Γιώργος Κομπογιάννης: «Πολιτικό τραγούδι, το πυρετώδες soundtrack των αγώνων»
Ο συνθέτης Γιώργος Κομπογιάννης είναι ένας δημιουργός, περισσότερο γνωστός για τη μουσική του στο θέατρο, έχει γράψει τη μουσική για πάνω από 30 θεατρικές παραστάσεις, έχοντας συνεργαστεί με σημαντικούς σκηνοθέτες και ηθοποιούς του θεάτρου: Σπύρο Βραχωρίτη, Βασίλη Νικολαΐδη, Γιάννη Μποσταντζογλου, Κερασία Σαμαρά, Έλενα Πατρικίου, Ανθή Βασιλοπούλου, Γεράσιμο Γεννατά, Κώστα Μεσσάρη, Μαριέτα Σγουρδαίου, Μάνια Παπαδημητρίου και πολλούς άλλους. Στη δισκογραφία κυκλοφορούν τρεις κύκλοι τραγουδιών του: «Άλλες θάλασσες», σε στίχους Αλ. Στεφόπουλου με ερμηνεύτρια την Νίκη Αναστασίου,
«Τα τραγούδια του νόμου και της τάξης», σε ποίηση Φώντα Λάδη όπου τραγουδά η Πολυξένη Καράκογλου, και «Μυστικό νήμα», σε ποίηση Μπέρτολτ Μπρεχτ, Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι, Ανδρέα Λασκαράτου, Μίλτου Σαχτούρη και Ντάντε Αλιγκιέρι, με ερμηνευτή τον Δημήτρη Ζερβουδάκη.
Στη μουσική του ο ακροατής θα βρει λυρισμό, πλούσιες μελωδικές ιδέες, την ευκολία να χρησιμοποιεί διαφορετικές μουσικές φόρμες, στοιχεία της παράδοσης, της τζαζ, της λαϊκής μας μουσικής. Μα πάνω από όλα, όμως, μια βαθιά και ειλικρινή ποιητική συνείδηση στα τραγούδια που μελοποιεί. Τα πολιτικά του τραγούδια υπηρετούν και εντάσσονται στην καλύτερη παράδοση του πολιτικού τραγουδιού όπως το γνωρίσαμε στην Ελλάδα. Στους κύκλους των τραγουδιών «Τα τραγούδια του νόμου και της τάξης» και «Μυστικό νήμα» γίνεται φανερό πως οι κοινωνικές, πολιτιστικές και πολιτικές επιδράσεις παίζουν καθοριστικό ρόλο στη έμπνευση και στη διαμόρφωση των μουσικών του ιδεών. Τα τραγούδια των κύκλων μεσολαβούν, με την αρωγή των ερμηνευτών, ανάμεσα στο παρόν και στο παρελθόν και έχουν πολλά να μας πουν για την εποχή μας. Ο Γιώργος Κοντογιάννης μιλά στην Εποχή για το πολιτικό τραγούδι.
Έχετε μελοποιήσει στο παρελθόν αποσπάσματα του Κομμουνιστικού Μανιφέστου και ο πρόσφατος δίσκος σας «Τα τραγούδια του νόμου και της τάξης», σε ποίηση του Φώντα Λάδη, έχει πρόσημο το πολιτικό τραγούδι. Τι σημαίνει για σας πολιτικό τραγούδι.
Στις ζοφερές εποχές που ζούμε, που ο παγκόσμιος πλούτος συγκεντρώνεται στα χέρια όλο και λιγότερων εξωφρενικά πλούσιων ανθρώπων, οι οποίοι κυβερνούν κιόλας, σε μια εποχή όπου νόμιμο ναρκωτικό είναι η εμμονική ενασχόληση με τα social media και η προσήλωση του βλέμματος σε λογής-λογής οθόνες που αντικαθιστούν την πραγματική ζωή, το πολιτικό τραγούδι είναι ένα μέσο για να πεις τα πράγματα με το όνομα τους. Να αποκαλύψει τη βαρβαρότητα, να αφυπνίσει και να συνεγείρει. Να υπενθυμίζει πάντα ότι ένας καλύτερος κόσμος είναι εφικτός. Το πολιτικό τραγούδι είναι ο καθρέφτης, το χρονογράφημα κάθε εποχής. Είναι το πυρετώδες soundtrack των κοινωνικών αγώνων. Ενώ το κοινωνικό τραγούδι περιγράφει, το πολιτικό παίρνει θέση και προτείνει δράση. Χρειαζόμαστε νέους μύθους, πιο συνεκτικούς και συμπεριληπτικούς, ένα καινούργιο όραμα που θα εμπνεύσει τη κοινωνία. Αρωγός σε αυτό μπορεί να είναι η μουσική και η ποίηση. Η μεγάλη ποίηση αποκαλύπτει τον καλύτερο εαυτό μας. Ας περάσουμε από την αδράνεια στην κίνηση. Όπως έλεγε ο Ν. Καζαντζάκης, η πιο ιερή μορφή θεωρίας είναι η πράξη. Όσο δύσκολα φαντάζουν τα πράγματα, είναι προτιμότερο από το να ζεις μάταια, να αγωνίζεσαι έστω και μάταια.
Στη μεταπολίτευση, τα ποιήματα του Φώντα Λάδη έγιναν έμπνευση για εμβληματικά πολιτικά τραγούδια. Σήμερα ο ποιητής εμπιστεύεται σε σας «Τα τραγούδια του νόμου και της τάξης», πώς προέκυψε αυτή η συνεργασία;
Γνώρισα τον Φώντα όταν ήρθε ως θεατής στην παράσταση του Μανιφέστου σε σκηνοθεσία Ελενας Πατρικίου, όπου είχα γράψει τη μουσική μελοποιώντας Μαρξ σε μια φόρμα που ήταν κάτι μεταξύ λαϊκής όπερας και ορατορίου. Αποφασίσαμε να φτιάξουμε ένα κύκλο πολιτικών τραγουδιών με ένα καινούργιο κοίταγμα, συνδυάζοντας πολλά και διαφορετικά ύφη μουσικής και λόγου. Ο Φώντας Λάδης είναι ένας άνθρωπος που κουβαλάει την αύρα και τη γοητεία των ανθρώπων που έχει συναναστραφεί και συνεργαστεί: του Μ. Θεοδωράκη, του Μ. Λοΐζου, του Θ. Μικρούτσικού. Είναι απίστευτα μεθοδικός και έχει φοβερή αίσθηση της οργάνωσης και της πύκνωσης του ποιητικού λόγου.
Τα Τραγούδια του νόμου και της τάξης είχαν μια εξαιρετική ερμηνεύτρια, την Πολυξένη Καράκογλου.
Η Πολυξένη είναι από τις καλύτερες ερμηνεύτριες της γενιάς της. Για τον συγκεκριμένο κύκλο τραγουδιών δούλεψε πολύ σκληρά και κατάφερε να αποδώσει με αξιοσημείωτη εκφραστικότητα και τις μελωδίες αλλά και τα πυκνά νοήματα των τραγουδιών.
Ακούγοντας τα τραγούδια σας διαπιστώνει κανείς ότι επιλέγετε υλικό από τον χώρο της ποίησης, ποιους ποιητές έχετε ως έμπνευση;
Έχετε δίκιο, έχω εργαστεί συστηματικά πάνω στη μελοποίηση ξένων και Ελλήνων ποιητών. Όπως οι Γ. Σαραντάρης, Γ. Σεφέρης, Γ. Σκαρίμπας, Β. Λεοντάρης και Ν. Λαπαθιώτης. Αυτή είναι, ας πούμε, η πιο λυρική πλευρά μου που παραμένει ακόμα ένα μεγάλο μέρος της ανέκδοτο. Αυτόν τον καιρό κυκλοφόρησαν στη δισκογραφία δυο κύκλοι τραγουδιών μου με πολιτικά, όπως θα λέγαμε, τραγούδια γιατί θεώρησα ότι είναι επιτακτική ανάγκη, κάτω από το βάρος όλων αυτών των πρωτόγνωρων πολιτικών εξελίξεων. Και πάλι ανέτρεξα σε ποιητές μελοποιώντας τους Λάδη, Μπρεχτ, Μαγιακόφσκι, Δάντη, Λασκαράτο και Σαχτούρη. Συνειδητοποίησα, για μία ακόμη φορά, πως η μεγάλη ποίηση νικά τον χρόνο κι εξακολουθεί να αφυπνίζει, να μας λυτρώνει και να αποκαλύπτει τον καλύτερο εαυτό μας.
Μιλήστε μας για το νέο σας δίσκο «Μυστικό νήμα», υπάρχει κάποιο μυστικό νήμα που ενώνει τα τραγούδια της μεταπολίτευσης με τα σημερινά μηνύματα των καιρών; Πώς προέκυψε ο τίτλος;
Το Μυστικό νήμα ως τίτλος παραπέμπει, από τη μια, στην αόρατη, νοητή κλωστή που ενώνει αυτά τα τραγούδια με τους μεγάλους δημιουργούς του παρελθόντος, φιλοδοξώντας να συνεισφέρει έστω κάτι ελάχιστο απέναντι στα συγκλονιστικά έργα των σπουδαίων συνθετών και ποιητών. Από την άλλη, βλέπω τη μεγάλη ποίηση σαν τον καθοδηγητικό μίτο, το νήμα, που θα μας βγάλει έξω από τον λαβύρινθο που είμαστε κλεισμένοι. Τα ποιήματα τα διάλεξα έτσι ώστε να ισορροπούν ανάμεσα στον καταγγελτικό – εξεγερτικό λόγο του Μπρεχτ και σε κείμενα όπως του Μαγιακόφσκι και του Δάντη που αναδίνουν μια σπαρακτική-υπαρξιακή αγωνία. Τα εννέα τραγούδια του κύκλου «Μυστικό νήμα» ηχογραφήθηκαν στην πρώτη τους εκδοχή το 2014. Την ίδια περίοδο πρωτακούστηκαν στη θεατρική παράσταση «Πατριδογνωσία» με τον Γεράσιμο Γεννατά σε σκηνοθεσία του Θανάση Χαλκιά. Χρειάστηκε να περάσουν δέκα χρόνια απογοητεύσεων και άκαρπων αναζητήσεων, ώσπου να βρουν τον ιδανικό ερμηνευτή τους στο πρόσωπο του Δημήτρη Ζερβουδάκη. Αναζητώντας λοιπόν το «μυστικό νήμα», που μας ενώνει με τους σπουδαίους δημιουργούς του παρελθόντος, διάλεξα να μελοποιήσω αυτά τα ποιήματα. Το «Μυστικό νήμα» κυκλοφορεί ψηφιακά από το Ogdoo Music Group. Συμμετέχουν επίσης ο Κλέων Γρηγοριάδης και ο Σπύρος Γραμμένος.
Αναμφίβολα η ερμηνεία αυτών των τραγουδιών απαιτεί ιδιαίτερη προσέγγιση και εσείς ευτυχήσατε να έχετε έναν εξαιρετικό ερμηνευτή τον Δημήτρη Ζερβουδάκη.
Ο Δημήτρης Ζερβουδάκης έχει διαρκή παρουσία για πάνω από σαράντα χρόνια στη μουσική. Είναι ένας στιβαρός και με μεγάλο έρμα τραγουδιστής. Αφέθηκε απολύτως ανοιχτός στη μουσική κάνοντας πράξη όσα του ζήτησα. Εκανε μια προσωπική, πνευματική καταβύθιση στο ποιητικό υλικό και έφθασε σε πολύ υψηλά επίπεδα ερμηνείας. Σωματοποιώντας απόλυτα τη μουσική, άλλοτε οι ερμηνείες του πάλλονται από εξεγερτικό ενθουσιασμό και οργή για ό,τι συμβαίνει, και άλλοτε εκπέμπουν τη σπαρακτική, εναγώνια κραυγή που οι ποιητές μας μεταφέρουν.
