Δύο διαγωνισμοί για την παραχώρηση σε ιδιώτες πωλητηρίων και βασικών υπηρεσιών σε αρχαιολογικούς χώρους ακυρώθηκαν από την Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ), έπειτα από προσφυγές ενδιαφερόμενων εταιρειών. Η υπόθεση αφορά τον τρόπο με τον οποίο ο Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ), ο φορέας του υπουργείου Πολιτισμού που διαχειρίζεται έσοδα και υπηρεσίες των μνημείων, επιχείρησε να αναθέσει αυτές τις δραστηριότητες σε ιδιωτικές επιχειρήσεις. Η Αρχή έκρινε ότι ακολουθήθηκε εσφαλμένο νομικό πλαίσιο, με αποτέλεσμα να μην εφαρμοστούν οι απαιτούμενοι κανόνες δημοσιότητας.
Ο ένας διαγωνισμός αφορούσε ένα ενιαίο δίκτυο 27 πωλητηρίων σε σημαντικά μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους, μεταξύ των οποίων η Ακρόπολη, οι Δελφοί, η Ολυμπία και η Κνωσός. Πρόκειται για καταστήματα που εξυπηρετούν μεγάλο αριθμό επισκεπτών και αποτελούν πηγή εσόδων από την πώληση πολιτιστικών προϊόντων. Ανάδοχος αναδείχθηκε η ένωση εταιρειών Space Hellas–Radiant Technologies. Το προβλεπόμενο αντάλλαγμα προς τον ΟΔΑΠ ήταν 50.600 ευρώ τον μήνα για το σύνολο του δικτύου, συν 2% επί των πωλήσεων, για έξι χρόνια, με δυνατότητα παράτασης για ακόμη έξι.
Ο δεύτερος διαγωνισμός αφορούσε τη λειτουργία των χώρων υγιεινής και των θυρίδων φύλαξης αποσκευών στην Ακρόπολη και στην Αρχαία Αγορά, με ανάδοχο την Public Shine Facility Management. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της «Εφημερίδας των Συντακτών», προβλεπόταν χρέωση ενός ευρώ για κάθε χρήση της τουαλέτας, επιπλέον του εισιτηρίου εισόδου στον αρχαιολογικό χώρο.
Το κρίσιμο ζήτημα ήταν πώς χαρακτηρίστηκαν αυτές οι αναθέσεις. Ο ΟΔΑΠ τις αντιμετώπισε ως ενοικιάσεις ακινήτων και προχώρησε με βάση το Προεδρικό Διάταγμα 715/1979. Ωστόσο, η ονομασία που δίνει ένας φορέας σε μια σύμβαση δεν αρκεί για να καθορίσει ποιοι κανόνες πρέπει να εφαρμοστούν. Σημασία έχει τι αναλαμβάνει στην πράξη ο ιδιώτης.
Εδώ, σύμφωνα με την κρίση της ΕΑΔΗΣΥ όπως αποτυπώνεται στα δημοσιεύματα, το αντικείμενο ξεπερνούσε την απλή χρήση ενός καταστήματος ή ενός άλλου χώρου. Περιλάμβανε την οργανωμένη λειτουργία και οικονομική εκμετάλλευση υπηρεσιών, με συγκεκριμένες επιχειρηματικές υποχρεώσεις και ανάληψη κινδύνου από τον ανάδοχο. Γι’ αυτό έπρεπε να εφαρμοστεί ο νόμος 4413/2016 για τις συμβάσεις παραχώρησης.
Η διαφορά αυτή έχει άμεση επίπτωση στον ανταγωνισμό. Οι απαιτήσεις δημοσίευσης καθορίζουν πόσες επιχειρήσεις μπορούν να πληροφορηθούν έναν διαγωνισμό και να υποβάλουν προσφορά. Στην περίπτωση των πωλητηρίων, η Αρχή έκρινε ότι η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης υπερέβαινε το ευρωπαϊκό κατώφλι των 5,404 εκατομμυρίων ευρώ και, επομένως, απαιτούνταν δημοσίευση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ανάρτηση στη Διαύγεια και στην ιστοσελίδα του ΟΔΑΠ δεν κάλυπτε αυτή την υποχρέωση.
Τη διαδικασία αμφισβήτησαν δύο εταιρείες: η ΟΡΜΗΝΙΑ ΙΚΕ για τα 27 πωλητήρια και η 3C+P Τεχνική ΙΚΕ για τους χώρους υγιεινής και φύλαξης. Οι προσφυγές τους στην ΕΑΔΗΣΥ έγιναν δεκτές, οδηγώντας στην ακύρωση των επίμαχων διαδικασιών.
Ο ΟΔΑΠ απάντησε στις 3 Νοεμβρίου υπερασπιζόμενος τις επιλογές του. Υποστηρίζει ότι τηρήθηκαν οι κανόνες δημοσιότητας του πλαισίου που επέλεξε και ότι η διαδικασία ήταν διαφανής. Παρουσιάζει την απόφαση ως διαφωνία για τον νομικό χαρακτηρισμό των συμβάσεων, επισημαίνοντας ότι η Αρχή δεν διαπίστωσε «φωτογραφικούς» διαγωνισμούς ή ξεπούλημα δημόσιας περιουσίας. Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι θα προχωρήσει στις προβλεπόμενες νομικές διαδικασίες.
Η ακύρωση αποτελεί σοβαρό πλήγμα στον σχεδιασμό του ΟΔΑΠ και του υπουργείου Πολιτισμού. Δεν επιλύει, όμως, το ευρύτερο ζήτημα της διαχείρισης αυτών των υπηρεσιών. Ακόμη και μια νέα διαδικασία, με το σωστό νομικό πλαίσιο, αφήνει ανοιχτό το ερώτημα ποιο μοντέλο εξυπηρετεί καλύτερα τους επισκέπτες και τα δημόσια έσοδα. Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων υπογραμμίζει άλλωστε ότι η ενιαία ανάθεση 27 πωλητηρίων για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα αφορά τη διαχείριση ενός ολόκληρου δικτύου υπηρεσιών.
Πηγές: «Εφημερίδα των Συντακτών», «Το Βήμα», Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων, CosmoNews και ανακοίνωση ΟΔΑΠ όπως δημοσιεύτηκε στο iefimerida.gr.
