«Γιατί τα ερωτήματα δεν έχουν ακόμη απαντηθεί; Γιατί το αδίκημα της επταετίας κρίθηκε στιγμιαίο και όχι διαρκές. Γιατί οι μέρες είναι πονηρές; Γιατί ο χρόνος της ζωής μας τελειώνει; Γιατί όλοι έχουμε ανεξόφλητους λογαριασμούς με παρελθόντα δικά μας ή των γονιών μας; Γιατί οι ήχοι και οι μυρωδιές ακόμα δεν έχουν σβήσει και κάποτε ακούγονται πολύ δυνατοί; Ποιος μπορεί να μεταφέρει τις πληροφορίες του σκοτεινού παρελθόντος στις μέλλουσες γενιές; Ποιος θα μπορέσει, να οδηγήσει το μέλλον, στην ελπίδα για μια δίκαιη κοινωνία;
Εμφανείς είναι ακόμη οι πληγές μιας μνήμης εναργέστατης, που φέρει τα ίχνη των στιγμών όλων των χτύπων, που δόθηκαν στα σώματα και τις ψυχές ανθρώπων, που αγωνίστηκαν για την Ελευθερία».
Ο επιτυχημένος μονόλογος του Γιάννη Σολδάτου «Αθηνάς Παναγούλη Επιτάφιος», σε σκηνοθεσία Κωστή Καπελώνη, που ταξίδεψε σε επιλεγμένους σταθμούς στην Ελλάδα και προσφάτως στις Βρυξέλλες, επανέρχεται για δεύτερη περίοδο, για περιορισμένο αριθμό παραστάσεων, με ελεύθερη είσοδο.
Η βραβευμένη ηθοποιός, με το Βραβείο Δραματουργίας Ελληνικού Έργου «Κάρολος Κουν» για το έργο «Σμύρνη, Μανίτσα μου!», Μάνια Παπαδημητρίου μεταμορφώνεται στη μητέρα του Αλέκου Παναγούλη και με αφοπλιστικό τρόπο φωτίζει πτυχές της ιστορίας του αγωνιστή. Μέσω της ερμηνείας της, η ηθοποιός αναδεικνύει το σύμβολο της μητρικής φιγούρας ανεξαρτήτως εποχής. Το σύμβολο μιας μάνας που έχασε αδίκως το παιδί της και αγωνίζεται για δικαιοσύνη, είτε πρόκειται για τη Μάγδα Φύσσα είτε για τη μητέρα των αδικοχαμένων νεκρών στα Τέμπη, αλλά και για οποιαδήποτε άλλη μάνα, που θρηνεί για το παιδί της αναζητώντας δικαιοσύνη.
Άλλωστε, όπως αναφέρει και η ίδια η Μάνια Παπαδημητρίου, οι θεατές που θα παρακολουθήσουν την παράσταση, θα ήθελε να κρατήσουν στη μνήμη τους μεταξύ άλλων τη φράση: «Σώμα που δεν το έχεις δει, που δεν το έχεις κλάψει, που δεν το έχεις θάψει, πάντα θα το περιμένεις. Ή που θα ’ρθει αυτός ή που θα πάω εγώ να τον βρω».
Με αφορμή το ανέβασμα της παράστασης, η Μάνια Παπαδημητρίου μιλά στην Εποχή για τους κοινωνικούς αγώνες, θίγει το ζήτημα της δικαιοσύνης και εξηγεί τη σημασία της ιστορικής μνήμης στο σήμερα.
Ποιες πτυχές της προσωπικότητας του Αλέκου Παναγούλη φωτίζονται μέσω της παράστασης;
Η παράσταση επικεντρώνεται στον Αλέκο Παναγούλη ως γιο της Αθηνάς Παναγούλη, ως αγωνιστή για τη δημοκρατία, ποιητή, επαναστάτη, θύμα των βασανιστηρίων και βουλευτή που αγωνίστηκε ενάντια στον φασισμό με όλη του τη δύναμη.
Σε ποιο βαθμό υπερτερεί η μυθοπλασία σε σχέση με την πραγματική ιστορία του Αλέκου Παναγούλη; Σε ποια στοιχεία-ντοκουμέντα βασίζεται το έργο;
Το έργο στηρίζεται σε πολλά στοιχεία που βρήκε ο Γιάννης Σολδάτος στο βιβλίο του Μαρδά για τον Παναγούλη, σε στοιχεία από συνεντεύξεις του που παρουσιάστηκαν σε ντοκιμαντέρ, σε στοιχεία από κείμενα του Βασίλη Βασιλικού για την ημέρα της κηδείας του και σε λόγους του Αλέκου Παναγούλη στη Βουλή ως βουλευτή. Η μυθοπλασία όσον αφορά στη συγκεκριμένη αφήγηση της Αθηνάς Παναγούλη είναι τέτοια που να επιτρέπει στα ντοκουμέντα να μιλήσουν από μόνα τους.
Η μουσική σύνθεση του Σταύρου Σιόλα πάνω στα ποιήματα του Παναγούλη και η φωνή του Σταύρου ως αναγνώστη του ημερολογίου επέχει τη θέση παρεμβάσεων που συνδιαλέγονται με τη φαντασία της μητέρας του σαν να είναι και ο Παναγούλης παρών στην παράσταση.
Ποια στοιχεία του ρόλου σας, αλλά και του έργου, σάς κέντρισαν περισσότερο το ενδιαφέρον;
Η μάνα του δολοφονημένου αγωνιστή αλλά και του επίσης δολοφονηθέντος αγνοούμενου αδελφού του είναι η εμβληματική μορφή κάθε μάνας που είδε το άδικο τέλος του παιδιού της. Θαυμάζει και αποδέχεται πλήρως τα στοιχεία του χαρακτήρα του που τον έκαναν ήρωα. Μια μάνα που μετά το τέλος του γιου εντάσσεται στον αγώνα για ό,τι αισθάνεται ότι ήταν τα αιτήματα του παιδιού της. Για εμένα η μορφή της μάνας πάνω στην οποία στηρίχθηκα ήταν η Μάγδα Φύσσα. Η Μάγδα Φύσσα για εμένα είναι η σύγχρονη μάνα αγωνιστή στην οποία βρίσκω όλα τα στοιχεία που περιγράφουν όσοι γνώρισαν την Αθηνά Παναγούλη.
Με ποιο τρόπο συνδιαλέγεται η ιστορία του Αλέκου Παναγούλη με το σήμερα;
Η αναφορά στον Παύλο Φύσσα είναι για μένα η συνέχεια αυτής της ιστορίας. Αν οι οπαδοί του φασισμού της χούντας και οι περίφημοι νοσταλγοί του χθες είχαν εξαρθρωθεί από το στράτευμα και τη δικαστική εξουσία, με τον τρόπο που αγωνιζόταν ο Αλέκος Παναγούλης να γίνει τότε, ίσως σήμερα να μην είχαμε απέναντι μας το φαινόμενο των νεοφώτιστων φασιστών της Χρυσής Αυγής και των όψιμων νοσταλγών του χθες.
Δανείζομαι μια φράση του έργου «Όποιος ξεχνά το παρελθόν, τον προσπερνά το μέλλον». Ποια η θέση της μνήμης στην πολιτιστική ταυτότητα των κοινωνιών σήμερα;
Πάντα πίστευα και πάντα το πιστεύω ότι η μνήμη από μόνη της διδάσκει ιστορία. Γι’ αυτό και έχω ασχοληθεί πολλές φορές με θέματα ιστορικής μνήμης στις παραστάσεις που κάνω ή συμμετέχω. Όταν χάνεται η μνήμη μπερδεύονται οι έννοιες, οι καταστάσεις, οι μορφές και είναι εύκολο μετά η κάθε εξουσία να τις παρουσιάσει όπως θέλει, ανατρέποντας ακόμα και τα γεγονότα. Η φράση σύγχρονου πολιτικού ότι δήθεν «δεν υπήρχαν νεκροί στο Πολυτεχνείο», το αποδεικνύει αυτό.
Τι θα θέλατε να κρατήσει ο θεατής φεύγοντας από την παράσταση;
Τη φράση του Αλέκου Παναγούλη στη δίκη του: «Το ωραιότερο κύκνειο άσμα ενός πραγματικού αγωνιστού είναι ο επιθανάτιος ρόγχος προ του εκτελεστικού αποσπάσματος μιας τυραννίας και αυτήν την θέσιν αποδέχομαι».
Και τη φράση της μητέρας του, όπως την αναφέρει ο Γιάννης Σολδάτος: «Σώμα που δεν το έχεις δει, που δεν το έχεις κλάψει, που δεν το έχεις θάψει, πάντα θα το περιμένεις. Ή που θα ’ρθει αυτός ή που θα πάω εγώ να τον βρω».
Συγγραφέας: Γιάννης Σολδάτος, σκηνοθεσία: Κωστής Καπελώνης, μουσική και τραγούδια, (σε στίχους Αλ. Παναγούλη): Σταύρος Σιόλας, σκηνικό – κοστούμια: Έλλη Λιδωρικιώτη, βοηθός σκηνοθέτη: Βασίλειος Γαλουτζής, σχεδιασμός φωτισμών: Κωστής Καπελώνης, βίντεο: Έλλη Λιδωρικιώτη, Κωστής Καπελώνης.
Στο ρόλο της Αθηνάς Παναγούλη: η Μάνια Παπαδημητρίου.
Παραστάσεις: Από 3 Φεβρουαρίου, κάθε Δευτέρα, στις 9.15μμ, στο Θέατρο Πράξη Επτά (Βαλτετσίου 45, τηλ. κρατήσεων: 210 3800624). Είσοδος ελεύθερη.
