Το τελευταίο διάστημα με αφορμή την επιλογή του μουφτή του Διδυμοτείχου έχει ξεσπάσει ένας πόλεμος ανάμεσα στα υπουργεία των Εξωτερικών της Ελλάδας και της Τουρκίας. Η μεν Τουρκία καταγγέλλει την Ελλάδα ότι δεν σέβεται τα δικαιώματα της κατ’ αυτό τουρκικής μειονότητας της Θράκης, η δε Ελλάδα απαντά πως τηρεί κατά γράμμα την συνθήκη της Λοζάνης και πως ο μουφτής δεν μπορεί να εκλέγεται, γιατί έχει δικαστικές και διοικητικές αρμοδιότητες. Ταυτόχρονα, το ελληνικό ΥΠΕΞ σημειώνει πως στην Τουρκία οι μουφτήδες διορίζονται και πως πουθενά στην ΕΕ δεν υπάρχει εκλογή μουφτή. Τυπικά έχει δίκιο. Τυπικά επίσης έχει δίκιο το ότι η Λοζάνη αναφέρει πως η μειονότητα στην Ελλάδα είναι θρησκευτική.
Πέρα, όμως, από το τυπικό μέρος, υπάρχει και η ζώσα πραγματικότητα. Εδώ και δεκαετίες στην Κομοτηνή και την Ξάνθη υπάρχουν δύο μουφτήδες. Ο νόμιμος για το ελληνικό κράτος και ο παράνομος, αλλά σε ένα σημείο αποδεκτός από τη μειονότητα και την Τουρκία. Η επιλογή του μουφτή Διδυμοτείχου έγινε με βάση έναν νόμο του ‘22 που προβλέπει πως μια επιτροπή, επί της ουσίας κρατική, επιλέγει τον μουφτή. Ας το σκεφτούμε λίγο καλύτερα. Είναι σαν μια επιτροπή από το τουρκικό κράτος να επιλέγει έναν υποψήφιο για τη θέση του Οικουμενικού Πατριάρχη. Είναι προφανές ότι δεν θα το δεχόμασταν. Όμως ούτε η Τουρκία, ούτε η Ελλάδα συζητούν το πίσω μέρος αυτής της ιστορίας. Και το πίσω μέρος λέει πως η μειονότητα θα έπρεπε να μπορεί να επιλέξει τον θρησκευτικό ηγέτη της. Αυτό θα μπορούσε να γίνει αν ο μουφτής δεν είχε πια δικαστικές αρμοδιότητες. Ένα πρώτο βήμα είχε γίνει από την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ που κατέστησε προαιρετική την εφαρμογή της Σαρίας, του ιερού νόμου, με αποτέλεσμα πολλοί μειονοτικοί όταν θέλουν πια να λύσουν ζητήματα οικογενειακού δικαίου ή κάποια άλλα, πηγαίνουν στα ελληνικά δικαστήρια και αποφεύγουν τον μουφτή. Άρα τρόπος υπάρχει, πολιτική βούληση δεν υπάρχει.
Το 2019 επί υπουργίας Γαβρόγλου, η τότε κυβέρνηση ετοίμαζε ένα σχέδιο νόμου που θα καθόριζε, σε συμφωνία με τη μειονότητα, ένα ευρύ εκλεκτορικό σώμα, το οποίο θα επέλεγε τον θρησκευτικό ηγέτη που θα ήταν αποδεκτός από τη μειονότητα. Μεσολάβησαν οι εκλογές του 2019 και η επόμενη κυβέρνηση της ΝΔ απλώς δεν ασχολήθηκε να συνεχίσει αυτήν τη διαδικασία, με αποτέλεσμα να ψηφίσει τον νόμο του ‘22 που ποτέ δεν έγινε αποδεκτός από τη μειονότητα, αφενός, και, αφετέρου, επιτρέπει τέσσερα χρόνια μετά να παίζεται ένα παιχνίδι μακριά από τις πραγματικές ανάγκες της μειονότητας. Γιατί αυτή η ιστορία υπάρχει χρόνια και δημιουργεί προβλήματα και κάποιες φορές αχρείαστη ένταση, όπως συνέβη κατά τη διάρκεια του φετινού Ραμαζανιού, όπου κάποιοι θερμόαιμοι απαγόρευσαν, η αλήθεια είναι όχι με ιδιαίτερα κομψό τρόπο, την είσοδο του τοποτηρητή μουφτή Κομοτηνής στο τέμενος για να προσευχηθεί.
Τα πράγματα στο τέλος της μέρας είναι απλά. Υπάρχει έλλειψη εμπιστοσύνης εκ μέρους της μειονότητας προς το κράτος. Μια έλλειψη εμπιστοσύνης δικαιολογημένη και αυτή η έλλειψη εμπιστοσύνης δίνει την ευκαιρία στην Τουρκία να παίξει το δικό της παιχνίδι. Με σπασμωδικές κινήσεις εκ μέρους του ελληνικού κράτους δεν κερδίζεται η εμπιστοσύνη. Όταν οι διορισμένοι μουφτήδες θεωρούνται εκ μέρους της μειονότητας ως άνθρωποι του ελληνικού κράτους, όταν οι ίδιοι οι μειονοτικοί νιώθουν ότι δεν έχουν λόγο στην επιλογή τόσο του θρησκευτικού τους ηγέτη, όσο και στην επιλογή των μελών των διαχειριστικών επιτροπών των βακουφίων, τόσο θα αντιδρούν – και αυτό ανεξάρτητα με το τι κάνει η Τουρκία. Άρα εκείνο που πρέπει να γίνει, είναι να ξεκινήσει μια σοβαρή συζήτηση με τη μειονότητα για τη δημιουργία ενός μεγάλου εκλεκτορικού σώματος το οποίο θα επιλέγει τον μουφτή, ο οποίος δεν θα έχει όμως δικαστικές αρμοδιότητες και θα είναι θρησκευτικός λειτουργός. Πλην, όμως, η κυβέρνηση δεν κάνει αυτήν τη συζήτηση, δεν ενδιαφέρεται 7 χρόνια τώρα να κάνει αυτή τη συζήτηση, γιατί ουσιαστικά το παιχνίδι των μικροεντάσεων με την Τουρκία για αυτά τα ζητήματα εκτιμά ότι την βολεύει στα ακροατήρια που θέλει να απευθυνθεί. Και η μειονότητα της Θράκης είναι ένα ακροατήριο που δεν ενδιαφέρει την ΝΔ. Τα ζητήματα, όμως, των θρησκευτικών ελευθεριών, επειδή ανήκουν στον πυρήνα των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, πρέπει να αντιμετωπίζονται με εντελώς διαφορετικό τρόπο και όχι με τη λογική αυτό μας συμφέρει και αυτό όχι. Σε κάθε περίπτωση, επειδή σε λίγο καιρό θα υπάρχουν και οι διορισμοί ουσιαστικά των μουφτήδων σε Κομοτηνή και Ξάνθη, είναι βέβαιο ότι θα ξαναδούμε το ίδιο έργο, ένα έργο που μυρίζει ναφθαλίνη. Γιατί είναι βέβαιο πως η μειονότητα δεν θα αποδεχθεί τους νέους μουφτήδες ακόμη και αν είναι οι καλύτεροι άνθρωποι. Γιατί αυτό που αρνείται η ελληνική πολιτεία να καταλάβει δεν είναι το ποιος, αλλά το πώς. Η μειονότητα δεν αντιδρά σε ένα πρόσωπο, αντιδρά στον τρόπο επιλογής του όποιου προσώπου. Και επειδή ακούγεται χρόνια και μια συζήτηση, ανόητη κατά τη γνώμη μου, πως αν τους επιτρέψουμε την εκλογή με κάποιον τρόπο, τότε θα εκλεγούν πράκτορες. Σοβαρά τώρα; Μόνο γέλια προξενεί αυτή η άποψη.
Φωτογραφία: Βασίλης Βερβερίδης / Eurokinissi
