Οι σχοινοβασίες της πυρηνικής διπλωματίας
«Σήμερα είναι μια μεγάλη μέρα», έγραψε στο τουίτερ ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Τζόν Κέρυ στις 2 Απριλίου, την ημέρα δηλαδή που υπογράφηκε στη Λωζάνη, μετά από μαραθώνιες συνομιλίες, η συμφωνία- πλαίσιο μεταξύ του Ιράν από τη μία και των ΗΠΑ, Γερμανίας, Γαλλίας, Γερμανίας, Βρετανίας, Ρωσίας, Κίνας-των μεγαλύτερων πυρηνικών δυνάμεων δηλαδή- από την άλλη, με περιεχόμενο τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Εκτός των εκπροσώπων των κυβερνήσεων των 8 χωρών, παρούσα ήταν και η εκπρόσωπος Εξωτερικής Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης Φεντερίκα Μοντερίνι, σηματοδοτώντας έτσι την επιθυμία των ηγετικών κύκλων της ΕΕ να μετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση των παγκόσμιων γεωπολιτικών ισορροπιών, αναβαθμίζοντας το ρόλο του ευρωπαϊκού πόλου σε κάτι περισσότερο φιλόδοξο από σιωπηλό εταίρο της αμερικανικής πολιτικής.
Κάτω από αυτό το πρίσμα, αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον η δήλωση του γάλλου προέδρου Φρανσουά Ολάντ, πως η Γαλλία θα μεριμνήσει για μία πραγματικά αξιόπιστη συμφωνία, ώστε να αποτραπεί κάθε πιθανότητα να αποκτήσει το Ιράν πυρηνικό οπλοστάσιο.
Τα σημεία συμφωνίας
Τα σημεία στα οποία συμφώνησαν οι δύο πλευρές περιλαμβάνουν τη δυνατότητα του Ιράν να συνεχίσει τις διαδικασίες εμπλουτισμού ουρανίου μόνο στις εγκαταστάσεις της Νατάνζ και να θέσει εκτός λειτουργίας τις εγκαταστάσεις στη Φορντό, ενώ για τα επόμενα 15 χρόνια θα εμπλουτίζεται μόνο το 3,6% του ουρανίου που διαθέτει η χώρα. Επιπλέον, για την επόμενη δεκαετία, το Ιράν μπορεί να κατέχει μόνο 300 kg από το ήδη υπάρχον χαμηλού εμπλουτισμού ουράνιο που σήμερα διαθέτει. Όσες συσκευές φυγοκέντρησης δεν χρησιμοποιούνται πλέον, θα τεθούν υπό την επιτήρηση της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας και θα μπορούν να χρησιμεύσουν μόνο ως πηγή ανταλλακτικών για αυτές που παραμένουν σε λειτουργία.
Αν οι όροι αυτοί τηρηθούν πιστά, τότε το Ιράν μπορεί να προσβλέπει σε άρση των κυρώσεων από την πλευρά της Δύσης, ενώ σε αντίθετη περίπτωση οι κυρώσεις θα τεθούν και πάλι σε ισχύ. Ωστόσο, δεν πρόκειται για μία αυτόματη διαδικασία «απελευθέρωσης» της κυβέρνησης Ροχανί από τον πολύχρονο πολιτικό στραγγαλισμό, εφόσον δεν τίθενται καν στη συζήτηση οι υπάρχουσες κυρώσεις λόγω των κατηγοριών για τρομοκρατία, παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων και χρήση βαλιστικών πυραύλων, κυρώσεις που πιθανότατα θα παραμείνουν και μετά την τελική συμφωνία που επιδιώκεται να υπογραφεί μέχρι τις 30 Ιουνίου.
Το στοίχημα του Ομπάμα
Ο Μπαράκ Ομπάμα έχει επομένως μπροστά του διάστημα τριών περίπου μηνών για να πείσει τους ψηφοφόρους της χώρας του για την επιτυχία, αλλά και το σωστό των χειρισμών του. Και μπορεί ο ίδιος να δηλώνει πως επετεύχθη μία ιστορική πυρηνική συμφωνία με το Ιράν, αποφασιστική για την ασφάλεια στον πλανήτη, δε μπορεί να αγνοήσει όμως το γεγονός ότι η στάση της κυβέρνησης του απέναντι σε μια χώρα απολύτως δαιμονοποιημένη για την ευρεία πλειοψηφία των αμερικανών, θα μπορούσε να είναι ένα από τα κομβικά σημεία που θα κρίνουν το νικητή των επόμενων εκλογών το 2016.
Η συντριπτική πλειοψηφία των ψηφοφόρων των Δημοκρατικών (50%) βλέπει θετικά τη συμφωνία πλαίσιο, έναντι 10% που την απορρίπτουν, ενώ η κατ αρχήν θετική κατάληξη των διαπραγματεύσεων φαίνεται να αποτελεί θρυαλλίδα για τους Ρεπουμπλικανούς αφού 31% των ψηφοφόρων του δηλώνουν θετικοί. Ο αμερικανός πρόεδρος πρέπει όμως να αποσπάσει τη συναίνεση του Κογκρέσου, το οποίο βρίσκεται υπό τον έλεγχο των Ρεπουμπλικανών και για το λόγο αυτό επιδιώκει την ευρύτερη δυνατή υποστήριξη. Με δεδομένη την πάγια στάση της πλειοψηφίας του κοινωνικού σώματος υπέρ της σκληρής γραμμής απέναντι στο Ιράν, ο Λευκός Οίκος σπεύδει να κατευνάσει τυχόν ανησυχίες, τονίζοντας πως η άρση των κυρώσεων θα γίνεται σταδιακά, αρχίζοντας μετά τις 30 Ιουνίου- αν υπογραφεί η τελική συμφωνία- και μόνο μετά από συχνούς ενδελεχείς ελέγχους ως προς την τήρηση των όρων της.
Οι όροι του Ροχανί
Σε αυτή την προσπάθειά του δεν βοηθάει βέβαια η στάση του ιρανού προέδρου: ο Χασάν Ροχανί δήλωσε την Πέμπτη σε δημόσια ομιλία του, η οποία μεταδόθηκε τηλεοπτικά, πως από την πλευρά της κυβέρνησής του, η συμφωνία θα ισχύσει μόνο αν αρθούν όλες οι κυρώσεις εναντίον της χώρας του. Και όχι μόνο! Επιβεβαιώνοντας την επιλογή πολιτικής συμμαχίας με τους σιίτες Χούτι της Υεμένης, ο Ροχανί θεωρεί προαπαιτούμενο για την αποδοχή των συμφωνηθέντων, το τέλος των αεροπορικών επιδρομών της Σαουδικής Αραβίας και των συμμάχων της χωρών του Κόλπου κατά των σιιτικών θέσεων, επιδρομές που συνεχίζονται με δριμύτητα τις τελευταίες δύο εβδομάδες, ενώ στήριξε την επιτακτική ανάγκη λύσης του προβλήματος της Υεμένης μέσω διαλόγου και διαπραγματεύσεων μεταξύ όλων των αντιμαχόμενων πλευρών, νομιμοποιώντας έτσι και τους σιίτες πολιτοφύλακες ως ισότιμους συνομιλητές.
Την ίδια στιγμή, δηλητηριώδη βέλη εξακοντίζονται και από την πλευρά παραδοσιακών συμμάχων της αμερικανικής πολιτικής στην περιοχή: ενισχυμένος μετά την άνετη επικράτησή του στις πρόσφατες εκλογές, ο Μπένζαμιν Νετανιάχου υπενθυμίζει σε πολύ υψηλούς τόνους (προς τέρψη της ισραηλινής δεξιάς που αποτελεί το προνομιακό του ακροατήριο) όσα δήλωνε ήδη από τον Φεβρουάριο, όταν γίνονταν οι διερευνητικές επαφές για τη συνάντηση της Λωζάνης: ότι θα κάνει ότι είναι δυνατόν για να μην υπάρξει καμία συμφωνία με τους «ισλαμιστές τρομοκράτες». Θέση από την οποία δεν φαίνεται να τον μετακινεί ούτε η κατευναστική δήλωση του αμερικανού προέδρου, πως οι ΗΠΑ δε θα συναινούσαν ποτέ σε καμμία ενέργεια η οποία θα έθετε σε κίνδυνο το Ισραήλ. Είναι φανερό ότι η εντεινόμενη κρίση στις σχέσεις Ομπάμα -Νετανιάχου προσθέτει ένα ακόμη παραμορφωτικό κάτοπτρο στην ήδη θολή εικόνα των ισορροπιών της Μέσης Ανατολής.
Ένα πρώτο βήμα
Μπορούμε, λοιπόν, να αναφερόμαστε στη συμφωνία της Λωζάνης ως καθοριστικής για την αλλαγή των σχέσεων μεταξύ του Ιράν και των πυρηνικών του αντιπάλων; Παρακινδυνευμένο να προεξοφληθεί κάτι τέτοιο, οπωσδήποτε όμως είναι ένα βήμα το οποίο δέκα χρόνια πριν, όταν ξεκινούσαν οι πρώτες δειλές διαπραγματευτικές προσεγγίσεις, φαινόταν μη ρεαλιστικό. Ποια θα είναι η σημασίας της θα εξαρτηθεί από πολλούς απρόβλεπτους παράγοντες και τις συνεχείς αλλαγές δυναμικής σε μία περιοχή του κόσμου που μοιάζει όλο και περισσότερο με κινούμενη άμμο. Στο μεταξύ, πολλά θα κριθούν από τις ουσιαστικές επιθυμίες,τις επιλογές και τις κινήσεις των αμερικανών αξιωματούχων. Γιατί τελικά είναι αδύνατο να υπηρετείς με επιτυχία δύο διαφορετικούς ρόλους – και του παγκόσμιου χωροφύλακα και του σοφού ειρηνοποιού. Πλέον,οι καιροί δεν ευνοούν τις μεταμφιέσεις…
Όλγα Αθανίτη
