Η σύγχρονη Αλβανία, ενταγμένη πλέον στις βαλκανικές ισορροπίες, πορεύεται τον δρόμο της ανάπτυξής της με οδηγητικό παράδειγμα την Ελλάδα και με στόχο την ένταξή της στην ΕΕ.
Τουρισμός, εστίαση, οικοδομή, «μαύρη» οικονομία είναι οι πυλώνες. Στην παραλία των Αγίων Σαράντα υψώνονται οχταόροφες πολυκατοικίες με πολυτελή διαμερίσματα. Η τιμή τους; 5.000 το τ.μ στο παραλιακό μέτωπο και 2.500 ευρώ πιο πίσω. Κλειστά τα περισσότερα διαμερίσματα κατοικούνται ως Airbnb το καλοκαίρι. Ποιος τα αγοράζει, όταν ο μισθός ενός δημοσίου υπαλλήλου κυμαίνεται από 450 έως 600 ευρώ και ενός ιδιωτικού από 1.000 έως 1.200 ευρώ; Η επονομαζόμενη αλβανική Ριβιέρα είναι μια απόδειξη του μαύρου χρήματος που τροφοδοτείται από την ιδιοποίηση ευρωπαϊκών κονδυλίων με πρωταγωνιστές πολιτικά στελέχη. Τις ημέρες που ήμασταν εκεί σκάνδαλο διαφθοράς έπληξε την αντιπρόεδρο του Ράμα. Κάτι σαν ΟΠΕΚΕΠΕ!
Ο τουρισμός δίνει ευκαιρίες, καθηλώνει όμως κοινωνικά. Στους Άγιους Σαράντα ένας οδηγός ταξί δουλεύει τους μισούς μήνες και βγάζει 12.000 ευρώ. Το ενοίκιο για ένα τριάρι είναι 700 ευρώ. Στο Αργυρόκαστρο ένας οδηγός ταξί εισπράττει τον μήνα 2.000 ευρώ που φτάνουν τα 4.000 ευρώ το καλοκαίρι. Αγοράζουν ηλεκτρικά ταξί κινεζικής προέλευσης, με τραπεζικό δάνειο που το ξεπληρώνουν με 300 ευρώ τον μήνα για επτά χρόνια. Η ηλεκτρική κίνηση είναι φτηνή, 17 ευρώ τα 400 χιλιόμετρα. Σε αντίθεση με τη βενζίνη και το πετρέλαιο που έχουν τιμές Ελλάδας.
Τα μεταναστευτικά εμβάσματα συνεχίζουν να αιμοδοτούν την ανάκαμψη. Από τον πληθυσμό των 2,7 εκατομμυρίων, οι μισοί εργάζονται στο εξωτερικό. Λόγω της κρίσης μεγάλο μέρος των 700.000 μεταναστών έφυγε από την Ελλάδα για άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Μαζί με την ευρωπαϊκή προοπτική υπάρχει πάντοτε και το αμερικανικό όνειρο. Συχνά η αστερόεσσα κυματίζει στη χώρα. Άλλωστε, η αλβανική μετανάστευση στις ΗΠΑ, από τις αρχές του 20ου αιώνα δημιούργησε ισχυρό ομογενειακό κέντρο. Εκεί ιδρύθηκε η αλβανική Ορθόδοξη Εκκλησία με ηγέτη τον φιλελεύθερο διανοούμενο Φαν Νόλι, ο οποίος διετέλεσε αρχιεπίσκοπος και για λίγους μήνες, το 1924, πρωθυπουργός. Εκδιώχθηκε από τους Ιταλούς και τον Αχμέτ Ζόγου. Πέθανε το 1964 και ο Εμβέρ Χότζα τον αποχαιρέτησε ως πατριωτική προσωπικότητα.
Στους δρόμους κυκλοφορούν καινούργια αυτοκίνητα. Υπολογίζονται σε 500.000, όταν το 1971 ήταν 3.000 και κρατικά. Αυξάνεται ο αριθμός των κινέζικων που εισάγονται χωρίς δασμούς. Υποχωρεί η κυριαρχία των μεταχειρισμένων γερμανικών. Η εξάπλωση των ΙΧ συνοδεύτηκε με την κατασκευή νέων δρόμων, όπου δραστηριοποιήθηκαν και ελληνικές εταιρίες. Πόσο μακριά από το 1992, όταν η Αλβανία με κατεστραμμένες υποδομές είχε μεταβληθεί σε ένα πλήθος ανθρώπων που περπατούσαν, περπατούσαν συνεχώς, χωρίς συγκοινωνίες, περιπλανώμενοι, αναζητώντας την ελπίδα στη φυγή και στη μετανάστευση…
Οι Αλβανοί οδηγούν προσεκτικά δίνουν προτεραιότητα στον πεζό.
Θρησκευτική πολυμορφία και ανεκτικότητα
Η Αλβανία είναι η μοναδική χώρα στα Βαλκάνια που η συγκρότηση του εθνικού κράτους δεν σφραγίστηκε από τις θρησκείες. Η πλειοψηφία είναι μουσουλμάνοι, γεγονός που δεν τους διαφοροποιούσε από την οθωμανική εξουσία. Σήμερα το 60% είναι μουσουλμάνοι σουνίτες από τους οποίους το 10% μπεκτασίδες, το 20% ορθόδοξοι, το 10% ρωμαιοκαθολικοί και το 10% δηλώνουν άθεοι.
Οι μπεκτασίδες είναι ένα παρακλάδι σιιτών, όπως και οι μεχλεβί δερβίσηδες και ανήκουν στον σουφισμό. Το ρευστό θρησκευτικό σύνορό τους φαίνεται απ’ όσα μας είπε η ελληνίδα μειονοτική ξεναγός μας. Παντρεμένη η ίδια με μπεκτασί, βάφτισαν ορθόδοξα τα παιδιά τους, η ίδια πηγαίνει στον τεκέ και ο σύζυγός της στην εκκλησία. Οι μπεκτασίδες, μας είπε, «δεν είναι ούτε μουσουλμάνοι ούτε ορθόδοξοι, αλλά πιστεύουν στο Κοράνι».
Οι δοξασίες τους αποτελούν σύνθεση προϊσλαμικών, ισλαμικών και σαμανιστικών πιστεύω. Συγκροτούνται σε αδελφότητα γύρω από τον τεκέ, με θρησκευτικό ηγέτη τον Μπαμπά. Πίνουν κρασί. Στον μπεκτασισμό μυήθηκε και ο Αλή Πασάς. Ο Κεμάλ εκδίωξε τους μπεκτασίδες οι οποίοι κατέφυγαν στα Βαλκάνια και ιδιαίτερα στην Αλβανία. Ο Ράμα, μέσα στον μεγαλοϊδεατισμό του συζητεί να ιδρύσει στα Τίρανα το Βατικανό των μπεκτασίδων! Προσφάτως η ελληνική κυβέρνηση αναγνώρισε στη Θράκη κοινότητα Αλεβιτών μπεκτασίδων, περίπου 2.500 άτομα, σε μια προσπάθεια διαφοροποιήσεων στη μειονότητα.
Η Αλβανία υπήρξε το μοναδικό επίσημα αθεϊστικό κράτος από το 1967 έως το 1992, όταν ο Εμβέρ Χότζα κήρυξε τον πόλεμο στη «θρησκευτική ιδεολογία». Στο σπίτι του στο Αργυρόκαστρο όπου λειτουργεί Εθνολογικό Μουσείο (εμφανώς σε απόσταση από την παράδοση του καθεστώτος του) αναφέρονται οι θρησκευτικοί διωγμοί.
Στο Μπεράτι, το Αργυρόκαστρο, το Βουθρωτό
Παρά τις επιπτώσεις του υπερτουρισμού έχουν διασωθεί ιστορικές πόλεις, όπως το Μπεράτι όπου κατοικείται το κάστρο του. Ονομάζοταν Αρναούτ Μπελιγκράτ (δηλαδή, το Βελιγράδι των Αλβανών) και κατά συγκοπήν κατέληξε ως Μπεράτι. Η ίδρυσή του ανάγεται στον 50 μΧ αιώνα στα χρόνια της αυτοκράτειρας Πουλχερίας. Σήμερα η πόλη τελεί υπό την προστασία της Ουνέσκο, με τεκέδες, τζαμιά και εκκλησίες. Η πόλη πάντοτε τραβούσε το ενδιαφέρον επώνυμων επισκεπτών όπως ο Λόρδος Βύρων, ο ιστορικός Γίβων, ο Μουσολίνι, ο Χρουτσώφ, ο Τσε Γκεβάρα, ο Τσου Εν Λάι, ο Κίμ Ιλ Σουνγκ, ο Μπεκενμπάουερ και άλλοι.
Υπό την προστασία της Ουνέσκο τελεί και το κάστρο του Αργυροκάστρου που όμως δεν κατοικείται. Η νέα πόλη θυμίζει τα δικά μας αυθαίρετα.
Επισκεφθήκαμε και το Βουθρωτό. Έναν αρχαιολογικό χώρο μέσα στη φύση, στη θάλασσα, δίπλα στους Αγίους Σαράντα με αρχαιολογικά ευρήματα από τη νεολιθική εποχή και κυρίως τους ελληνικούς και βυζαντινούς χρόνους. Στο Ασκληπιείο, ναός με θεραπευτική σημασία, όπως και στην Επίδαυρο, βρέθηκαν πλάκες με ονόματα-τάματα για την ίαση ανθρώπων. Μια απόδειξη ότι αρχαίες λατρευτικές-μαγικές μορφές επιβιώνουν και στις μέρες μας.
Στο Αργυρόκαστρο και στο Μπεράτι είναι διάσπαρτα μνημεία της αντιφασιστικής αντίστασης, πάνω στην οποία οικοδομήθηκε μεταπολεμικά η εθνική συνείδηση. Στο Μπεράτι υπάρχει μνημείο για το τάγμα των ιταλών αντιφασιστών αυτομόλων με το όνομα Τάγμα Αντόνιο Γκράμσι. Με τα αντιφασιστικά μνημεία συνυπάρχουν, όμως, μνημεία όπως η φυλακή της εποχής Χότζα στο κάστρο του Αργυροκάστρου, καθώς και μνημεία ηρώων – «θυμάτων του σοσιαλισμού». Οι μνήμες αντιπαλεύουν… μια εικόνα της πολιτικής αμφιθυμίας που διατρέχει τη χώρα.
Από τον Κολοκοτρώνη στον Μητσοτάκη…!
Στη σύντομη εκδρομή μας περάσαμε και από τη Δερβιτσάνη της ελληνικής μειονότητας. Έξω από το «Παλάτι της Ελληνικής Κουλτούρας» κυριαρχεί η προτομή του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη σε διαστάσεις σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Παραδίπλα έχει στηθεί μνημείο ηρώων της επανάστασης του 1821, αλλά και τριών ηρωΐδων από την εποχή Χότζα.
Η ελληνική μειονότητα υπολογίζεται σε 100.000 άτομα σε όλη την Αλβανία. Σήμερα ζει μεταξύ Ελλάδας και Αλβανίας. Τα χωριά της μειονότητας στη Νότια Αλβανία θυμίζουν εκείνα της ελληνικής Ηπείρου.
Στη Δερβιτσάνη λειτουργούν ελληνικό Δημοτικό, Γυμνάσιο και Λύκειο, καθώς και βιβλιοθήκη. Άνθρωποι ζεστοί με την Ελλάδα στα μάτια και στην καρδιά τους ζουν και προκόβουν ενόσω βελτιώνονται οι ελληνοαλβανικές σχέσεις, μακριά από προβοκάτσιες τύπου Επισκοπής, μακριά από την εθνικιστική καπηλεία τύπου Μπελέρη, την αλήστου μνήμης παρακρατική δράση του κλιμακίου Ιωαννίνων της ΕΥΠ και την εκλογική υστεροβουλία της ΝΔ.
Το λίγο διάστημα που μείναμε εκεί μας αναγνώρισαν και μας πλησίασαν ηλικιωμένοι μειονοτικοί, οι οποίοι μίλησαν με επαινετικά λόγια για την κυβερνητική πολιτική του ΣΥΡΙΖΑ υπό το ατάραχο βλέμμα του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη.
Παντού στην Αλβανία συναντάς την Ελλάδα. Όχι ως αλυτρωτική υστερία. Αλλά ως αλληλοκατανόηση ανάμεσα στον αλβανό μετανάστη και τον έλληνα πολίτη. Ακούς ελληνικά και συνεννοείσαι μαζί τους στα ελληνικά. Άνθρωποι που δούλεψαν στη χώρα μας και επέστρεψαν για να συνεχίσουν εκεί τη ζωή τους. Που τους εμπιστευθήκαμε στα σπίτια μας για να φυλάξουν τους γονείς και τα παιδιά μας, χωρίς όμως να τους αναγνωρίσουμε το δικαίωμα του πολίτη. Τυχαία προχθές έξω από το σπίτι μου, με πλησίασε άγνωστος ντελιβεράς και μου είπε: «είμαι 35 χρόνια εδώ μαζί με τη γυναίκα μου και τα παιδιά μου και ζούμε με ένα χαρτί που μας δίνουν κάθε χρόνο και αυτό ληγμένο. Πότε θα γίνουμε Έλληνες πολίτες;».
Δεν είναι τουρίστες στην Ελλάδα, αλλά εργαζόμενοι, από εκείνους που με τη δουλειά τους συμβάλλουν στην παραγωγή πλούτου στη χώρα μας, βοήθησαν για να μπει η Ελλάδα στην ΟΝΕ, να πραγματοποιήσει τους Ολυμπιακούς Αγώνες και να κατασκευάσει τα μεγάλα έργα. Ορισμένοι μάλιστα από αυτούς θεμελίωσαν με τη ζωή τους αυτά τα έργα.
Η κοινότητα της «Εποχής»
Η σύντομη εκδρομή μας στην Αλβανία ήταν μια όμορφη εμπειρία και για έναν πρόσθετο λόγο. Συμμετείχαμε περίπου 100 σύντροφοι και φίλοι με κοινές αγωνίες και βιώματα, η κοινότητα της «Εποχής», που η ενίσχυσή της αποκτά μεγαλύτερη σημασία μέσα σε συνθήκες κρίσης και ρευστοποίησης του χώρου της Αριστεράς. Περάσαμε όμορφα και ευχάριστα. Και αυτό χάρη στην ιδιαίτερη φροντίδα της διοργάνωσης από την Χριστίνα Παπαοικονόμου, τον Γιώργο Γκινοσάτη κυρίως και τη Μαρία Πιακουλάκη, καθώς και από τους ξεναγούς, τον Παύλο, τον Χάρη (από το Σκασιαρχείο), τον Ηλία αλλά και από τον Αιμίλιο, στις μουσικές επιλογές του ταξιδιού. Τους ευχαριστούμε όλους!
