΙΔΗΣ/ΜΟΤΙΟΝΤΕΑΜ)
Ξεκίνησε η διαδικασία συνταγματικής αναθεώρησης, η οποία είναι μια κοινή διαπίστωση πως κατατέθηκε ως αντιπερισπασμός. Παρά ταύτα, άνοιξε ξανά τη συζήτηση. Ποια είναι τα κύρια επίδικα;
Αναπόφευκτα έχει ανοίξει ένας αντίλογος στις εισηγήσεις της κυβέρνησης, οι οποίες έρχονται να παγιώσουν, στη μακρά διάρκεια, το καθεστώς πλήρους κρατικής απορρύθμισης που εισήγαγαν οι διαδοχικές κυβερνήσεις της ΝΔ. Στέκομαι, μεταξύ άλλων, στην άρση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων, στο ξήλωμα κάθε δικλείδας προστασίας για το περιβάλλον, και στην αναθεώρηση του άρθρου 16 που θα αποτελέσει το τέλος εποχής για το δημόσιο, δωρεάν πανεπιστήμιο της μεταπολίτευσης, ανοίγοντας τον δρόμο για την κρατική επιδότηση των ιδιωτικών πανεπιστημίων. Είναι κρίσιμο, επομένως, να αρθρωθεί ένας βασικός λόγος υπεράσπισης συνταγματικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων.
Πιστεύεις ότι έχει εξαντληθεί το ενδιαφέρον του κόσμου για τα σκάνδαλα και επομένως μπορεί να σταθεί η όποια προσπάθεια αλλαγής ατζέντας;
Η σκανδαλολογία μπορεί να κουράζει, ειδικά σε ένα εκλογικό κοινό, τμήμα του οποίου είναι διατεθειμένο να τα αγνοήσει στο όνομα μίας κακώς εννοούμενης κυβερνητικής αποτελεσματικότητας. Η φύση, όμως, των σκανδάλων αυτών, που δεν είναι απλές υποθέσεις διαφθοράς, αλλά αγγίζουν στην καρδιά της λειτουργίας του πολιτικού συστήματος, σε συνδυασμό με την εμπλοκή της ευρωπαϊκής εισαγγελίας, τα καθιστούν αναπόσπαστο κομμάτι της ημερήσιας διάταξης.
Και συνέχεια έρχονται στο προσκήνιο. Όσο η ΝΔ δείχνει το σκάνδαλο των υποκλοπών να έχει πάρει τον δρόμο της Δικαιοσύνης, τόσο ο Ταλ Ντίλιαν με μια του δήλωση τινάζει τη συγκάλυψη στον αέρα.
Μα δεν είναι μόνο ποινικό το σκάνδαλο, είναι κυρίως πολιτικό. Η σύμβαση της ΕΥΠ με το Predator δείχνει ξεκάθαρα πολιτική εμπλοκή.
Αναφέρθηκες στο άρθρο 16. Μελέτη του ΙΟΒΕ για τις ανισότητες δείχνει πως μόνο ένα στα 10 παιδιά που προέρχονται από χαμηλά, οικονομικά στρώματα σπουδάζει, και επομένως η κοινωνική κινητικότητα έχει βαλτώσει…
Η λειτουργία του δημόσιου πανεπιστημίου ως μηχανισμός κοινωνικής κινητικότητας έχει αισθητά εξασθενίσει τα τελευταία χρόνια, και ειδικά μετά την περίοδο των μνημονίων. Για τον απλούστατο λόγο ότι συνήθως παιδιά από χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα, με τις επιδόσεις που είχαν περνούσαν στα πανεπιστήμια της επαρχίας και δεν έχουν τη δυνατότητα να σπουδάσουν σε άλλη πόλη από αυτήν της κύριας κατοικία τους. Έτσι, είτε δεν πάνε καθόλου είτε εγκαταλείπουν τις σπουδές τους γιατί αναγκάζονται να εργαστούν παράλληλα με αυτές. Από όταν δε θεσμοθετήθηκε το ν+2 δεν αφήνεται καμία δυνατότητα παράτασης σπουδών. Όλοι αυτοί οι παράγοντες συντείνουν σε ένα μεγάλο ποσοστό αποκλεισμού των παιδιών αυτών από το εκπαιδευτικό σύστημα, τάση που θα ενισχυθεί στο μέλλον ακόμα περισσότερο.
Στην ίδια μελέτη γίνεται αναφορά στην περιορισμένη πρόσβαση στην παιδεία και στην προσιτή στέγη. Η δυσαρέσκεια και η ανασφάλεια καταγράφονται συνεχώς αυξανόμενες στις δημοσκοπήσεις, αλλά δεν βλέπουμε να είναι κινητοποιητικοί παράγοντες. Γιατί;
Αυτή η όξυνση των ανισοτήτων είναι σημαντική, αλλά σταδιακή. Όταν ένα φαινόμενο είναι σταδιακό, η πρώτη αντίδραση του κόσμου είναι η απόπειρα προσαρμογής σε αυτό. Όταν όμως το φαινόμενο οξυνθεί τόσο πολύ ώστε να προκαλεί κρίσεις στην καθημερινότητα των ανθρώπων, αυτή η κατάσταση είναι που δημιουργεί κινήματα και αντιδράσεις.
Αυτά τα ζητήματα μπορεί να γίνουν προεκλογική ύλη και να ορίσουν ατζέντα;
Το πρώτο επίδικο που θα τεθεί στην ατζέντα είναι κατά πόσο θα υπάρξει και τρίτη τετραετία της Νέας Δημοκρατίας. Δευτερευόντως εκτιμώ ότι η ακρίβεια, η στέγη, η υγεία και η παιδεία θα είναι τα επίδικα των εκλογών και σε αυτά θα κληθούν να τοποθετηθούν όποιοι σχηματισμοί κατέβουν.
Το κομματικό σκηνικό αλλάζει τελείως, μετά και την είσοδο νέων, μονοπρόσωπων κομμάτων στην κούρσα. Πώς φτάσαμε στο να ξεφυτρώνουν σαν τα μανιτάρια τέτοιοι σχηματισμοί;
Αυτή τη στιγμή στο πολιτικό σύστημα υπάρχουν τρία πολιτικά κόμματα, που λειτουργούν ως τέτοια: Νέα Δημοκρατία, ΠΑΣΟΚ και ΚΚΕ. Όλα τα υπόλοιπα είναι ομαδώσεις στελεχών με κάποιον αρχηγό μπροστά. Είναι μία νέα ένδειξη στο πολιτικό σύστημα, το γεγονός ότι οι διασπάσεις είτε από την Αριστερά είτε από τη Δεξιά μπορούν να επιβιώσουν σε κομματικούς σχηματισμούς με κοινοβουλευτική παρουσία για αξιοσημείωτο χρονικό διάστημα, πέραν της μίας κοινοβουλευτικής θητείας. Κάτι τέτοιο δεν συνέβαινε με τέτοια συχνότητα και ένταση πριν την περίοδο των μνημονίων. Ειδικά με τα όσα συμβαίνουν στην Αριστερά, μοιάζουν λίγο με «κόμματα-Tinder», αν μου επιτρέπεται αυτό το ευφυολόγημα. Η ιδεολογία έχει υποχωρήσει και ο κάθε πολιτικός αρχηγός, είτε λέγεται Τσίπρας είτε λέγεται Βαρουφάκης αποφαίνεται «εσύ μου αρέσεις, μπορείς να μπεις στο ψηφοδέλτιο, αλλά οι φίλοι σου όχι». Μοιραία το πολιτικό σύστημα θα οδηγηθεί σε μεγάλες ανακατατάξεις μετά τις εκλογές.
Η ΕΛΑΣ του Αλ. Τσίπρα, λίγες βδομάδες μετά την ανακοίνωσή της, δείχνει να έχει δημοσκοπικό ρεύμα. Εκτιμάς ότι θα το κρατήσει ή θα κάτσει;
Εμφανίζει μια δυναμική, η οποία όμως δεν είναι η αναμενόμενη. Αν σκεφτεί κανείς ότι ο Αλέξης Τσίπρας διέλυσε το προηγούμενο κόμμα του, πήγε στην Αμερική, έκανε rebranding, έβγαλε βιβλίο, προσπάθησε να απευθυνθεί στον κεντρώο χώρο και να ξεκόψει με την Αριστερά, που έστειλε στον εξώστη. Τελικά, κατέληξε στις δημοσκοπήσεις να σημειώσει 14-15%, δηλαδή 2% λιγότερο από το ποσοστό που είχε πάρει όταν έφυγε από το πολιτικό σύστημα, και να παλεύει για τις ψήφους του πρώην ΣΥΡΙΖΑ και τη δεύτερη θέση. Το κάνει δε με διαλυτικό τρόπο, ώστε να μην υπάρξει στο Κοινοβούλιο άλλη αντιπολιτευτική φωνή, πέραν της δικής του.
Ο ΣΥΡΙΖΑ που εκλέχθηκε ως αξιωματική αντιπολίτευση, πήρε την απόφαση να μην κατέβει καν στις εκλογές…
Είναι πρωτοφανής απόφαση! Έχουν δίκιο όσοι αναρωτιούνται πώς προέκυψε. Πού ξανακούστηκε πολιτικό κόμμα να παραδέχεται δημόσια πως δεν υποστηρίζει τον εαυτό του, αλλά ένα άλλο πολιτικό σχέδιο. Στη βιβλιογραφία δεν το έχω ξαναδεί.
Λειτουργεί ρεβανιστικά ο Αλ. Τσίπρας; Κόβει από το κόμμα του όποιον έχει εκλεγεί βουλευτής με το κόμμα του οποίου ήταν πρόεδρος ή έχει κυβερνήσει στη δική του διακυβέρνηση.
Ο Αλέξης Τσίπρας δεν πρόκειται να συγκροτήσει ένα κόμμα σαν αυτά που έχει συνηθίσει ο αριστερός χώρος. Όπως έχει πει «δεν υπάρχουν πολιτικές προϋποθέσεις». Έτσι, την ατζέντα θα θέτει αποκλειστικά ο αρχηγός, τα στελέχη θα επιλέγονται μόνο από εκείνον, και θα λειτουργεί με μια κλειστή ομάδα που θα διαμορφώσει τα δίκτυα του κόμματος με αυτές τις κατευθύνσεις. Δεν είμαι σίγουρος ότι όλοι όσοι ονειρεύονται να ζήσουν μια οργανωμένη κομματική ζωή, θα την ξαναγευτούν.
Ο Τσίπρας έθεσε σε mode αυτοκαταστροφής όχι μόνο τον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και τη Νέα Αριστερά, όταν αυτή συγκροτήθηκε και στη βάση του να μην αποτελέσει ένα αρχηγοκεντρικό κόμμα. Αυτό δεν απογοητεύει-απομακρύνει περισσότερο κόσμο, που και αν έχει αντέξει χτυπήματα από τον χώρο του ΣΥΡΙΖΑ;
Νομίζω ότι η απόφαση όσων βουλευτών αποχώρησαν από τη Νέα Αριστερά είχε να κάνει με κίνητρα που οι ίδιοι μόνο ξέρουν. Εκτιμώ ότι βιάστηκαν να κάνουν μια τέτοια κίνηση. Δεν νομίζω ότι το κόμμα Τσίπρα στην κατεύθυνση που έχει πάει, και με τα χαρακτηριστικά που θα λάβει θα είναι ένα φιλόξενο περιβάλλον για αυτά τα στελέχη, και δεν νομίζω ότι θα αξιοποιηθούν όλοι όπως φαντάζονται. Ουσιαστικά προσπάθησαν να διαλύσουν, και σε έναν βαθμό το κατάφεραν, τη σωστική λέμβο που οι ίδιοι δημιούργησαν για να σωθεί ο χώρος της Ανανεωτικής Αριστεράς, μετά από την κρίση του ΣΥΡΙΖΑ. Σίγουρα όλα αυτά δεν βοηθούν την Αριστερά εν γένει, αλλά νομίζω ότι είναι ένα καλό σημείο, με την έννοια ότι πλέον θα οδηγηθεί σε ωρίμανση η κατάσταση. Πρακτικά υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να μην μπει κανένα κόμμα από τη διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ στη Βουλή. Αυτό θα αποτελέσει μια καλή αφορμή για μια συζήτηση από την αρχή, για τον χώρο της Ανανεωτικής Αριστεράς συνολικά.
Τα τελευταία αρκετά χρόνια αναλώσαμε πολύ χρόνο, κόπο και δυνάμεις για να συζητούμε για τις συμμαχίες, για να καταλήξουμε στο σήμερα που κανείς δεν μπορεί να συνεργαστεί με κανέναν.
Όπως αποδείχθηκε οι συμμαχίες είναι πολύ δύσκολο να σφυρηλατηθούν, όταν το προσωπικό πρυτανεύει έναντι του πολιτικού. Βέβαια, θα δούμε πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα και κατά την προεκλογική περίοδο. Αλλά όσο η συζήτηση είναι προσκολλημένη στο παρελθόν νομίζω ότι είναι πολύ δύσκολες οι συμμαχίες. Αυτό που προέχει είναι μια ιδεολογική ζύμωση και μια προγραμματική συμφωνία. Έτσι πηγαίνουν οι συμμαχίες μπροστά. Συζητήσεις που έχουν να κάνουν με το τι έκανε ή δεν έκανε η κυβέρνηση του μνημονίου απλά εγκλωβίζουν την πολιτική κατάσταση. Και δεν φαίνεται και να αφορούν ιδιαίτερα πολύ κόσμο. Η Νέα Αριστερά η οποία απαρτίζεται από τα καλύτερα στελέχη της πρώην κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ παίρνει 0,5%. Κάτι δείχνει αυτό.
Και κάπως έτσι η κυριαρχία της Νέας Δημοκρατίας εδραιώνεται, με όλα τα άλλα κόμματα να έχουν πρόβλημα επιβίωσης;
Απ’ ό,τι φαίνεται πάμε σε μια μορφή κονιορτοποιημένου πολυκομματισμού, χωρίς να εκτιμώ ότι η Νέα Δημοκρατία θα καταφέρει να διατηρήσει τα ποσοστά της, μετά από τις κινήσεις Σαμαρά αλλά και με όλη την αναδιάταξη που συμβαίνει και στον χώρο της Δεξιάς. Μοιραία θα αρχίσει η συζήτηση, μετά τις εκλογές, για συνεργασίες. Νομίζω ότι όλοι προσπαθούν να καταγράψουν ένα ποσοστό που θα τους φέρει στο μετεκλογικό τραπέζι. Η μάχη επί της ουσίας είναι για τη δεύτερη θέση, και όχι για την πρώτη, η οποία θα είναι της ΝΔ.
Τουλάχιστον στις πρώτες κάλπες…
Ναι, αν και σπάνια στις δεύτερες κάλπες το πρώτο κόμμα χάνει την πρωτιά. Συνήθως δυναμώνει.
Για το εγχείρημα Καρυστιανού τι χώρος υπάρχει σε αυτόν τον κονιορτοποιημένο πολυκομματισμό; Εκείνη επιδιώκει την αυτοδυναμία.
Είναι ένα εγχείρημα που στοχεύει στον αντισυστημισμό και προωθεί την Μ. Καρυστιανού ως ένα άφθαρτο πρόσωπο που δεν έχει σχέση με το κομματικό σύστημα. Αυτό έχει πολλούς ακροατές, ειδικά στις νέες ηλικίες. Η ίδια έχω την αίσθηση ότι θα περιορίσει –ή τουλάχιστον αυτό πρέπει να τη συμβουλεύσουν– τις τοποθετήσεις της, διότι είναι αρκετά στα δεξιά του φάσματος και μάλλον διώχνει κόσμο από το να προσελκύει όταν μιλάει.
Φωτο: Βασίλης Βερβερίδης / MotionTeam
