Τζακ Κέρουακ “Στοιχειωμένη ζωή” (μτφ. Μιχάλης Λαλιώτης, εκδ. Πλέθρον, 2015)
Το 1944, σε ηλικία 22 ετών, ο Τζακ Κέρουακ αρχίζει να γράφει ένα μεγάλο μυθιστόρημα το οποίο δεν ολοκλήρωσε ποτέ. Το χειρόγραφο του πρώτου μέρους χάθηκε, ξεχάστηκε κάπου – σε κάποιο ταξί, ισχυριζόταν ο ίδιος ο Κέρουακ, σε μια ντουλάπα του δωματίου κάποιου φοιτητικού κοιτώνα, ίσως στο δωμάτιο του Άλεν Γκίνσμπεργκ, στο πανεπιστήμιο Κολούμπια, όπως αποδείχτηκε τελικά.
Το χειρόγραφο εμφανίστηκε ξανά σε δημοπρασία του Σόθμπι’ς, το 2002, για να πουληθεί για 95.600 δολάρια. Τελικά, οι 71 σελίδες του, που συνθέτουν μια ολοκληρωμένη –σύμφωνα με ειδικούς– νουβέλα, εκδόθηκαν το 2014, με τίτλο Στοιχειωμένη ζωή και άλλα κείμενα.
Απόπειρα δυναμικής αποτύπωσης της εποχής
Ο Κέρουακ εκείνο τον καιρό σχεδίαζε να γράψει μια μεγάλη οικογενειακή σάγκα, η οποία να αποτυπώνει με τρόπο δυναμικό και όχι στατικό την εποχή του, τα χρόνια «μετά το Περλ Χάρμπορ» αλλά και εκείνη τη διαφορετική εποχή που θα άρχιζε με το τέλος του πολέμου. Κέντρο αυτού του έργου θα ήταν ο χαρακτήρας του εικοσάχρονου, περίπου, Πίτερ Μάρτιν (που τον πρωτοσυναντάμε το 1942), η οικογένειά του, οι φίλοι του, η ζωή του, ο περίγυρός του.
Στις πρώτες σελίδες της Στοιχειωμένης ζωής βλέπουμε τον Πίτερ Μάρτιν να ακούει τους ξενοφοβικούς μονολόγους του πατέρα του («Η Αμερική δεν είναι η ίδια πια· δεν είναι καν Αμερική. Βόθρος έχει γίνει για τις πιο παρακατιανές ράτσες») και ταυτόχρονα στο ραδιόφωνο Μπένι Γκούντμαν (έναν από τους πρώτους μουσικούς που έσπασαν το φυλετικό διαχωρισμό, δημιουργώντας μικτά μουσικά γκρουπ).
Τέτοια δίπολα, πολιτικά ή φιλοσοφικά ή άλλου τύπου, συναντάμε κι άλλα στις σελίδες της Στοιχειωμένης ζωής, καθώς ο –«μαθητευόμενος», ακόμα, συγγραφέας– Τζακ Κέρουακ προσπαθεί να εντυπώσει πάνω σε χαρακτήρες μάλλον σχηματικούς μια σειρά από ζητήματα που φαίνεται να τον απασχολούν εκείνη την εποχή.
Πολιτικός προβληματισμός
Στη Στοιχειωμένη ζωή είναι προφανές ότι ο 22χρονος Κέρουακ ψάχνει τα βήματά του και ανιχνεύει τους δρόμους του ως συγγραφέας, αν και τελικά άλλοι ήταν οι συγγραφικοί δρόμοι που θα τον οδηγούσαν στην καταξίωση.
Σε αυτά τα πρώιμα κείμενα συναντάμε πολιτικό προβληματισμό που πατάει στα ερωτήματα της εποχής και πολλές φορές επηρεάζεται από το ριζοσπαστικό της κλίμα, καθώς στο φόντο συντελούνται τα μεγάλα γεγονότα που σηματοδοτούσαν τις μέρες του πολέμου (π.χ. η υποχώρηση των Σοβιετικών προς τη Μόσχα), έναν σχεδόν εφηβικό ουμανισμό «έξω απ’ τα πολιτικά», σχετική εξιδανίκευση της λογοτεχνίας («σκεφτόμουν ότι μα το Θεό η λογοτεχνία πρέπει να είναι η τελευταία μορφή έκφρασης που έχουμε, αμόλυντη από αυτή τη νέα μορφή υψηλής πίεσης απροκάλυπτης επαγγελματικής και επίσημης επικράτησης του Κάλπικου»), διαλόγους κάποιες φορές στομφώδεις και μια διαχείριση του υλικού που κινείται σε άλλους δρόμους από τους μπίμποπ απόηχους του ύφους που θα καταξίωνε τον Κέρουακ ανάμεσα στους μεγάλους συγγραφείς του περασμένου αιώνα.
Ταυτόχρονα, όμως, παρακολουθούμε και πώς εξελίσσονται οι πρώτες συγγραφικές απόπειρες του Κέρουακ, τα μονοπάτια της διαμόρφωσής του ως συγγραφέα, τα σημεία αναφοράς του και τις λογοτεχνικές του αγάπες. Αλλά ανακαλύπτουμε και στοιχεία-γέφυρες με μεταγενέστερα έργα του, καθώς ο Κέρουακ συχνά επανερχόταν σε στοιχεία του υλικού του ανακυκλώνοντάς τα με νέες επεξεργασίες.
Ρομαντικός νατουραλισμός
Η ιστορία εξελίσσεται στο Γκάλογουεϊ (που κρύβει πίσω του το Λόουελ της Μασαχουσέτης, τον τόπο όπου γεννήθηκε ο Κέρουακ). Οι νέοι ασφυκτιούν στη ράθυμη επαρχία («αυτό ήταν το Γκάλογουεϊ. Τι πνευματικές δυνατότητες άνθιζαν, ποια γνώση και τέχνη άκμαζαν εδώ;») και ονειρεύονται να την κοπανήσουν («μια μέρα θα μπούμε σ’ ένα σαραβαλάκι και θα πάμε στο Φρέσνο, στην Καλιφόρνια»). Και στο μεταξύ συζητούσαν και φιλοσοφούσαν και προβληματίζονταν, και ο Κέρουακ επιλέγει να τα αποδώσει όλα αυτά με ένα ρομαντικό νατουραλισμό που σύντομα θα αποτελέσει παρελθόν στο έργο του.
Μετά από δύο μόλις χρόνια ο Κέρουακ θα γνώριζε τον Νιλ Κάσαντι, ενώ ταυτόχρονα η αγωνία του να βρει μια άλλη μέθοδο θα άρχιζε να παίρνει εντελώς διαφορετικά μονοπάτια.
Ανάμεσα στα «άλλα κείμενα» που συνοδεύουν τη νουβέλα, υπάρχουν και δύο μεταγενέστερα (το «Ένα παράδειγμα μη* αυθόρμητης μελετημένης πρόζας», του 1954, και το «Αναπόληση του Λίο», του 1963) που δείχνουν την εξέλιξη, την πορεία που έκανε και τους δρόμους που άνοιξε ο Τζακ Κέρουακ. Αυτά τα δύο μικρά κείμενα (το ένα με μια αρχική πρόταση 329 λέξεων, όπως επισημαίνει ο επιμελητής του τόμου, Todd F. Tietchen) ξεχωρίζουν και, έτσι όπως βρίσκονται στις τελευταίες σελίδες του τόμου, είναι σαν γεφυρώνουν τα νεανικά γραπτά του Κέρουακ με τα αξέχαστα κείμενα που θα άρχιζε να γράφει μετά από λίγο καιρό.
Κώστας Αθανασίου
