Κιρ Στάρμερ, πρωθυπουργός σε αποδρομή
Ακυβέρνητη πολιτεία. Αυτή την εντύπωση δίνει τις τελευταίες ημέρες η Μεγάλη Βρετανία. Η πανωλεθρία του κυβερνώντος Εργατικού Κόμματος στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές της 7ης Μαΐου προκαλεί παράλυση του κυβερνητικού έργου και διάλυση του κομματικού μηχανισμού. «Το Labour Party στα πρόθυρα του εμφύλιου πολέμου», διαπιστώνει η Guardian ενόψει της ντε φάκτο διάσπασης της κοινοβουλευτικής ομάδας του σε πολέμιους του πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ, που του καταλογίζουν την πλήρη ευθύνη για την πανωλεθρία, και σε υποστηρικτές του, που υποστηρίζουν, ότι τυχόν αποπομπή του από την πρωθυπουργία θα σπρώξει την κυβέρνηση και την χώρα κατευθείαν στον γκρεμνό.
Το κλίμα είναι όντως βαρύ και ασήκωτο για τον σοσιαλδημοκράτη πρωθυπουργό. Αυτό αποτυπώνεται και στα μέσα ενημέρωσης. Για έναν «βαδίζοντα νεκρό», γράφει το ακροδεξιό ταμπλόιντ The Sun, ενώ η φιλελεύθερη οικονομική εφημερίδα Economist αμφιβάλει αν θα τη «βγάλει» στην πρωθυπουργία μέχρι το τέλος της τρέχουσας εβδομάδας. Ο κοινός παρανομαστής στις δημόσιες κριτικές είναι ότι ο Στάρμερ λειτουργεί πλέον ως διαχειριστής της εξουσίας, όχι ως στιβαρός κυβερνήτης.
Μωραίνει ο Κύριος ον βούλεται απολέσαι: Ο Στάρμερ όχι μόνο δεν σκοπεύει να παραιτηθεί, αλλά δηλώνει μεγαλόστομα ότι θέλει να κυβερνήσει για δέκα ακόμα χρόνια (!). Παρόμοιες μεγαλοστομίες είχαν κάνει στο παρελθόν η συντηρητική πρωθυπουργός Μάργκαρετ Θάτσερ και ο σοσιαλδημοκράτης ομόλογός της Τόνι Μπλερ – για να χαθούν λίγους μήνες αργότερα οριστικά στο πολιτικό μαύρο σκοτάδι.
Για τις επόμενες 10 μέρες, 10 εβδομάδες, ή ίσως και για περισσότερο, δεν πρέπει ωστόσο να αποκλείεται η συνέχιση της πρωθυπουργίας του. Όχι μόνο επειδή ο ίδιος γαντζώνεται σαν βδέλλα σε αυτήν. Αλλά και επειδή το σοκ της εκλογικής ήττας αρχίζει να καταλαγιάζει, ενώ οι αντίπαλοί του στο κόμμα δεν είναι ακόμα σε θέση να τον ανατρέψουν. Ένα πρώτο «πραξικόπημα» εναντίον του, που επιχείρησε ο υπουργός Υγείας Γουές Στρίτινγκ (παραιτήθηκε την Πέμπτη από το αξίωμά του), απέτυχε – καταρχάς τουλάχιστον. Ο Στρίτινγκ, μέλος της καραδεξιάς νεοφιλελεύθερης φράξιας του Μπλερ, δεν μπόρεσε στην αρχή της εβδομάδας να λάβει τη στήριξη του ενός τετάρτου των εργατικών βουλευτών (σύνολο: 403), που θα του έδινε, σύμφωνα με το καταστατικό, το δικαίωμα να διεκδικήσει την πρωθυπουργία – και ανέβαλε τη διεκδίκηση για ευθύτερο χρόνο. Η αιφνιδιαστική του πράξη ξύπνησε βέβαια τα αρχηγικά ανακλαστικά και των αριστερόστροφων δελφίνων, όπως η πρώην αναπληρώτρια πρωθυπουργός Άντζελα Ρέινερ, ο υπουργός Ενέργειας Εντ Μίλιμπαντ και ο δήμαρχος του Μάντσεστερ Άντι Μπέρναμ. Όμως οι δυο πρώτοι δεν φαίνονται να βιάζονται, ενώ ο Μπέρναμ αποκλείεται καταρχάς από την κούρσα διαδοχής, επειδή δεν είναι μέλος του κοινοβουλίου. Όλα αυτά δίνουν στον Στάρμερ μια ευπρόσδεκτη περίοδο χάριτος.
Το σοκ καταλαγιάζει, αλλά η πληγή μένει. Οι Εργατικοί έχασαν στις δημοτικές εκλογές περισσότερες από τις μισές έδρες τους – ιστορικά, η μεγαλύτερη απώλειά τους στον αυτοδιοικητικό τομέα. Ο κύριος κερδισμένος από αυτό ήταν το ακροδεξιό Reform UK του Νάιτζελ Φάραγκ. Χαρακτηριστική σχετικά είναι η περίπτωση της Σάντερλατ, μιας βιομηχανικής πόλης 300.000 κατοίκων στη βορειανατολική Αγγλία, που από το 1974 ψήφιζε Αριστερά – στις τελευταίες εκλογές οι Εργατικοί είχαν πάρει 49 από τις συνολικά 75 έδρες. ‘Έως ότου, την περασμένη εβδομάδα, ήρθε η ανατροπή: Τώρα είναι το Reform UK που διαθέτει την απόλυτη πλειοψηφία – 58 από 75 έδρες. Παρόμοιες ήταν οι επιτυχίες του και σε άλλους δήμους – με αποτέλεσμα, το Reform UK να είναι πλέον και εκλογικά (όχι μόνο δημοσκοπικά) το ισχυρότερο κόμμα της Μεγάλης Βρετανίας. Με τις πολλές ψήφους των εργαζόμενων, που απέσπασε από το Labour Party, μπορεί τώρα μάλιστα να επαίρεται ότι είναι πιο εργατικό κόμμα από τους Εργατικούς. Πόσο «ανώμαλο» είναι το γεγονός φαίνεται και από το ότι το Reform UK έχει πίσω του χρηματοδότες που είναι διακηρυγμένοι εχθροί του εργατικού κινήματος, όπως τον κρυπτο-νόμισμα-δισεκατομμυριούχο Κρίστοφ Χάρμπορν.
Κερδισμένοι από τις εκλογές βγήκαν και οι Πράσινοι – ένα κόμμα που όχι μόνο οικολογικά, αλλά και κοινωνικά στέκεται πιο αριστερά από τους Εργατικούς. Ένα παράδειγμα αντάξιο της επωνυμίας «θρίαμβος»: Στο προάστιο Χάκνεϊ του Λονδίνου κατέκτησαν 42 από τις 57 έδρες, οι Εργατικοί, αντίθετα, αποδεκατίστηκαν πέφτοντας από τις 44 στις 9. Όχι άδικα έτσι, ο αρχηγός των Πράσινων Τζακ Πολάνσκι διαπίστωνε ότι το δίδυμο συντηρητικοί Τόρις και Εργατικοί, που κυριαρχούσε για αιώνες στη χώρα, είχε αποδημήσει. «Το δικομματικό σύστημα δεν πεθαίνει απλώς, είναι νεκρό και κάτω από τη γη», είπε. Στο μέλλον, πρόσθεσε, η μεγάλη πολιτική αντιπαράθεση θα διεξάγεται ανάμεσα στους Πράσινους και το Reform UK.
Έχει αντιληφθεί ο Στάρμερ τις συντελούμενες τεκτονικές αλλαγές στο βρετανικό κομματικό σύστημα και την ανάγκη μιας νέας πολιτικής, που θα του έδινε τη δυνατότητα να κινηθεί με επιτυχία μέσα σε αυτό; Το αντίθετο μάλλον. Μια ένδειξη γι’ αυτό είναι η ανακοίνωση 37 νέων νομοθετημάτων που παρουσίασε ως ένδειξη της αποφασιστικότητάς του να προχωρήσει επιτέλους στην από διετίας επαγγελλόμενη φιλολαϊκή «αλλαγή», τα οποία όμως χαρακτηρίστηκαν ακόμα και από συντηρητικούς κύκλους «άτολμα», «χλωμά», ή και «ψόφια». Μια άλλη, η επιλογή των νέων συμβούλων του, όπως ο νεοφιλεύθερος Γκόρντον Μπράουν, πρώην πρωθυπουργός και υπουργός Οικονομικών στην κυβέρνηση Μπλερ. «Η επιστροφή των φαντασμάτων» ήταν το σχόλιο εφημερίδας.
Τα συνδικάτα, ωστόσο, η ραχοκοκαλιά του εργατικού κόμματος, έχουν αφουγκραστεί τα μηνύματα των καιρών και καταλάβει ότι με τον Στάρμερ «χαΐρι» πλέον δεν γίνεται – εξ ου και το μήνυμα τους να μην βάλει υποψηφιότητα στις επόμενες εκλογές. Η πολιτεία χρειάζεται κυβερνήτη, όχι απλό διαχειριστή. Αυτός κάνει πως δεν καταλαβαίνει. Ένα νέο πραξικόπημα λοιπόν στο εγγύτερο μέλλον, είτε από τη δεξιά, είτε από την αριστερή πτέρυγα του κόμματος, δεν αποκλείεται – με πλείστες πιθανότητες αυτή τη φορά, να είναι επιτυχημένο.
Φωτογραφία: Element5 Digital / Unsplash
