Η συζήτηση για τα πυρηνικά επανέρχεται στο προσκήνιο, όταν οι στρατηγικοί ενεργειακοί πρωταγωνιστές (πράσινος και ορυκτός καπιταλισμός) διαβλέπουν ευκαιρίες διεκδίκησης ευνοϊκότερων θέσεων. Η χρήση των πυρηνικών μονάδων (με το μανδύα του εργαλείου προώθησης καθαρής ενέργειας) προσκρούει, ακόμη, στις ενοχές από την πολεμική χρήση στο παρελθόν και τα σοβαρά ατυχήματα που έχουν προκύψει.
Τα σύνορα, ωστόσο, και οι ισορροπίες μεταξύ εμπορικής και πολεμικής χρήσης της πυρηνικής ενέργειας παραμένουν διάτρητα, καθώς η έρευνα και η τεχνολογία που προϋποθέτουν και οι δύο δεν διαφοροποιούνται με σαφήνειααφήνοντας στην εφαρμοστική τεχνική να αναλάβει το έργο.
Τη μετατόπιση των επιχειρησιακών συμφερόντων και ιδιοκτησιών (από το green στο fossil και αντιστρόφως) δυσκολεύουν οι εγκλωβιστικές κεφαλαιακές επενδύσεις (fossil assets) και η ακαταμάχητη επιθυμία εκμετάλλευσης /λεηλασίας όλων των φυσικών διαθέσιμων πόρων.
Οι επενδύσεις στην πυρηνική τεχνολογία είναι υψηλής κεφαλαιακής και τεχνολογικής έντασης, γεγονός που ευνοεί τη συγκέντρωση και τον έλεγχο σε λίγα ισχυρά επιχειρησιακά κέντρα υπό τη νομιμοποιητική σκέπη της “καθαρής ενέργειας” και της εκκρεμούσας ενεργειακής μετάβασης.
Αυτό είναι το περιβάλλον στο οποίο φυτρώνει η πολιτικο-κοινωνική συζήτηση για τους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (small modular reactors – SMR), που επιχειρεί να «γεφυρώσει» τις περιβαλλοντικές διαφοροποιήσεις και προσεγγίσεις σε όλο το φάσμα .
Μικροί αρθρωτοί πυρηνικοί αντιδραστήρες
«Η πρόσφατη εκστρατεία και οι προσδοκίες γύρω από την πυρηνική ενέργεια συνεχίζουν να αγνοούν το υψηλό κόστος και τα μακρά χρονοδιαγράμματα υλοποίησης των σχετικών σχεδίων. Η ηλιακή και η αιολική ενέργεια, καθώς και η αποθήκευση ενέργειας είναι οικονομικά αποδοτικές, ευρέως διαθέσιμες και τεχνολογικά ώριμες». (IEEFA – Ινστιτούτο Ενεργειακής Οικονομίας και Χρηματοοικονομικής Ανάλυσης). Το Ινστιτούτο κάνει αναφορά σε πρόσφατες ανακοινώσεις ασαφών σχεδίων και προγραμμάτων ανάπτυξης μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων , ίδιας κατηγορίας με αυτούς που η ελληνική κυβέρνηση μελετά να εγκαταστήσει στη χώρα μας.
Η Ultra Safe Nuclear Corporation, μια αμερικανική εταιρεία που αναπτύσσει αρθρωτούς μικρο-αντιδραστήρες 1,5-5 MW (επομένως ακόμη μικρότερους από τους υποθετικούς SMR), χρεοκόπησε τον Οκτώβρη του 2024.
Στο συγκεκριμένο χώρο πρωταγωνιστούν εταιρίες χάι τεκ, για τις οποίες η διασφάλιση ενεργειακής αυτονομίας είναι επιβεβλημένη ως προυπόθεση, προκειμένου να εξασφαλίσουν τις τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας που απαιτούνται για την λειτουργία των ενεργοβόρων κέντρων δεδομένων τους (data center).
Πρόσφατες ανακοινώσεις κατασκευαστών αφορούν μεγάλους χάι τεκ πελάτες (Google και Amazon) :
- Η πρώτη ανακοίνωση έρχεται από την Kairos Power και την Google, οι οποίες έχουν υπογράψει συμφωνία πλαίσιο για τη δημιουργία ενός εργοστασίου, που θα οδηγήσει στην κατασκευή ενός «στόλου» αντιδραστήρων συνολικής ισχύος 500 MW έως το 2035, με την πρώτη μονάδα να προγραμματίζεται για το 2030. Οι λεπτομέρειες που παρέχονται μέχρι στιγμής, είναι σχεδόν ανύπαρκτες. Στον ιστότοπο της Kairos αναφέρεται ότι ο υπό κατασκευή SMR θα έχει ισχύ 75 MW και θαπωλείται ως σύστημα δύο μονάδων ισχύος 150 MW.
- Η δεύτερη ανακοίνωση έρχεται από την Amazon, Energy Northwest και X-energy, οι λεπτομέρειες της οποίας «ήταν εξίσου ελλιπείς», σχολιάζει το IEEFA. Η Amazon έχει δημοσιοποιήσει τη δέσμευσή της να φέρει 5 GW της τεχνολογίας SMR της Xenergy στο διαδίκτυο έως το 2039, εστιάζοντας αρχικά στην ανάπτυξη ενός εργοστασίου 320 MW στην επικράτεια της Ουάσιγκτον, που εξυπηρετείται από την Energy Northwest.
Το IEFFA επισημαίνει ότι αυτό που λείπει από αυτές τις δύο ανακοινώσεις «είναι η αναγνώριση της τεράστιας χρονικής απόκλισης» μεταξύ της ταχέως αυξανόμενης ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας σήμερα και της διαθεσιμότητας/ενεργοποίησης της νέας ενεργειακής πηγής, που, στην καλύτερη περίπτωση, εκτιμάται ότι θα μπορούσε να υπερβεί την επόμενη δεκαετία για την τροφοδοσία κέντρων δεδομένων και συστημάτων cloud computing των γιγάντων της πληροφορικής.
Η άλλη διαθέσιμη ενέργεια : ΑΠΕ, αποθήκευση, γεωθερμία
Το IEFFA επισημαίνει ότι είναι διαθέσιμες και άλλες επιλογές για την εγκατάσταση και ανάπτυξη καθαρής ενέργειας, υποδηλώνοντας ότι οι «πυρηνικές περιπέτειες», δεν εξυπηρετούν ούτε τις ενεργειακές ανάγκες ούτε τις περιβαλλοντικές δεσμεύσεις.
Ενδεικτικά, η τεχνολογική εμπορική εξέλιξη στο χώρο των ΑΠΕ, σε σχέση με τις υψηλές ενεργειακές ανάγκες των «διακινητών της πληροφορίας», καταγράφει ότι :
- Τον Οκτώβρη του 2024 , η SB Energy Global έκανε γνωστό ότι είχε ξεκινήσει εμπορικές δραστηριότητες σε ένα ηλιακό έργο 875MW στο Τέξας, μέσα σε δύο χρόνια από την ανακοίνωση κατασκευής του έργου. Η Google, που είναι ο σημαντικότερος πελάτης, συμφώνησε να αγοράσει το 75% της παραγωγής.
- Η Enbridge ανακοίνωσε την 1η Νοεμβρίου 2024 παρόμοιο έργο μεγάλης κλίμακας: πρόκειται για ένα ηλιακό πάρκο δυτικά του Ντάλας 815 MW, που εκτιμάται ότι θα είναι πλήρως συνδεδεμένο το 2026.
- Η Ørsted εγκαινίασε ένα έργο υβριδικής φωτοβολταϊκής μπαταρίας Eleven Mile Solar στην Αριζόνα, μόνο 21 μήνες από την έναρξη της κατασκευής. Η μονάδα περιλαμβάνει 300 MW ηλιακής ενέργειας και αποθήκευση 300 MW διάρκειας τεσσάρων ωρών. Ο κύριος αγοραστής της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας είναι η Meta Platforms, μητρική εταιρεία του Facebook και του Instagram.
Εναλλακτικά διαθέσιμη επιλογή συνιστά η γεωθερμική ενέργεια, για την οποία χρησιμοποιούνται τεχνικές γεώτρησης όμοιες με εκείνες που εφαρμόζονται σε κοιτάσματα πετρελαίου. Η Fervo Energy, με έδρα το Χιούστον, είναι από τις κορυφαίες εταιρείες του κλάδου. Η Fervo πήρε την έγκριση για ένα έργο 400 MW στη Γιούτα, που σχεδιάζει να θέσει σε λειτουργία μέχρι το 2028, με τα πρώτα 90 MW να έχουν προγραμματιστεί για εμπορική λειτουργία το 2026. Το έργο αυτό εκτιμάται ότι θα κοστίσει περίπου 1,3 δισ. δολάρια, διαμορφώνοντας το κόστος κατασκευής στα 3.200 δολάρια ανά KW, ενώ το κόστος για έργα SMR που παρακολουθούνται από την IEEFA είναι πολύ πάνω από 10.000 δολάρια / kW .
Είναι σημαντικό να σημειωθεί, καταλήγει ο IEEFA, ότι πρόκειται για σύγκριση απόδοσης επί ίσοις όροις , δεδομένου ότι η γεωθερμική ενέργεια θα παρέχει την ίδια 24ωρη παραγωγή καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας, που χρειάζονται οι μεγάλες εταιρείες πληροφορικής για τις δραστηριότητες τους στο cloud.
Μικροί αντιδραστήρες, ψηλότερα επίπεδα πυρηνικών αποβλήτων
Σύμφωνα με έρευνα του πανεπιστημίου Stanford(i) της Καλιφόρνιας και του πανεπιστημίου British Columbia, οι SMR, που προβάλλονται ως το μέλλον της πυρηνικής ενέργειας, θα παράγουν στην πραγματικότητα περισσότερα ραδιενεργά απόβλητα από τους συμβατικούς πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής.
Οι πυρηνικοί αντιδραστήρες που ήδη βρίσκονται σε λειτουργία, διασφαλίζουν σημαντικές ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας με περιορισμένες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου παράγοντας, όμως, ραδιενεργά απόβλητα που θα παραμείνουν ενεργά για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια.
Για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων, η πυρηνική βιομηχανία αναπτύσσει αντιδραστήρες SMR ισχύος έως 300 MW ηλεκτρικής ενέργειας. Οι κατασκευαστές διατείνονται ότι θα είναι φθηνότεροι και θα παράγουν λιγότερα ραδιενεργά υποπροϊόντα από τους συμβατικούς αντιδραστήρες μεγάλης κλίμακας.
Στο αντίθετο συμπέρασμα κατέληξε η μελέτη που δημοσίευσε τον Μάιο του 2022 η Εθνική Ακαδημία Επιστημών των ΗΠΑ.
Ο επικεφαλής της μελέτης Λίντσει Κραλ (Lindsay Krall) δήλωσε : «Η έρευνα μας δείχνει ότι οι σχεδιαζόμενοι SMR θα συμβάλουν σημαντικά στην αύξηση των προς διαχείριση πυρηνικών αποβλήτων, κατά 2 έως 30 φορές σε σχέση με ό,τι αρχικά υπολογιζόταν. Αυτά τα ευρήματα έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τις προβλέψεις κόστους/οφέλους και μείωσης των αποβλήτων, που ισχυρίζονται ότι κάνουν οι υποστηρικτές των προηγμένων πυρηνικών τεχνολογιών.»
Η πυρηνική ενέργεια δεν είναι ακίνδυνη
Μόνο στις ΗΠΑ, οι εμπορικοί πυρηνικοί σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής έχουν σωρεύσει περισσότερους από 90.000 μετρικούς τόνους αναλωμένου πυρηνικού καυσίμου (spent nuclear fuel), καθώς και σημαντικές ποσότητες ραδιενεργών αποβλήτων μέσης και χαμηλής ραδιενέργειας. Τα πιο ραδιενεργά απόβλητα, κυρίως αναλωμένα καύσιμα, θα πρέπει να απομονωθούν σε γεωλογικές αποθήκες βαθιών γεωλογικών ρηγμάτων για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια. Προς το παρόν, οι ΗΠΑ δεν έχουν κανένα πρόγραμμα για την ανάπτυξη ενός γεωλογικού αποθετηρίου, αφού ξόδεψαν δεκαετίες και δισεκατομμύρια δολάρια αναζητώντας χώρους στην περιοχή του βουνού Γιούκα στη Νεβάδα. Επί του παρόντος, τα αναλωμένα πυρηνικά καύσιμα αποθηκεύονται σε δεξαμενές ή σε ξηρά βαρέλια στις εγκαταστάσεις των αντιδραστήρων, συσσωρεύοντας ποσότητες 2.000 μετρικών τόνων το χρόνο.
Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες SMR θα μειώσουν σημαντικά τη μάζα των παραγόμενων πυρηνικών καυσίμων, σε σύγκριση με τους πολύ μεγαλύτερους συμβατικούς πυρηνικούς αντιδραστήρες. Κάτι τέτοιο όμως αμφισβητείται: «Eλάχιστες μελέτες έχουν αναλύσει τη διαχείριση και τη διάθεση ροών πυρηνικών αποβλήτων από τους SMR», δήλωσε ο Κραλ.
Η μελέτη του Stanford ανέλυσε τις ροές πυρηνικών αποβλήτων από τρεις τύπους SMR που αναπτύσσονται από την Toshiba, τη NuScale και την Terrestrial Energy. Κάθε εταιρεία χρησιμοποιεί διαφορετικό σχεδιασμό. «Η ανάλυση ήταν δύσκολη, επειδή κανένας από αυτούς τους αντιδραστήρες δεν έχει τεθεί σε λειτουργία και τα σχέδια κάποιων αντιδραστήρων καλύπτονται από την πνευματική ιδιοκτησία, που προσθέτει επιπλέον εμπόδια στην έρευνα», δήλωσε ο Ρόντνι Γιούινγκ (Rodney Ewing), καθηγητής πυρηνικής ασφάλειας στο Stanford.
Διαρροή νετρονίων και ραδιοτοξικότητα
Η ενέργεια που παράγεται σε έναν πυρηνικό αντιδραστήρα, προκύπτει όταν ένα νετρόνιο διασπά ένα άτομο ουρανίου στον πυρήνα του αντιδραστήρα, δημιουργώντας έτσι πρόσθετα νετρόνια, που συνεχίζουν να διασπούν άλλα άτομα ουρανίου, προκαλώντας έτσι μια αλυσιδωτή αντίδραση. Μερικά νετρόνια, όμως, διαφεύγουν από τον πυρήνα – ένα πρόβλημα που ονομάζεται διαρροή νετρονίων – και χτυπούν πάνω στα δομικά υλικά που τον περιβάλλουν, όπως ο χάλυβας και το σκυρόδεμα. Τα υλικά αυτά γίνονται ραδιενεργά, όταν «ενεργοποιούνται» από αυτά τα νετρόνια. Η μελέτη του Stanford διαπίστωσε ότι, λόγω του μικρότερου μεγέθους τους, οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες θα έχουν μεγαλύτερη διαρροή νετρονίων από τους συμβατικούς αντιδραστήρες. Αυτή η αυξημένη διαρροή επηρεάζει την ποσότητα και τη σύνθεση των ροών των αποβλήτων τους.
«Διαπιστώσαμε ότι οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες θα παράγουν τουλάχιστον εννέα φορές περισσότερο μολυσμένο χάλυβα από τους συμβατικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής. Αυτά τα ραδιενεργά υλικά πρέπει να τύχουν προσεκτικής διαχείρισης πριν από την απόρριψη τους, κάτι που θα είναι εξαιρετικά κοστοβόρο», δήλωσε ο Γιούινγκ.
Η ερευνητική ομάδα υπολόγισε ότι μετά από 10.000 χρόνια η ραδιοτοξικότητα του πλουτωνίου στα αναλωμένα καύσιμα που απορρίπτονται από τις τρεις μονάδες μελέτης, θα είναι τουλάχιστον 50% υψηλότερη από το πλουτώνιο στο συμβατικό αναλωμένο καύσιμο ανά μονάδα ενέργειας που παράγεται, γι’ αυτό η αναζήτηση γεωλογικών χώρων εναπόθεσης συνιστά σοβαρή περιβαλλοντική απειλή για τα οικοσυστήματα.
ihttps://news.stanford.edu/stories/2022/05/small-modular-reactors-produce-high-levels-nuclear-waste





