Το Μεξικό διασφάλισε την εθνική κυριαρχία του δίνοντας ένα συμβολικό και πολιτικό μήνυμα στον Ντόναλντ Τραμπ, περιορίζοντας τον ρόλο των αμερικανικών αρχών στην εξόντωση του μεγαλύτερου βαρόνου ναρκωτικών, του 59χρονου Ρουμπέν «Νεμέσιο» Οσεγκουέρα Θερβάντες ή «Ελ Μέντσο», μέσα στο «πλαίσιο του σεβασμού της κυριαρχίας και συνεργασίας που βασίζεται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη».
Με πιο απλά λόγια, οι ΗΠΑ δεν κατάφεραν να αποσταθεροποιήσουν το Μεξικό με την παρουσία στρατιωτικών δυνάμεων ή ενόπλων πρακτόρων, αφού το Μεξικό τις περιόρισαν στην ανταλλαγή πληροφοριών για τον «Ελ Μέντσο», για τον οποίο οι ΗΠΑ προσέφεραν αμοιβή 15 εκατ. δολαρίων.
Για το Μεξικό ο θάνατος του βαρόνου των καρτέλ αποτελεί στην πράξη χαρτί διαπραγμάτευσης με τις ΗΠΑ για την ανανέωση της συμφωνίας USMCA, που αντικατέστησε τη NAFTA, με το 85% των προϊόντων του να εξαιρούνται από δασμούς.
«Αν [οι ΗΠΑ] θέλουν να μας βοηθήσουν, μπορούν να μας βοηθήσουν με πολλούς τρόπους. Ένας από αυτούς είναι να σταματήσουν τη ροή όπλων από τις ΗΠΑ στο Μεξικό. Όπως ακριβώς εμείς σταματήσαμε τη φαιντανύλη που πήγαινε στις ΗΠΑ, θα πρέπει να μειώσουν τον αριθμό των όπλων που μπαίνουν στο Μεξικό. Το ζητάμε από τις ΗΠΑ από την εποχή της κυβέρνησης Λόπεζ Ομπραδόρ», προειδοποίησε τον Τραμπ η πρόεδρος του Μεξικού Κλαούντια Σέινμπαουμ προσπαθώντας να αντιμετωπίσει το κλίμα βίας και τον εμφύλιο πόλεμο ανάμεσα στα καρτέλ που πυροδότησε ο θάνατος του βαρόνου ναρκωτικών. Το επίσημο κράτος πενθεί ήδη τουλάχιστον 27 νεκρούς, ενώ οι δυνάμεις ασφαλείας υποστηρίζουν ότι σκότωσαν περισσότερα από 30 μέλη των καρτέλ, χωρίς να υπολογίζονται ακόμη οι δεκάδες νεκροί ανάμεσα στα καρτέλ.
Ο Τραμπ κάλεσε τη Σέινμπαουμ σε μια 8λεπτη τηλεφωνική επικοινωνία για να ενημερωθεί για τον θάνατο του «Ελ Μέντσο», πριν απευθύνει τα εύσημα στο Μεξικό κατά τη διάρκεια της ομιλίας του για την «Κατάσταση της Ένωσης», υποστηρίζοντας ότι οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών διαδραμάτισαν αποφασιστικό ρόλο στον εντοπισμό του.
Η Σέινμπαουμ υποστηρίζει ότι ο αγώνας της κυβέρνησής της εναντίον των καρτέλ έχει μειώσει κατά 50% τη ροή τις φαιντανύλης στις ΗΠΑ, ενώ το 80% των όπλων των καρτέλ προέρχονται από τις ΗΠΑ, μεταξύ των οποίων στρατιωτικά πυρομαχικά και εκτοξευτές ρουκετών που μπορούν να ρίξουν αεροσκάφη και ελικόπτερα και να καταστρέψουν τεθωρακισμένα οχήματα. Το Μεξικό έχει ήδη μηνύσει αμερικανικές εταιρείες όπλων για διευκόλυνση του παράνομου εμπορίου όπλων, αλλά η αμερικανική δικαιοσύνη κωφεύει.
Το καρτέλ του «Ελ Μέντσο», μετά τον θάνατό του, προσέφερε 1.500 δολάρια για κάθε νεκρό αστυνομικό, πραγματοποίησε τουλάχιστον 252 μπλόκα σε αυτοκινητόδρομους και μεγάλες οδικές αρτηρίες σε 20 από τα 32 κρατίδια. Σε πολλά κρατίδια τα σχολεία και τα πανεπιστήμια διέκοψαν τη λειτουργία τους, ερήμωσαν οι δρόμοι και εξαφανίστηκαν οι τουρίστες, ενώ ορισμένες πρεσβείες εξέδωσαν προειδοποιήσεις κινδύνου για τους πολίτες τους. Τα επεισόδια είχαν ως επίκεντρο το κρατίδιο του Ζαλίσκο και τη μητροπολιτική περιοχή της Γκουανταλαχάρα.
Η Σέινμπαουμ έδειξε μεγάλη αυτοπεποίθηση, δηλώνοντας σίγουρη για την επιτυχία του Παγκόσμιου Ποδοσφαιρικού Κυπέλλουπου θα πραγματοποιηθεί το καλοκαίρι στις ΗΠΑ, τον Καναδά και ασφαλώς το Μεξικό, με 13 αγώνες στα στάδια της Πόλης του Μεξικού, του Μοντερέι και της Γκουανταλαχάρα του κρατιδίου του Χαλίσκο, της τρίτης μεγαλύτερης πόλης της χώρας και προπύργιου του παγκοσμιοποιημένου καρτέλ του «Ελ Μέντσο» CJNG, που δραστηριοποιείται σε 40 τουλάχιστον χώρες.
Η πρόεδρος του Μεξικού γνωρίζει πολύ καλά ότι δεν φθάνει μια στρατιωτική νίκη για να κερδίσει τα καρτέλ, αλλά μια ισχυρή πολιτική μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων, με αιχμή το Plan Mexico των 325 δισ. δολαρίων, και μια ισχυρή κοινωνική πολιτική.
Η Σέινμπαουμ απέρριψε τις εικασίες ότι κινήθηκε εναντίον του «Ελ Μέντσο» εξαιτίας των αμερικανικών πιέσεων και απείλησε ότι η κυβέρνησή της σχεδιάζει να κινηθεί νομικά εναντίον του Έλον Μασκ, που την κατηγόρησε ότι παίρνει διαταγές από τα καρτέλ. «Να σέβεσαι το Μεξικό», απάντησε η Λουίζα Μαρία Αλκάλντε, η πρόεδρος του κυβερνητικού κόμματος Morena και πρώην υπουργός, συμβουλεύοντας τον Μασκ να εγκαταλείψει τις εκστρατείες παραπληροφόρησής του.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν κατακλυστεί με βίντεο που έχουν καταγραφεί από πολίτες και δείχνουν πραγματικές σκηνές αψιμαχιών σε αστικό ιστό. Δεν λείπουν, όμως, και μεγάλα fake news, όπως οι ψευδείς ειδήσεις ότι η αργεντινή νεολαιίστικη αριστερή οργάνωση La Campora και ο Σύλλογος Μητέρες της Πλατείας του Μαΐου έβγαλαν ανακοινώσεις καταγγελίας εναντίον του θανάτου του «Ελ Μέντσο».
Το βίντεο της προέδρου του Μεξικού να αποβιβάζεται από ένα αεροσκάφος για να επιβιβαστεί σε ένα πολεμικό πλοίο ήταν από την 1η Φεβρουαρίου και δεν σχετίζεται με τη σύλληψη και τον θάνατο του «Ελ Μέντσο». Η φωτογραφία ενός φλεγόμενου αεροσκάφους στη Γκουανταλαχάρα πραγματοποιήθηκε με Τεχνητή Νοημοσύνη, ενώ η πυρκαγιά σε ένα σουπερμάρκετ προκλήθηκε από βραχυκύκλωμα και όχι από επιθέσεις των καρτέλ.
Η Κούβα αποτελεί ένα άλλο μεγάλο θέμα αντιπαράθεσης ανάμεσα στον Τραμπ την πρόεδρο του Μεξικού, αλλά και τον πρόεδρο της Βραζιλίας Λούλα. Το Μεξικό στην πράξη έχει διακόψει σιωπηρά τις παραδόσεις πετρελαίου στην Κούβα, προσπαθώντας να διαπραγματευτεί με τον Τραμπ την αποστολή πετρελαίου χωρίς να υποστεί δασμούς, αλλά στηρίζει την κοινωνία των πολιτών να εκφράσει την αλληλεγγύη της στον λαό της Κούβας στέλνοντας το Πολεμικό Ναυτικό να συγκεντρώσει τη βοήθεια και να τη μεταφέρει στο νησί. Το Μεξικό προχώρησε ήδη σε μια δεύτερη αποστολή τροφίμων, 1.193 τόνων κυρίως με φασόλια και γάλα, μετά τους 814 τόνους που στάλθηκαν με δύο σκάφη του Πολεμικού Ναυτικού στην Αβάνα στις 12 Φεβρουαρίου.
Την ίδια τακτική ακολουθεί και ο Λούλα, που ζήτησε μεταξύ άλλων την κινητοποίηση του Κόμματος Εργαζομένων ΡΤ για τη συγκέντρωση βοήθειας στην Κούβα, έχοντας στείλει ήδη ποσότητες φαρμακευτικών ειδών. Ο πρόεδρος της Κολομβίας Πέτρο κατήγγειλε τις αμερικανικές αρχές γιατί σταμάτησαν τάνκερ που είχε ξεκινήσει από την Κολομβία με κατεύθυνση την Κούβα.
Φωτογραφία: Robbie Herrera / Unsplash
