*Ίαν Ράνκιν «Φάκελος Ρέμπους – οι άγνωστες υποθέσεις» (μτφ. Νάντη Σακκά, εκδ. Μεταίχμιο, 2015)
*Γκιγιόμ Μισό «Σέντραλ Παρκ» (μτφ. Ρίτα Κολαΐτη, εκδ. Καστανιώτη, 2015)
*Φίλιπ Κερ «Φιλοσοφικά εγκλήματα» (μτφ. Ιλάειρα Διονυσοπούλου, εκδ. Κέδρος, 2015)
Ποιος, τελικά, κατασκευάζει τον ένοχο; Ή, αλλιώς, ποιος μπορεί να αντισταθεί μπροστά σε αυτό που η κοινωνία κατασκευάζει ως ένοχο; «Όπως συμβαίνει πάντα σε τέτοιου είδους καταστάσεις, η κοινή γνώμη υποδεικνύει λίγο-πολύ ανοιχτά έναν ύποπτο και πάρα πολλές φορές έχω αναρωτηθεί πώς τον επιλέγει. Είναι ένα μυστηριώδες φαινόμενο, λίγο τρομακτικό θα έλεγα», λέει κάποια στιγμή ο Μαιγκρέ στο εξαιρετικό Ο Μαιγκρέ φοβάται, του Σιμενόν, που κυκλοφόρησε πρόσφατα και στα ελληνικά.
Στο μυθιστόρημα αυτό, ο Μαιγκρέ βρίσκεται τυχαία σε μια μικρή πόλη των 8.000 κατοίκων, για να επισκεφθεί έναν φίλο του που είναι εκεί ανακριτής. Σε εκείνη την ήσυχη, ράθυμη κωμόπολη, τρεις συνεχόμενοι –και ακατανόητοι– φόνοι μέσα σε μια βδομάδα σίγουρα αρκούν για να κεντρίσουν το ενδιαφέρον όλων των κατοίκων και να αποτελέσουν το επίκεντρο κάθε δραστηριότητας της πόλης.
Σε αυτό το βιβλίο του Σιμενόν, το ταξικό στοιχείο είναι διάσπαρτο, διαπερνά όλες τις σελίδες του και παίζει κεντρικό ρόλο στην εξέλιξη της πλοκής. Οι φτωχοί και απλοί κάτοικοι της πόλης μισούν τους αριστοκράτες (είτε είναι ακόμα πλούσιοι είτε όχι) και είναι βαθιά καχύποπτοι απέναντι στις δικαστικές και αστυνομικές αρχές, θεωρώντας ότι καλύπτουν τους αριστοκράτες φίλους τους με τους οποίους παίζουν μπριτζ κάθε σαββατόβραδο: ένα «εσείς και οι όμοιοί σας» διασχίζει σαν κόκκινη κλωστή το μυθιστόρημα και αντηχεί σε κάθε βλέμμα, σε κάθε λέξη των απλών κατοίκων.
Μαζί με αυτή την ταξική δυσπιστία, στη μικρή πόλη φουντώνει και μια καχυποψία απέναντι σε κάθε τι διαφορετικό. «Στις μικρές πόλεις, ο κόσμος πάντα μιλάει πολύ, και με καχυποψία, για τους ανθρώπους που δεν ζούνε ακριβώς όπως όλοι οι άλλοι». Και παρακάτω: «από τη στιγμή που δεν δουλεύει και ασχολείται με την ψυχιατρική, είναι αρκετό για να τον θεωρούν τρελό. Δεν συχνάζει στα καφενεία του τόπου, δεν παίζει μπιλιάρδο». Όπως εύστοχα λέει ο εκδότης Σταύρος Πετσόπουλος στο εξαιρετικό του επίμετρο, στον Σιμενόν «συχνά η τοπική άκρως συντηρητική κοινωνία της γειτονιάς ή της κωμόπολης, ύπουλη, προδοτική, που αρέσκεται να μαρτυράει, να χαφιεδίζει, να φαντασιώνει και να κατασκευάζει ενόχους, μπορεί να συντρίψει και να δολοφονήσει τελικά έναν άνθρωπο».
Το ενδιαφέρον σε αυτό το βιβλίο είναι ότι υπάρχουν σαφείς πολιτικές αναφορές, ενώ, όπως πάντα στον Σιμενόν, όλη η πλοκή κινείται στον ρυθμό των λεπτών ψυχολογικών παρατηρήσεων και της μελέτης των χαρακτήρων που πρωταγωνιστούν.
Ένα μυθιστόρημα, εν ολίγοις, που για άλλη μια φορά δικαιώνει αυτό που και ο Πετσόπουλος αναφέρει στο επίμετρό του: την απόλυτα ανατρεπτική ματιά του Σιμενόν στο αστυνομικό μυθιστόρημα.
Υπάρχει πάντα κάθαρση;
Και, τελικά, υπάρχει πάντα κάθαρση και νικάνε πάντα οι καλοί; Εδώ και πολλά χρόνια, στην αστυνομική λογοτεχνία αυτός ο παλιός κανόνας δεν ισχύει πια. Στη συλλογή Φάκελος Ρέμπους – οι άγνωστες υποθέσεις βρίσκουμε απ’ όλα: συγκαλύψεις, επιτυχίες, διαλευκάνσεις, λάθη, αποτυχίες…
Στη συγκεκριμένη συλλογή, ο συγγραφέας Ίαν Ράνκιν εξηγεί στο επίμετρο πώς συνέλαβε τον χαρακτήρα του επιθεωρητή Ρέμπους, το 1985. Ταυτόχρονα, όμως, ο Ράνκιν λέει και ότι τα αστυνομικά του μυθιστορήματα «ήταν απλώς ένας τρόπος να πω μια ιστορία για το Εδιμβούργο», καθώς «μου πήρε λίγο χρόνο μέχρι να συνειδητοποιήσω ότι αυτό για το οποίο ήθελα πραγματικά να γράψω με περιέβαλλε και με αγκάλιαζε σε κάθε μου βήμα και σε κάθε μου ανάσα. Ήταν το ίδιο το Εδιμβούργο», επιβεβαιώνοντας έτσι τη συμπερίληψή του στον μακρύ κατάλογο συγγραφέων αστυνομικής λογοτεχνίας που το έργο τους συνδέεται άρρηκτα με κάποια πόλη, όπως ο Λεονάρδο Παδούρα με την Αβάνα ή ο Ιζό με τη Μασσαλία.
Σε αυτή τη συλλογή συναντάμε και μερικά «διαφορετικά» διηγήματα, που μας επιτρέπουν να ρίξουμε μια πιο βαθιά ματιά στον χαρακτήρα του Ρέμπους και στις δύσκολες εσωτερικές του ισορροπίες (όπως το –καλύτερο, ίσως, διήγημα του βιβλίου– Κυριακή), ενώ ο Ράνκιν βρίσκει αρκετές ευκαιρίες για να περιγράψει και την εξέλιξη της εγκληματικότητας στο σύγχρονο Εδιμβούργο.
Σκληρή αλλά απτή πραγματικότητα
Είναι άραγε όλα όπως φαίνονται, ακόμα και όταν αυτά που φαίνονται είναι πολύ πειστικά και αληθοφανή; Το Σέντραλ Παρκ, του Γκιγιόμ Μισό, ξεκινάει με μια μάλλον απίστευτη ιστορία (δύο άγνωστοι άνθρωποι κοιμούνται το βράδυ στο Παρίσι και το Δουβλίνο, αντίστοιχα, και ξυπνάνε το πρωί στη Νέα Υόρκη, σε ένα παγκάκι, δεμένοι μεταξύ τους με χειροπέδες, χωρίς να έχουν αντιληφθεί τίποτε στο μεταξύ) για να εξελιχθεί σε έναν καταιγισμό από ανατροπές και εκπλήξεις, που αλλάζουν συνεχώς τη ρότα της πλοκής.
Το αναπάντεχο (αν και με κάποια στοιχεία ελαφρώς απίθανα) τέλος ξεκλειδώνει την περίπλοκη σκηνοθεσία του βιβλίου, όμως οποιαδήποτε αναφορά σε αυτό μπορεί να χαλάσει την έκπληξη για τον μελλοντικό αναγνώστη… Χωρίς spoiler, λοιπόν, για ένα βιβλίο στο οποίο οι πιο παράξενοι εφιάλτες μπορεί να αποτελούν μέρος μιας σκληρής αλλά απτής πραγματικότητας και τα πιο παράλογα πράγματα να αποκτούν λογικό ειρμό σε μια άλλη, σκοτεινή πλευρά του κόσμου.
Όλα λύνονται με το φόνο ή το χρήμα
Πόσο μακριά είναι το μέλλον; Ή, αλλιώς, ποιες πλευρές του μέλλοντος ζούμε ήδη στη σημερινή πραγματικότητα; Στα Φιλοσοφικά εγκλήματα ένας διαφορετικός απ’ αυτόν που γνωρίζουμε Φίλιπ Κερ γράφει ένα μίγμα αστυνομικού μυθιστορήματος και επιστημονικής φαντασίας, στήνοντας μια ιστορία σε ένα δυστοπικό μέλλον, όπου «άνθρωποι δολοφονούνται συνεχώς χωρίς φανερή αιτία», «η κοινωνία καταδυναστεύεται από πραγματική επιδημία δολοφονιών με στόχο την ψυχαγωγία» και η αστυνομία χρησιμοποιεί το διαβόητο Πρόγραμμα Λομπρόζο, υποτίθεται για να εντοπίζει και να «ελέγχει» προληπτικά τους δυνάμει κακοποιούς, «τις ανθρώπινες ωρολογιακές βόμβες της κοινωνίας μας», ενώ οι εγκληματίες τιμωρούνται με το λεγόμενο «ποινικό κώμα».
Σε αυτή την άγρια κοινωνία, η αύξηση της εγκληματικότητας πάει παράλληλα με την ανάπτυξη των πιο αντιδραστικών θεωριών σχετικά με αυτήν, για να καταλήξουν όλα μαζί σε ένα σπιράλ τρόμου, χωρίς φως, χωρίς διέξοδο, χωρίς προοπτική. Όταν λοιπόν εμφανίζεται ένας κατά συρροήν δολοφόνος που χρησιμοποιεί το όνομα του Λούντβιχ Βίτγκενσταϊν και παίρνει το νόμο στα χέρια του, όλα ταιριάζουν με έναν παράλογο τρόπο σε έναν αυταρχικό κόσμο όπου, αν δεν λύνονται όλα με την καταστολή, τότε «όλα λύνονται με το φόνο, το χρήμα ή την αυτοκτονία».
