Απαισιόδοξες σκέψεις μετά την εκλογική νίκη της άκρας δεξιάς στη Γαλλία
Tου Πιερ Καλφά
Ο πρώτος γύρος των περιφερειακών εκλογών επιβεβαίωσε, σε ένα περιβάλλον μαζικής αποχής, ότι το Εθνικό Μέτωπο είναι σήμερα πρώτο κόμμα στη Γαλλία. Σε ορισμένες περιφέρειες, μάλιστα, το ποσοστό του ήταν εξαιρετικά υψηλό. Η ψήφος υπέρ του ΕΜ, βέβαια, είναι προϊόν της καταστροφής του κοινωνικού ιστού, του φόβου της κοινωνικής υποβάθμισης και γενικότερα της αβεβαιότητας για το μέλλον. Ωστόσο, η ξενοφοβία ήταν που λειτούργησε σαν το τσιμέντο που τα ενοποιεί όλα αυτά. Ειδικότερα, η μετανάστευση, που θεωρείται αιτία της κοινωνικής αποσύνθεσης, υπερκαθορίζει τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουν οι ψηφοφόροι του ΕΜ τα κοινωνικά και οικονομικά ζητήματα. Οι τρομοκρατικές επιθέσεις ενίσχυσαν αυτόν το φόβο για τον Άλλο, που σήμερα παίρνει τη μορφή του μουσουλμάνου. Οι εκλογές αυτές αντιπροσωπεύουν μια τριπλή αποτυχία.
Πρώτη αποτυχία ήταν η αποτυχία του Σαρκοζί και της στρατηγικής του, η οποία αποσκοπεί στη μεγαλύτερη προσέγγιση των θέσεων του Μετώπου, ώστε να μπορέσει να απορροφήσει η δεξιά το ΕΜ. Η στρατηγική αυτή εξάλειψε ουσιαστικά τη διαχωριστική γραμμή μεταξύ του εκλογικού σώματος της λεγόμενης δημοκρατικής δεξιάς και του ΕΜ. Η ανάληψη της θεματολογίας του ΕΜ από μια δεξιά που εμφανίζεται ακομπλεξάριστη, αυτό που κατάφερε είναι να απαλλάξει τους εκλογείς κυρίως από ένα σύμπλεγμα έναντι της άκρας δεξιάς και να επιφέρει μεγαλύτερη δυνατότητα επικοινωνίας των δύο εκλογικών τμημάτων προς όφελος της άκρας δεξιάς βέβαια.
Δεύτερη αποτυχία ήταν του Φρανσουά Ολάντ και της κυβέρνησης Βαλς, που εφάρμοσαν μια κοινωνική και οικονομική πολιτική νεοφιλελεύθερη με παραμερισμό των αξιών της αριστεράς και σε βάρος της ελπίδας για αλλαγή, η οποία υπήρχε τη στιγμή των προεδρικών εκλογών. Η εγκατάλειψη των λαϊκών στρωμάτων, που παραδόθηκαν χωρίς ντροπή στη έλεος της ανταγωνιστικότητας, η διάλυση των δημόσιων υπηρεσιών, η αποδοχή των απαιτήσεων για δημοσιονομική πειθαρχία προκάλεσαν απελπισία στους ψηφοφόρους της αριστεράς, που εκδηλώθηκε με την αποχή. Η νεοσυντηρητική στροφή που ακολούθησε τα τρομοκρατικά χτυπήματα και τα περιοριστικά μέτρα που προώθησαν η δεξιά και το ΕΜ, όπως θα μπορούσαμε να προβλέψουμε, ωφέλησαν το Μέτωπο, καθώς το νομιμοποίησαν σαν υπεύθυνο κόμμα.
H αποτυχία της αριστεράς
Σ’ αυτή την κατάσταση, η τρίτη αποτυχία, του Μετώπου της Αριστεράς και των Οικολόγων, ήταν αναμενόμενη. Οι χωρίς συνέχεια συμμαχίες, η ανικανότητα επιλογής ανάμεσα σε μια γραμμή συμπόρευσης με την κυβέρνηση και μια αντιπολιτευτική γραμμή χωρίς δισταγμούς, έκαναν δυσδιάκριτη τη διαφορετικότητα των πολιτικών θέσεων των Οικολόγων. Ωστόσο, η αποτυχία του Μετώπου της Αριστεράς υπήρξε ακόμα πιο σημαντική. Έρχεται από μακριά, είναι προϊόν μιας συσσώρευσης αστοχιών και λαθών. Το Μέτωπο δεν μπόρεσε να αξιοποιήσει την πετυχημένη καμπάνια του Μελανσόν για τις προεδρικές εκλογές. Δεν κατάφερε να μετασχηματιστεί σε ένα πραγματικό πολιτικό κίνημα και παρέμεινε ένα εκλογικό καρτέλ υποταγμένο στα βραχυπρόθεσμα συμφέροντα των κύριων συνιστωσών του, που αρνήθηκαν μετά τις προεδρικές εκλογές να ανοίξουν πόρτες και παράθυρα για να υποδεχτούν δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους, οι οποίοι δεν ανήκαν σε κανένα πολιτικό σχηματισμό, αλλά είχαν δραστηριοποιηθεί στην εκλογική μάχη του 2012. Μ’ αυτό τον τρόπο χάθηκε μια ιστορική δυνατότητα.
Δεν αρκούν οι δηλώσεις ότι όλα πάνε άσχημα και ότι αύριο θα πάνε ακόμα χειρότερα, για να οικοδομήσεις μια εναλλακτική πολιτική. Αν σταματάς εκεί, τότε το μόνο που καταφέρνεις είναι να προσθέσεις άγχος και αγωνία σε μια κοινωνία που την κατατρώει ο φόβος για το αύριο.
Το χειρότερο όμως ήταν η πολιτική σύγχυση που προκάλεσε η απόφαση του Γαλλικού ΚΚ να προχωρήσει σε συνεργασίες στις δημοτικές εκλογές αλά καρτ – άλλοτε με τους Σοσιαλιστές, άλλοτε με δυνάμεις του Μετώπου της Αριστεράς – καθώς και η δραματοποίηση της στάσης αυτής εκ μέρους του Αριστερού Κόμματος, γεγονότα που συνοδεύτηκαν από μια έντονη εσωτερική σύγκρουση, η οποία οδήγησε στην πολιτική απουσία όλων επί μήνες. Αυτή η εσωτερική σύγκρουση και η εικόνα της έκρηξης που ακολούθησε, συνεχίστηκαν και το 2014 στη διάρκεια της συγκρότησης των ψηφοδελτίων για τις ευρωεκλογές. Το αποτέλεσμα ήταν μια εκλογική αποτυχία και η εξαφάνιση σχεδόν του Μετώπου της Αριστεράς απ΄ το πολιτικό πεδίο.
Όλα αυτά ανάγονται σε ένα πιο βαθύ πρόβλημα. Στην ανικανότητα του Μετώπου να τηρήσει μια πολιτική στάση, που θα του επέτρεπε να συντονιστεί με τις προσδοκίες των ψηφοφόρων της αριστεράς. Γιατί δεν αρκεί να κριτικάρεις την κυβερνητική πολιτική – πράγμα που κάνει το Μέτωπο της Αριστεράς – αλλά χρειάζεται να είσαι φορέας ελπίδας, να δείχνεις ότι υπάρχει συγκεκριμένος διαφορετικός και εφικτός δρόμος, ότι μια κοινωνία πιο δίκαιη με περισσότερη ισοτιμία δεν είναι μόνο αναγκαία αλλά και δυνατή. Χρειάζεται να μπορείς να αρθρώσεις τις συγκεκριμένες λύσεις με τα οράματα. Δεν αρκούν οι δηλώσεις ότι όλα πάνε άσχημα και ότι αύριο θα πάνε ακόμα χειρότερα, για να οικοδομήσεις μια εναλλακτική πολιτική. Αν σταματάς εκεί, τότε το μόνο που καταφέρνεις είναι να προσθέσεις άγχος και αγωνία σε μια κοινωνία που την κατατρώει ο φόβος για το αύριο. Βέβαια, η στάση αυτή δεν χαρακτήριζε όλες τις συνιστώσες του Μετώπου, αλλά συνολικά αυτή ήταν η εμφάνισή του. Όλα αυτά μαζί με την απογοήτευση από τους πολιτικούς δεν επέτρεψαν να θεωρηθεί χρήσιμη η ψήφος υπέρ του Μετώπου.
Αισιοδοξία υπό προϋποθέσεις
Η νέα περίοδος που ανοίγεται τώρα, δεν είναι καθόλου ευχάριστη. Μπροστά στα μάτια μας εμφανίζεται η πιθανότητα να αναλάβει την εξουσία η άκρα δεξιά και η ιστορία μας θυμίζει ότι μόλις την κατακτήσει δεν θα νοιαστεί για τις δημοκρατικές ελευθερίες ούτε θα της είναι λιγότερο ξένη η ιδέα της εναλλαγής στην εξουσία. Αλλά ακόμη κι αν ο κίνδυνος αυτός μπορεί προσωρινά να αποτραπεί, η γαλλική κοινωνία εμφανίζει όψεις πολύ ανησυχητικές, στις οποίες συνδυάζεται η ξενοφοβία με την υποχώρηση των αξιών της αλληλεγγύης, της ελευθερίας και της ισότητας, όπως δείχνουν πρόσφατες έρευνες. Η αριστερά, νοούμενη όχι ως σύνθεση των συνιστωσών της, αλλά ως ρεύμα που αποτελεί τον φορέα των αξιών της αλληλεγγύης, της ελευθερίας και της ισότητας, σήμερα αντιμετωπίζει υπαρξιακό κίνδυνο. Η ίδια η λέξη αριστερά μοιάζει πια να μην έχει νόημα για ένα τμήμα του εκλογικού σώματος καθόλου ασήμαντο.
Η πολιτική και προγραμματική επανίδρυσή της είναι αναμφισβήτητη απαίτηση επί ποινή περιθωριοποίησης διαρκείας ή ακόμα επί ποινή απλής και καθαρής εξαφάνισης. Την επανίδρυση αυτή μπορεί να την πραγματοποιήσει μόνο μια ιδιαίτερη πολιτική δύναμη. Δεν μπορεί παρά να πραγματωθεί μέσα από μια διαδικασία δημόσιου διαλόγου, μια διαδικασία αντιπαράθεσης που ξεπερνάει τις υπάρχουσες πολιτικές δυνάμεις και απαιτεί τη συμμετοχή των πολιτών. Αυτό δεν σημαίνει ότι αρνούμαστε τη σημασία των υπαρκτών πολιτικών δυνάμεων. Όμως, οι συμφωνίες μεταξύ πολιτικών μηχανισμών δεν μπορούν σήμερα να δημιουργήσουν την απαραίτητη δυναμική ανασχηματισμού του πολιτικού πεδίου της οικοδόμησης μιας νέας πολιτικής ευκαιρίας για την αριστερά. Χρειάζεται, λοιπόν, να ανοιχτεί μια πρωτότυπη διαδικασία με τη συμμετοχή όλων εκείνων, οργανωμένων ή μη, που είναι αντίθετοι στην πολιτική που εφαρμόζεται σήμερα και αρνούνται τη φονική προοπτική που υπόσχεται η άκρα δεξιά και η δεξιά. Οι προεδρικές εκλογές του 2017 μπορεί να είναι μια στιγμή αυτής της επανίδρυσης με έναν υποψήφιο ή μια υποψήφια που θα προκύψει από αυτή τη διαδικασία. Πιο εύκολο είναι το λέμε από το να το πραγματοποιήσουμε. Το χειρότερο, όμως, θα ήταν να μην το επιχειρήσουμε.
