Το 2019 ήταν η χρονιά που επιβεβαίωσε το μεγάλο χάσμα που υπάρχει στη γερμανική κοινωνία, αλλά και την αδυναμία των παραδοσιακών κομμάτων με πιο κραυγαλέο παράδειγμα αυτό της Ανγκέλα Μέρκελ να την αντιμετωπίσουν. Η ίδια μάλλον δεν θα έχει και πολλούς λόγους για να τη θυμάται. Το κόμμα της δεν διανύει τις καλύτερες ημέρες του, οι συγκυβερνήτες σοσιαλδημοκράτες παραμένουν δίχως σαφή προσανατολισμό, οι ακροδεξιοί σταθερά βάζουν ζητήματα στην ατζέντα και η Ευρώπη συνεχίζει μάταια να περιμένει δείγματα ηγεσίας από μια χώρα που ιστορικά δεν έχει τις καλύτερες περγαμηνές στον τομέα αυτό.
Του Δημήτρη Σμυρναίου
Μάλλον δεν θα υπάρχουν πολλοί λόγοι για να θυμάται κανείς στην Γερμανία τη χρονιά που τελειώνει σε λίγο. Ήταν μια χρονιά που επιβεβαίωσε την εκτίμηση ότι η χώρα βρίσκεται σε μια φάση που για κάποιους σηματοδοτεί τη μετάβαση και για άλλους τη στασιμότητα. Η Ανγκέλα Μέρκελ μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε παρατηρητή των εξελίξεων, η ακροδεξιά έχει εγκατασταθεί οριστικά σε όλα τα τοπικά, αλλά φυσικά και στο εθνικό κοινοβούλιο, οι Σοσιαλδημοκράτες εξέλεξαν μια νέα ηγεσία, χωρίς πάντως αυτό να προκαλέσει κανένα κύμα ενθουσιασμού στην βάση τους και στην κοινωνία και οι Πράσινοι δείχνουν να είναι οι μόνοι κερδισμένοι από ένα κλίμα αμφισβήτησης με κύριο εκφραστή του τη νεολαία και αιχμή του δόρατος την κλιματική κρίση. Αλλά αυτό παραμένει, προς το παρόν, απλή δημοσκοπική καταγραφή, που δεν έχει αλλάξει πραγματικά τους πολιτικούς συσχετισμούς.
Σε τέλμα
Θα ήταν μάλλον δυσάρεστη εξέλιξη να βρεθεί κανείς στα τέλη του επόμενου χρόνου να κάνει ανάλογες διαπιστώσεις. Η στασιμότητα αρχίζει να αποκτά απειλητική μορφή. Η Γερμανία μοιάζει ολοένα και περισσότερο να βυθίζεται σε τέλμα, εξαιτίας της αμηχανίας της πολιτικής της ηγεσίας σε μια φάση, που πολλοί περιμένουν ότι εξαιτίας και του Brexit ο ρόλος της στην Ευρώπη θα ενισχυθεί ακόμα περισσότερο.
Υπάρχουν, όμως, μια σειρά από αναπάντητα ερωτηματικά, τα οποία θα πρέπει να απαντηθούν μέσα στη χρονιά που έρχεται. Δεν εννοούμε μόνο το γεγονός ότι ο συνασπισμός Χριστιανοδημοκρατών και Σοσιαλδημοκρατών είναι πιθανόν να ζει τις τελευταίες του αναλαμπές, αφού έτσι κι αλλιώς έχει πάψει προ πολλού να εκφράζει την πλειοψηφία της γερμανικής κοινωνίας και δεν βιώνεται παρά μόνο ως ένα κατάλοιπο άλλης εποχής. Κανείς δεν πιστεύει ότι οι επόμενες εκλογές, όποτε και αν γίνουν θα επιτρέψουν τη συνέχισή του.
Ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν
Η πολιτική ηγεσία της Γερμανίας θα πρέπει να αποφασίσει αν θα συνεχίσει στο δρόμο της θρησκευτικής εμμονής στη δημοσιονομική πειθαρχία, την οποία επιβάλει και στους ευρωπαίους εταίρους της. Θα πρέπει να απαντήσει στο ερώτημα που απασχολεί όλους τους οικονομολόγους παγκοσμίως, αν δηλαδή μπορεί να υπάρξει μια πολιτική απαγκίστρωσης από το νεοφιλελευθερισμό, που θα μπορέσει να οδηγήσει σε μια αναστροφή της σταθερής τάσης των τελευταίων δεκαετιών για την όξυνση των ανισοτήτων. Και θα πρέπει να βρει μια πιο γενναία απάντηση στο αίτημα που φώναξαν ξανά και ξανά εκατομμύρια νέων παιδιών τη χρονιά που πέρασε για «κλιματική δικαιοσύνη». Οι ως τώρα απαντήσεις της ήταν ένα άτολμο άλλοθι, σε μια μάλλον ατυχή απόπειρα κατευνασμού του φόβου της νεολαίας, ότι θα χρειαστεί να ζήσει σε ένα πλανήτη που δεν θα την… αντέχει.
Όλα δείχνουν πάντως ότι η κλιματική συνείδηση της ελίτ στο Βερολίνο φτάνει ως εκεί που αντέχει η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία, η οποία έχει δείξει να μένει πολύ πίσω από τον διεθνή ανταγωνισμό και προσπαθεί εναγωνίως να κερδίσει το χαμένο έδαφος.
Φυσικά, η Γερμανία θα πρέπει να απαντήσει τελικά στο τι Ευρώπη θέλει ειδικά μετά την αποχώρηση των Βρετανών από το «κλαμπ». Μπορεί πολλές από τις προτάσεις του Εμανουέλ Μακρόν να μην είναι παρά αερολογίες, που απευθύνονται πρωτίστως στο δικό του εσωτερικό ακροατήριο, αλλά το Βερολίνο δε μπορεί να τις αντιμετωπίζει κάνοντας απλά ότι δεν ακούει. Ούτε βεβαίως είναι καμιά μακρόπνοη πολιτική για την Ευρώπη η επικέντρωση απλά στον τομέα της αμυντικής στρατιωτικής συνεργασίας, κάτι που βεβαίως ενδιαφέρει πρωτίστως τον Μακρόν, εκφράστηκε στην επιλογή της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για την προεδρία της Κομισιόν, αλλά φαίνεται να συγκινεί ακόμα και χώρες που παραδοσιακά φρενάρουν την περισσότερη ολοκλήρωση. Χαρακτηριστικό βεβαίως είναι εδώ το παράδειγμα της γειτονικής Πολωνίας, της οποίας η νεοσυντηρητική κυβέρνηση τάσσεται με πάθος όχι μόνο υπέρ της στενότερης συνεργασίας εντός του ΝΑΤΟ, αλλά και υπέρ της στρατιωτικοποίησης της ΕΕ, ως αντίβαρο σε μια ρωσική απειλή.
Πιέσεις και τεταμένες σχέσεις
Εδώ βεβαίως τα πράγματα περιπλέκονται ξανά. H πίεση της Μόσχας για την ταχεία ολοκλήρωση του περιβόητου αγωγού Nordstream 2 δυσκολεύει την σχέση με τους υπόλοιπους Ευρωπαίους, αφού σε μεγάλο βαθμό υποσκάπτει τα όποια σχέδια για μια κοινή ενεργειακή πολιτική της ΕΕ, αλλά και διατηρεί σταθερό το… στρες στις σχέσεις με τις ΗΠΑ, που συνεχίζουν να απειλούν με κυρώσεις. Τις τελευταίες ημέρες οι πιέσεις αυτές εντάθηκαν, με το Βερολίνο να συνεχίζει να προσπαθεί να αντιμετωπίζει το ζήτημα, άλλοτε με σιωπή και άλλοτε με ακροβασίες πάνω σε τεντωμένο σχοινί.
Τεταμένες παραμένουν οι σχέσεις και με την Τουρκία. Η Ανγκέλα Μέρκελ γνωρίζει πλέον καλά ότι η συμφωνία που η ίδια είχε εξυφάνει «κατ΄ιδίαν» με τον Ταγίπ Ερντογάν ήταν θνησιγενής. Η συνεχής αύξηση των προσφυγικών ροών και οι σχετικές απειλές του Τούρκου προέδρου σε συνδυασμό με τα επεκτατικά σχέδια, που γεννά διαρκώς ο μεγαλοιδεατισμός του αποτελούν απλά απόδειξη ότι η σχέση με την Αγκυρα θα παραμείνει ίσως μια από τις πιο εκρηκτικές εκκρεμότητες της μετά-Μέρκελ εποχής.
Εικόνα σήψης
Είναι γνωστό ότι η γερμανίδα καγκελάριος συνήθιζε να μην βιάζεται να πάρει αποφάσεις περιμένοντας πολλές φορές να ωριμάσει η λύση κάποιου προβλήματος. Η τακτική αυτή θα αφήσει τελικά ως κληρονομιά πολλά προβλήματα, που εμφανίζουν πια εικόνα σήψης. Γιατί κανείς δε μπορεί να αναβάλει εσαεί την αντιμετώπιση επίκαιρων προβλημάτων.
Με δεδομένη την ενίσχυση της αντιδραστικής πολιτικής τόσο στη Γερμανία, όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη, τις εκκρεμότητες που θα συνεχίζουν να απασχολούν τη σχέση της ΕΕ με το Λονδίνο, την ενίσχυση αυταρχικών πολιτικών σε μεγάλες γειτονικές χώρες όπως η Τουρκία και η Ρωσία και με δεδομένο ότι ο προεκλογικός αγώνας στις ΗΠΑ θα συνεχίσει να ευνοεί τις φραστικές ή πραγματικές προκλήσεις Τραμπ, η γερμανική ατολμία είναι ότι χειρότερο για την Ευρώπη. Το ερώτημα είναι αν αυτή θα τερματιστεί και από τι είδους προσεγγίσεις θα αντικατασταθεί. Τα σημάδια που έδωσε το 2019 δεν ήταν καθόλου ευχάριστα.
•
