Μίλο Μανάρα και Φεντερίκο Φελίνι: Όνειρο και Σχέδιο

Το 41^ο Διεθνές φεστιβάλ κινουμένων σχεδίων και κόμικ (41ª edizione del Cartoon Club / Riminicomix, καλοκαίρι 2025), που διεξάγεται, κάθε χρόνο στο Ρίμινι της Ιταλίας, και αποτελεί σημείο αναφοράς για την ποπ κουλτούρα, με προβολές και συζητήσεις με δημιουργούς, φιλοξένησε την έκθεση «Όνειρο και Σχέδιο»(Disogniedisegni): ένα λαμπρό αφιέρωμα του Μίλο Μανάρα στον Φεντερίκο Φελίνι και στη στενή φιλία και συνεργασία τους που, τώρα, με μεγάλη χαρά έχουμε τη δυνατότητα να δούμε στην Αθήνα. Η έκθεση είναι του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου Αθηνών, σε συνεργασία με το Comicdom CON Athens και το Napoli COMICON.

Στο Cartoon Club και RiminiComix, το όνειρο παίρνει μορφή στο αδιαμφισβήτητο χαρακτηριστικό του Μίλο Μανάρα, απόλυτου πρωταγωνιστή του φεστιβάλ, συντάκτη του επίσημου μανιφέστου/ μπροσούρας, το οποίο είναι το κέντρο της έκθεσης «Όνειρο και Σχέδιο», που παρουσιάζεται στο Μουσείο του Ρίμινι. Μια διαδρομή όπου φιλοξενεί ανέκδοτα σχέδια, επιστολές και φωτογραφίες που μαρτυρούν τη βαθιά σχέση του με τον Φεντερίκο Φελίνι.

«Με ενθάρρυνε ν’ ανακαλύψω μορφές της δημιουργικότητάς μου που δεν είχα ποτέ εξερευνήσει. Δουλεύοντας μαζί του σήμαινε, με κάποιο τρόπο, ότι μάθαινα να ονειρεύομαι καλύτερα», αφηγείται ο Μανάρα. Το όνειρο για τον δάσκαλο του ερωτικού κόμικ είναι πολύ περισσότερο από διαφυγή: «Είναι το πιο αληθινό μέρος του εαυτού μας. Στα όνειρα αγρυπνούμε, ακόμα κι όταν λέμε ψέματα στον εαυτό μας, όταν είμαστε ξύπνιοι. Και η τέχνη είναι ίσως ο μοναδικός τρόπος να τα φωτίσουμε χωρίς να φοβόμαστε». H έκθεση συνοδεύεται από την καθηλωτική καλλιτεχνική δράση «Όπου τα όνειρα σταματούν», ενώ οι πίνακες του Μανάρα ζωντανεύουν με τις προβολές, τη μουσική και τις φωνές στο πλατό. «Αυτό το φεστιβάλ είναι ένα συλλογικό εργαστήρι του φαντασιακού», λέει ο Μανάρα, «και το ότι ξέρω ότι η δουλειά μου είναι μέρος του, με συγκινεί πολύ».

Ο Μίλο Μανάρα γεννήθηκε στη Λουζόν επαρχία του Μπολτσάνο το 1945. Στα τέλη της δεκαετίας του ’60 ξεκίνησε την καριέρα του ως δημιουργός ερωτικών με αστυνομική πλοκή εικονογραφημένων διηγημάτων. Στη δεκαετία του ’70 συνεργάστηκε με την Corriere dei ragazzi και άλλα περιοδικά κόμικς της εποχής. Το 1978 είναι η χρονιά που με τον Τζουζέπε Μπέργκμαν δημιούργησε τον πρώτο δημοφιλή χαρακτήρα του και τις πρώτες ιστορίες του. Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 δημιουργεί το «Το παιχνίδι» (Il Gioco), ενώ σε κείμενα του Ούγκο Πρατ σχεδιάζει το «Ινδιάνικο Καλοκαίρι» (Tutto ricominciò con un’estate indiana). Είναι η περίοδος που δημιουργεί την εμβληματική Μιέλε, πρωταγωνίστριά του στο «Άρωμα του αόρατου» (Il Profumo dell’Invisibile) και το Candid Camera. Πάνω σε κείμενα του Φελίνι δημιουργεί δύο ιστορίες κόμικς: «Ταξίδι στην Τούλουμ» (Viaggio a Tulum) και «Το ταξίδι του Μαστόρνα γνωστού ως Φερνέτ» (Il Viaggio di G. Mastorna detto Fernet).

Ακολουθεί η μεταφορά του κόμικ τριών κλασικών έργων της λογοτεχνίας: «Γκιουλιβεριάνα» (Gulliveriana), «Καμασούτρα» (Kamasutra) και «Ο Χρυσός Γάιδαρος» (L’Asino D’Oro).

Πάντως, η φήμη του Μανάρα εδραιώθηκε με την παραγωγή κόμικς που περιστρέφονται γύρω από κομψές και προκλητικές όμορφες γυναίκες, που εμπλέκονται σε απίθανα και φανταστικά ερωτικά σενάρια.

Τα επόμενα χρόνια εικονογράφησε για το περιοδικό Terror, σχεδίασε την ερωτική σειρά Jolanda και Almaviva, ξεκίνησε τις εκδόσεις Telerombo και Strategia della Tensione το 1974 και τις σειρές Alessio, il borghese rivoluzionario και La Parola alla Giuria το 1975.

Με τον Αλεχάντρο Χοδορόφσκι δημιούργησαν τη σειρά Borgia από το 2004 έως το 2010, ενώ το Le Caravage είναι ένα ιστορικό δίπτυχο κόμικ, που ανατρέχει στη ζωή του Μιχαήλ Άγγελου, δημιουργημένο από το 2016 έως το 2019.

Ο Μανάρα γνώρισε τον Φελίνι το 1983, μέσω του δημοσιογράφου, κριτικού κινηματογράφου και μελετητή των κόμικς Βινσένζο Μόλικα, έγιναν φίλοι, και το 1986 ο Μανάρα εικονογράφησε το «Ταξίδι στην Τούλουμ» για την εφημερίδα Corriere della Sera που, στη συνέχεια, με τη μορφή κόμικ δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Corto Maltese.

H έκθεση «Μανάρα και Φελίνι: Όνειρο και Σχέδιο» χωρίζεται σε τέσσερις θεματικές ενότητες.

1. Ταξίδι στην Τουλούμ: Ένα σουρεαλιστικό ταξίδι στο Μεξικό αναζητώντας τον απόκρυφο Κάρλος Καστανιέδα. Δημιουργήθηκε αρχικά ως σενάριο για την εφημερίδα Corriere della Sera και μετατράπηκε σε κόμικ από τον Μανάρα, με τον Φελίνι, τον Βινσένζο Μόλικα και τον Μαρτσέλλο Μαστρογιάννι, σε μια περιπέτεια που αναμιγνύει ευφυώς πραγματικότητα και όνειρο, χαρακτηριστικό γνώρισμα του κινηματογράφου του ιταλού σκηνοθέτη.

2. Το Ταξίδι του G. Mastorna, γνωστού ως Fernet: Ένα σχέδιο που προοριζόταν για το περιοδικό Il Grifo, όμως το πεπρωμένο του καθορίστηκε το 1992 από ένα τυπογραφικό λάθος, στο κάτω μέρος της σελίδας, καθώς τυπώθηκε η λέξη «τέλος» αντί για «συνέχεια». Ο Φελίνι, πάντα απρόθυμος να ολοκληρώνει τα έργα του, ερμήνευσε το λάθος ως οιωνό και διέκοψε την αφήγηση. Η έκθεση ανέσυρε και παρουσίασε αυτό το ημιτελές κεφάλαιο.

3. Οι Εικονογραφήσεις για την Costa Atlantica: Αφιέρωμα στις μεγάλες πρωτότυπες εικονογραφήσεις που δημιούργησε ο Μανάρα το 2000 για το πλοίο Costa Atlantica. Τα έργα συγκεντρώθηκαν αργότερα στο χαρτοφυλάκιο «Milo Manara: Fellini», αναδεικνύοντας την εκπληκτική ικανότητα του καλλιτέχνη να απορροφά και να επανερμηνεύει τον οπτικό κόσμο του σκηνοθέτη.

4. Διαφήμιση: Ένας φόρος τιμής και ταυτόχρονα μια έντονη καταγγελία κατά της εισχώρησης της τηλεοπτικής διαφήμισης. Σε αυτή τη σύντομη ιστορία οκτώ σελίδων, μέσω της ταινίας του Φελίνι «Καζανόβα», ο Μανάρα εκφράζει πλήρη στήριξη στις κριτικές θέσεις του δασκάλου ενάντια στη «δικτατορία» των μέσων μαζικής ενημέρωσης, χρησιμοποιώντας το κόμικ ως μέσο για ένα ισχυρό κοινωνικό μήνυμα.