20 χρόνια Puzzlemusik
Μια κουβέντα με τον συνθέτη Χρήστο Αλεξόπουλο
Ο Χρήστος Αλεξόπουλος είναι συνθέτης με ενεργή και δημιουργική παρουσία. Γράφει έργα μουσικής δωματίου και έργα για ορχήστρα. Ακόμα, έχει συνθέσει μουσική για θέατρο, μεικτά θεάματα, ταινίες μικρού μήκους και τηλεόραση. Έργα του έχουν παρουσιαστεί στην Ελλάδα (από την Καμεράτα, την Αθηναϊκή Συμφωνική Ορχήστρα Νέων, το ARTéfacts Ensemble κλπ) και στο εξωτερικό. Είναι ενεργός δισκογραφικά, από το 1999 ως σήμερα και δραστηριοποιείται και ως παραγωγός σε άλμπουμ άλλων καλλιτεχνών πίσω από τη πρωτοπόρα δισκογραφική εταιρεία Puzzlemusik.
Από το 2006, η Puzzlemusik στεγάζει μερικές από τις πιο «ψαγμένες», πρωτοποριακές δουλειές της ελληνικής μουσικής σκηνής. Από τη τζαζ στιβαρότητα του Γιώργου Κοντραφούρη στον μελωδικό πειραματισμό του Μπάμπη Παπαδόπουλου κι από τα ονειρικά ηχοτοπία του Μανώλη Γαλιάτσου στις ηλεκτρονικές αναζητήσεις των Socos& TheLiveProjectBand, το labelπαραπέμπει σε σημαντικές στιγμές μιας κατά τα άλλα μάλλον πτωτικά κινούμενης ελληνικής δισκογραφίας. Με αφορμή τη συμπλήρωση 20 ετών παρουσίας της, συνομιλήσαμε με τον ιδρυτή της PuzzlemusikΧρήστο Αλεξόπουλο.
Τη συνέντευξη πήρε ο Ηρακλής Οικονόμου
Ποιο ήταν το σκεπτικό της ίδρυσης της Puzzlemusik; Ποιο κενό θελήσατε να καλύψετε στην ελληνική δισκογραφία;
Η Puzzlemusik ιδρύθηκε το 2006. Ήδη ένα-δυο χρόνια πριν, το σκηνικό της μουσικής δημιουργίας στην Ελλάδα είχε αρχίσει ξανά να μεταβάλλεται με έναν τρόπο διαφορετικό από τη μεταβολή που είχε συντελεστεί νωρίτερα, γύρω στα μισά του δεκαετίας του ’90. Η διαφορά στο γύρισμα του αιώνα ήταν ότι άρχισαν να εμφανίζονται πολλοί δημιουργοί με δική τους «φωνή» που είχαν νέα πράγματα να πουν. Οι δισκογραφικές εταιρείες όμως είτε ήταν πολύ διστακτικές απέναντι τους είτε απλά δεν ήταν σε θέση να τους εντάξουν στο δυναμικό τους. Είχαν τα δικά τους σημαντικά προβλήματα καθώς η κρίση στην δισκογραφία είχε ήδη ξεκινήσει. Αυτό το κενό και αυτούς τους δημιουργούς θέλησε να καλύψει η Puzzlemusik.
Ποιες είναι οι βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίσατε; Και ποιες αλλαγές κληθήκατε να υιοθετήσετε για να προσαρμοστείτε στην εκάστοτε νέα πραγματικότητα;
Όλα αυτά τα χρόνια οι εξελίξεις στη δισκογραφία είναι ραγδαίες. Το σκηνικό είναι κάθε άλλο παρά στατικό και οι προκλήσεις συνεχείς. Πολύ βασική εξέλιξη ήταν ότι οι δισκογραφικές έχασαν την ισχύ τους με τις τεχνολογικές εταιρείες να αποκτούν τον απόλυτο έλεγχο. Οι δισκογραφικές –ακόμη και οι μεγάλες– βρίσκονται κατά κάποιον τρόπο στις υπηρεσίες των τεχνολογικών εταιρειών ή σε «υποχρεωτική» συνεργασία μαζί τους, με ό,τι συνεπάγεται αυτό. Τα πάλαι ποτέ ισχυρά κανάλια της δισκογραφίας με τα οποία έφτανε απευθείας στο κοινό έπαψαν να είναι δικά της. Ανήκουν στις εταιρείες, και δεν εννοώ μόνο το streaming. Προσπάθειες προσαρμογής της Puzzlemusik σε αυτό το περιβάλλον προφανώς και έγιναν και γίνονται. Όμως, το τοπίο είναι ραγδαία μεταβαλλόμενο και οι δυνατότητες αντίδρασης περιορισμένες. Πάντως, ευρύτερα, όλη αυτή η περίοδος είναι μεταβατική. Η «μπίλια» δεν έχει κάτσει ακόμη οριστικά κάπου.
Ένα μέρος της παραγωγής σας είναι jazz. Για το υπόλοιπο κομμάτι, δανείζομαι έναν όρο από την ιστοσελίδα σας: «εναλλακτική δημιουργία». Πώς αντιλαμβάνεστε τον όρο «εναλλακτικός»;
Η jazz είναι πολύ βασικός άξονας της παραγωγής της Puzzlemusik. Ωστόσο, ήδη από την αρχή, δημιουργήθηκαν κι άλλοι άξονες. «Εναλλακτική δημιουργία» είναι το εξής: δημιουργοί με γνώση των δημιουργικών αναζητήσεων της εποχής τους που παράλληλα έχουν να προτείνουν τη δική τους, συναρπαστική, καλλιτεχνική, δημιουργική, ιδιοσυγκρασιακή άποψη. Και που παράλληλα ενδιαφέρονται να επικοινωνήσουν πραγματικά με το κοινό. Όχι να «ξεφορτώσουν» επάνω του.
Ως …εταιρειάρχης αλλά και καλλιτέχνης, πώς βλέπετε την κατάσταση της ελληνικής δισκογραφίας; Αυτή η διττή μετάβαση από τον δίσκο πολλών tracks στο μεμονωμένο κομμάτι κι από το υλικό προϊόν στο streaming ευνοεί άραγε τα είδη που υπηρετείτε;
Αυτή η μετάβαση δεν χτίζει ονόματα. Δηλαδή, δεν δημιουργεί καλλιτέχνες με πορεία σε μεγάλο βάθος χρόνου. Δημιουργεί βεβαίως επιτυχίες οι οποίες όμως διαρκούν λίγο και δεν είναι πραγματικά μαζικές. Μέχρι και το 2000 και κάτι, τα μεγάλα hits τα γνώριζε όλος ο κόσμος. Ασχέτως αν του άρεσαν ιδιαίτερα ή όχι. Δεν υπήρχε περίπτωση να μην τα έχει πάρει το αυτί σου. Η παρούσα κατάσταση, με αυτή τη διττή μετάβαση, δημιουργεί «επιτυχίες» σε εισαγωγικά, με την κάθε επιτυχία να γνωρίζει τμήμα μόνο του κοινού. Ποιος ωφελείται από αυτό; Οι δημιουργοί; Οι δισκογραφικές; Οι συναυλιακοί χώροι; Όχι. Ωφελούνται όμως οι τεχνολογικές εταιρείες. Το κοινό θα χρειαστεί να αποφασίσει το ίδιο αν ωφελείται ή όχι. Και πιθανότατα ο καθένας από εμάς ξεχωριστά. Για να συμβεί αυτό όμως, χρειάζεται πρώτα να καταλάβει το κοινό ότι βρίσκεται και αυτό παγιδευμένο.
Κοιτώντας τον κατάλογο της εταιρείας βλέπουμε να επανέρχονται κάποια ονόματα ενώ αντίθετα οι νέες προσθήκες φαντάζουν αραιότερες. Δύσπιστος στις νέες συνεργασίες ή …προσκολλημένος στις παλιές; Και με ποιο σκεπτικό;
Ούτε το ένα ούτε το άλλο. Απλώς, είναι πραγματικά πάρα πολύ δύσκολο για έναν δημιουργό να κυκλοφορήσει τη δουλειά του με το σήμα της Puzzlemusik. Εκτός του ότι χρειάζεται να πληρούνται οι δημιουργικές προϋποθέσεις που περιέγραψα, εκτός του ότι χρειάζεται να θέλει και ο ίδιος ο δημιουργός να χτίσει μια πορεία σε βάθος χρόνου –και όχι απλώς να κάνει μια…δοκιμή– χρειάζεται να ευνοήσουν και οι συγκυρίες. Είναι πολύ συγκεκριμένες οι δυνατότητες της Puzzlemusik· πόσα άλμπουμ μπορεί να κυκλοφορήσει μέσα στη σεζόν και πόσους δημιουργούς είναι σε θέση να διαχειριστεί συνολικά. Αν ξεπεραστούν αυτά τα όρια, τότε τα πράγματα δεν θα γίνονται σωστά, και αυτό δεν το θέλουμε καθόλου. Δυστυχώς, υπάρχουν περίοδοι που η πόρτα είναι αναγκαστικά κλειστή σε νέες συνεργασίες και άλλες που η πόρτα ανοίγει και προχωράμε σε νέες προσθήκες. Και ύστερα κλείνει πάλι, κ.ο.κ. Αυτήν την περίοδο, μετά και από τις πρόσφατες προσθήκες του κοντραμπασίστα Γιώργου Πανταζόπουλου και του πολύ νεανικού συγκροτήματος Afasia, δυστυχώς η πόρτα κλείνει και πάλι. Για απροσδιόριστο χρονικό διάστημα, ως συνήθως.
Έχει άραγε επηρεαστεί ο μουσικός Αλεξόπουλος από τον εκδότη Αλεξόπουλο; Για παράδειγμα, εμφανώς έχει περιοριστεί η δισκογραφική σας παρουσία ατομικά ενώ αντίθετα πλήθυναν οι συνεργασίες.
Πράγματι ο πιο πρόσφατος δίσκος που κυκλοφόρησε με το δικό μου όνομα στη… μαρκίζα ήταν το «MeanTime» του 2012. Ενδιάμεσα, κυκλοφόρησαν σε ψηφιακή μορφή μόνο –λόγω της ίδιας τους της φύσης– δουλειές μου από το θέατρο ή την τηλεόραση (π.χ. μια σειρά 11 digital EPs με τη μουσική μου από τη αστυνομική σειρά του STAR «Μαύροι Πίνακες»). Παράλληλα, πλήθυναν οι συνεργασίες μου (με χαρακτηριστικότερη περίπτωση το project με την Μαρία Λατσίνου και τους Mokita που, από το 2015 ως και το 2018 που διήρκησε, άφησε πίσω του 3 άλμπουμ). Αυτός ο περιορισμός όμως της προσωπικής δισκογραφικής μου παρουσίας λίγο έχει να κάνει με τις υποχρεώσεις του εκδότη Αλεξόπουλου. Περισσότερο έχει να κάνει με το ότι, ως αυτόνομος δημιουργός, αισθάνομαι παγιδευμένος σε ένα περιβάλλον που τα παραδοσιακά μονοπάτια με τα οποία έφτανες στο κοινό, με την επιθυμία να επικοινωνήσεις μαζί του, έχουν αλλοιωθεί σημαντικά. Ομολογώ ότι με έχει επηρεάσει πολύ αυτό. Ως αντίβαρο –και επειδή παραμένω δημιουργικός και ενεργός παρά το κενό στην αμιγώς προσωπική δισκογραφία μου– έχω αφιερωθεί τα τελευταία χρόνια στο θέατρο και την τηλεόραση, αλλά και στις συνεργασίες που εξακολουθούν να με ενδιαφέρουν.
Στο… παζλ της Puzzlemusik, ποια άλλα κομμάτια θα θέλατε να δείτε να προστίθενται στο μέλλον; Τι θα θέλατε να φέρουν δισκογραφικά τα επόμενα είκοσι χρόνια;
Ξέρεις, για εμένα προσωπικά, η επέτειος των 20 χρόνων της Puzzlemusik δεν λειτουργεί σαν αφορμή για πανηγυρισμούς και… ταρατζατούμ. Το φθινόπωρο θα γίνουν βέβαια κάποιες λίγες, επιλεγμένες, δράσεις με αφορμή την επέτειο, αλλά το όλο πράγμα για μένα λειτουργεί ξεκάθαρα ως αφορμή για απολογισμό και ενδοσκόπηση. Αυτό είναι μια εσωτερική διεργασία που ξεκίνησε μόλις πρόσφατα. Μαζεύω τα κομμάτια του παζλ όλων αυτών των ετών κι έχει ξεκινήσει η αποτίμηση. Αν δεν ολοκληρωθεί αυτή η διαδικασία, δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω ποια άλλα κομμάτια θα ήθελα να προστεθούν στο μέλλον.
Οι ακροάσεις της ΕΠΟΧΗΣ
Τέσσερις επιλογές του Ηρακλή Οικονόμου από την πρόσφατη δισκογραφική
Γιάννης Κασέτας: “Far”
Το “Far” προστίθεται στην εντυπωσιακή, ποιοτικά και ποσοτικά, δισκογραφία του τζαζ συνθέτη και σαξοφωνίστα Γιάννη Κασέτα. Αυτή ξεκίνησε μαζί με τους The Funk Wizards το 2007 με το The Truth About the Alien Invasion In Egypt, συνεχίστηκε με το FunkAbyss το 2009, παγιώθηκε το 2011 με τη συνύπαρξη του Κασέτα με τον ντράμερ Γιώργο Σπανό στο Jungle of Illusions, επεκτάθηκε το 2014 με το East N Blues, κορυφώθηκε το 2017 με το Northern Lights και έβαλε άνω τελεία με το Lucid Dream το 2023. Εδώ έχουμε τζαζ παγκόσμιας κλάσης με εξίσου παγκόσμιες αναφορές. Και αναφορές ιδιαίτερης ευρύτητας, να προσθέσουμε, με το εξ ανατολών ορμώμενο The Armenian, το υποβλητικό, ιμπρεσιονιστικό V, το υψηλής έντασης Return of the Albino Rhino, το βαρύ μπλουζ Bad Trip In Venice, και το 10λεπτης διάρκειας άκρως αυτοσχεδιαστικό “Far”. Πλουραλιστική, πολύμορφη, πολυποίκιλη είναι μερικά από τα επίθετα που μπορούν να συνοδεύσουν τη νέα δουλειά του Κασέτα, η οποία συνιστά μια άσκηση αφομοίωσης επιρροών παράγοντας, όμως, ένα αυστηρά προσωπικό, γοητευτικό αποτέλεσμα. Δύσκολο να εντοπίσει ο ακροατής κάποια «κόκκινη κλωστή» σε επίπεδο ατμόσφαιρας που να ενώνει τα διάφορα κομμάτια. Πλάι στο τενόρο και το βαρύτονο σαξόφωνό του συναντάμε τον Δημήτρη Παπαδόπουλο στην τρομπέτα, τον Κωστή Χριστοδούλου στο πιάνο, τον Γρηγόρη Θεοδωρίδη στο κοντραμπάσο και τον Δημήτρη Κλωνή στα τύμπανα. Μια δουλειά που σφραγίζει την κομβική θέση του Κασέτα στα τζαζ πράγματα της χώρας, την υφολογική του ευχέρεια, την γεμάτη μαστοριά ισορροπία του ανάμεσα στον δυναμισμό και την αισθαντικότητα, την ορθοδοξία και τον πειραματισμό. Και, αντίστοιχα, αντανακλά και τη συνεχιζόμενη και σε βάθος σύνδεση της Puzzlemusik με ένα καίριο τζαζ ρεπερτόριο.
Ηρακλής Δαΐτσης: «Όταν κοιμήθηκε η ζωή μες στο σαλόνι»
Ο δίσκος αυτός είναι το προσωπικό ντεμπούτο του Ηρακλή Δαΐτση, του frontman του συγκροτήματος Ψύλλοι στ’ Άχυρα. Δεν είναι μια υποσημείωση η συμμετοχή αυτή –οι Ψύλλοι στ’ Άχυρα είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα μπάντα που αξίζει να αναζητήσουν οι μη μυημένοι. Τους στίχους υπογράφει ο Δαΐτσης, με εξαίρεση το «Χαλασμένο ρολόι» όπου οι στίχοι είναι του Γιώργου Σαμαρίτη, και δύο μελοποιημένα ποιήματα, την «Μπαλάντα στους άδοξους ποιητές των αιώνων» του Καρυωτάκη και «Το Παρίσι» του Ορέστη Λάσκου. Συνολικά, η δουλειά φέρει την προσωπική σφραγίδα του τραγουδοποιού σε ένα εσωτερικό, συναισθηματικό επίπεδο. Συναντάμε ξανά και ξανά έντονες αναφορές σε πληγές, φόβους, θλιμμένες ομορφιές, μνήμες και αποχωρισμούς, σε πονεμένες ιστορίες και άτιμους εχθρούς. Ακόμα και το ορχηστρικό του δίσκου «Mal Tempo (Μελτέμι)» σε ξεβολεύει με το πόσο σκοτεινό είναι, στα όρια του εφιαλτικού. Δεν είναι η πρώτη φορά που τέτοια «δύσκολα» και δύσπεπτα σύμπαντα εμφανίζονται στην ελληνική ροκ. Αλλά στην περίπτωση του Δαΐτση είναι πραγματικά αξιοσημείωτη η πειστικότητα με την οποία εκφράζει τα προσωπικά του φαντάσματα. Προφανώς η πειστικότητα είναι υποκειμενική για τον κάθε ακροατή και δύσκολο να στοιχειοθετηθεί –επισημαίνω ενδεικτικά τις δίχως φιοριτούρες και υπερβολές ερμηνείες του, ακόμα και την άρθρωσή του που δεν έχει τίποτε το εξεζητημένο. Ο ερμηνευτής Δαΐτσης δεν εκβιάζει τη συναισθηματική αντίδραση του ακροατή, δεν «πουλάει» ύφος και παλληκαριά, δεν διεκδικεί απολύτως τίποτε πέρα από το να εκφραστεί, να αφηγηθεί αποστασιοποιημένα την ιστορία του. Στη σημερινή εποχή του ναρκισσιστικού ιδεασμού, της αυτοαναφορικότητας και του περιττού στόμφου, δεν το θεωρώ μικρό πράγμα αυτό.
ΥΓ: Συγκλονιστικά τα «Τρενάκια», μια υπαινικτική αναφορά στο δυστύχημα στα Τέμπη, μια υψηλού επιπέδου κοινωνική και πολιτική κριτική.
Γιώργος Πανταζόπουλος:“Some Things I’ve Never Told You”
Γράφει ο μπασίστας και συνθέτης Γιώργος Πανταζόπουλος: «Η μουσική αυτού του άλμπουμ γράφτηκε σε μία ιδιαίτερα μεταβατική περίοδο της ζωής μου. Πολλά πράγματα άλλαζαν, αλλά η μουσική ήταν πάντα εκεί – μία σταθερή υπενθύμιση ότι θα βρίσκεται πάντα δίπλα μου». Μπορεί να ανήκει σε μια νεότερη γενιά της εγχώριας τζαζ σκηνής, αλλά ο Πανταζόπουλος δεν είναι και κανένας… χθεσινός, έχοντας καταγράψει συμμετοχές σε πρότζεκτ μεγαθηρίων όπως ο Γιώργος Κοντραφούρης και ο Δήμος Δημητριάδης. Το “Some things I’ve never told you” είναι το δισκογραφικό του ντεμπούτο και περιλαμβάνει πέντε δικές του συνθέσεις και τρεις διασκευές: το τζαζ standard “Confessin’”, το “Nature Boy” και το γνωστό “Puttin’ on the Ritz”. Δίπλα στο κοντραμπάσο του Πανταζόπουλου βρίσκουμε τους Αλέξανδρο Λυκοθανάση (πιάνο) και Παναγιώτη Θέμα (ντραμς). Στο κείμενο του CD, ο Πανταζόπουλος αναφέρεται ονομαστικά στις βασικές του επιρροές: Ο Ray Brown παραπέμπει στο “Coffee Break”, ο Bill Strayhorn μάς πηγαίνει στο “In The End It’s All Worth It”, ο Paul Chambers έχει «επισκεφθεί» το Confessin’ που διασκευάζει και ο Πανταζόπουλος, ο Charles Mingus και ο Christian McBride φαντάζουν σαν επιρροές που διαχέονται στο σύνολο του άλμπουμ. Αυτά όμως είναι πιο πολύ ακαδημαϊκά πράγματα που αφορούν την ακροάτρια και τον ακροατή που θέλει να ψάξει καλύτερα την τέχνη του Πανταζόπουλου και μέσω αυτής να χαρτογραφήσει ένα ευρύτερο σώμα τζαζ μουσικής με το κοντραμπάσο στο επίκεντρο. Για τους υπόλοιπους σημαντικότερα αποδεικνύονται η «ψυχή» αυτού του δίσκου, η ενέργεια, το groove, το σωστό μίγμα συγχρονισμού και αυτοσχεδιασμού, η σοφή εναλλαγή ρυθμικών και εν τέλει συναισθηματικών καταστάσεων. Το “It all started here” ο συνθέτης έχει αποκαλύψει σε συνεντεύξεις του ότι το έγραψε για ένα κερκυραίικο μπαρ, το «Πολύτεχνο» όπου έκανε τα πρώτα του λάιβ. Και είναι αυτή ακριβώς η αίσθηση της συλλογικότητας, του δεσίματος, της συμπόρευσης, της οριοθετημένης ελευθερίας που αποπνέει ο δίσκος και που προσθέτει στην αξία του.
Τρύφων Λάζος: «Κάρμα Κομεντί»
Εξηγεί ο Τρύφων Λάζος: «Οι ήχοι του νέου άλμπουμ Κάρμα Κομεντί ξεγλιστρούν από ρομαντικά ψυχεδελικά τοπία και ψάχνουν πάρκινγκ στην Κυψέλη, αργά νύχτα Δευτέρας. Ένα ωτοστόπ μέχρι τ’ αστέρια, πάνω σε ρυθμούς που πλέουν στον χρόνο και τον ηλεκτρισμό. Κιθάρες με delay, τσαλακωμένα fuzz, περσικά ντέφια, παραμορφωμένες μηχανές κρουστών και…γλυκό κεράσι. Λίγο μετά το πουθενά φανερώνεται μια παιδική χαρά. Είσοδος από Ονείρου και Πατησίων». Πατησίων και Παραμυθιού γωνία για τον Αλκαίο και τον Μικρούτσικο, Ονείρου και Πατησίων γωνία για τον Λάζο, στη διασταύρωση φαντασίας και πραγματικότητας, στο σημείο συνάντησης indie rock αναζητήσεων και ρεμπέτικων αναμνήσεων. Έχοντας ζήσει κάμποσα χρονάκια στη βόρεια Ευρώπη, συναισθάνομαι το μεταίχμιο στο οποίο βρίσκεται ο τραγουδοποιός. Το ομολογεί κι ο ίδιος, «Καλλιδρομίου» το πρώτο track του CD, «Όνειρο 3, Βερολίνο» το δεύτερο. Σε αυτή τη γεωγραφία βρίσκεται ο κωδικός που ξεκλειδώνει την είσοδο στον κόσμο του Λάζου, ο οποίος έχει ζήσει και δράσει για καιρό στην Αγγλία. Απολύτως ταξιδιωτική η ατμόσφαιρα στο ορχηστρικό Meine Liebe (Η ζωή μου). «Δεν μπορώ να μείνω άλλο εδώ» τραγουδάει στο «Λα Λα Λα» και «ωτοστόπ στην Πελοπόννησο» κάνει στο «Η Πρόοδος». Τυχαία όλα αυτά; Δεν νομίζω. Πολύ ψάξιμο, πολύ ταλέντο, πολλές και δυνατές νοσταλγικές εικόνες, πολλά και ατμοσφαιρικά ηχητικά τοπία που τοποθετούν τον νέο δημιουργό στην εμπροσθοφυλακή της νέας εγχώριας ανεξάρτητης σκηνής. Και μια μόνιμη αίσθηση αμεσότητας και «χειροποίητου» στις ερμηνείες του και αλλού. Τα γνωρίζαμε όλα αυτά ήδη από την «Αναφορά», το γκαγκάν δισκογραφικό ντεμπούτο του Λάζου στη σόλο εκδοχή του, και βεβαίως από τη θητεία του στους μπλουζοκεντρικούς Old House Playground: το γεγονός ότι όχι απλά επιβεβαιώνονται αλλά και εξελίσσονται στο Κάρμα Κομεντί κάνει αυτό το άλμπουμ ακόμα πιο αξιοπρόσεκτο.
