Ο ιστορικός χρόνος διεξαγωγής του Προγραμματικού Συνεδρίου της Νέας Αριστεράς είναι εξαιρετικά κρίσιμος και δυσοίωνος. Η δομική πολλαπλή κρίση οδηγεί σε ρήξεις με δυσμενείς συσχετισμούς και δυναμικές. Η απόσταση από την κανονικοποιημένη αστάθεια στον πόλεμο μειώνεται. Ο αυταρχισμός, η άνοδος της Ακροδεξιάς, οι νεο-ιμπεριαλιστικές απόπειρες, η υπονόμευση του ΟΗΕ και των διεθνών οργανισμών και συμφωνιών για το κλίμα, την υγεία, την οικονομία, και η συστηματική εθνοκάθαρση που διεξάγει το Ισραήλ θρυμματίζουν την εικόνα της δημοκρατικής Δύσης. Τεχνολογική αλλαγή, πολιτικές αυταρχισμού και αποκλεισμού, και η οικονομία του πολέμου της επιτήρησης και της πειθαρχίας συντονίζονται με την ιδεολογική επίθεση της alt-right, σε ένα δυστοπικό μισανθρωπικό σενάριο δικαίου της ισχύος.
Το σκοτεινό τοπίο της κρίσης
Σε μεγάλο μέρος του πλανήτη επικρατούν αυταρχικοί ηγέτες, η δημοκρατική λειτουργία και το κοινωνικό συμβόλαιο απειλούνται με θρυμματισμό κάτω από το βάρος των εξοπλισμών. Πλέον, «στόχος δεν είναι η κοινωνική συνοχή και αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, αλλά η αναγέννηση της πολεμικής βιομηχανίας».
Η νεοφιλελεύθερη Ευρώπη του Μάαστριχτ και του Ατλαντισμού αναζητεί μάταια ανάνηψη στον μιλιταριστικό κεϊνσιανισμό, την ώρα που η επιμονή στο «παραγωγικό» μοντέλο εξάντλησης των ορίων του πλανήτη ανταγωνίζεται τον πόλεμο σε ένα παράλογο αγώνα καταστροφής. Η υποχώρηση της Αριστεράς και η άνοδος της Ακροδεξιάς απειλούν τη δημοκρατία και το διεθνές δίκαιο, ως πολυτέλειες.
Στην Ελλάδα, η κυβερνητική περίοδος της Νέας Δημοκρατίας υπό τον Κυριάκο Μητσοτάκη σηματοδότησε την επανεγκαθίδρυση της παλαιάς τάξης πραγμάτων, στην πολιτική και την οικονομία. Η οργουελιανή επικοινωνιακή καταιγίδα βαφτίζει τη διεύρυνση των ανισοτήτων, την παιδική φτώχεια και τη στεγαστική κρίση ανάπτυξη, την υποβάθμιση του περιβάλλοντος και την ενεργειακή φτώχεια πράσινη ανάπτυξη, τη φτωχοποίηση και την επισφάλεια κανονικότητα, την ολιγαρχία και τον κοινωνικό αποκλεισμό αξιοκρατία, την κανονικοποίηση του υπερσυντηρητικού αυταρχισμού, της έμφυλης βίας και της ανελεύθερης δημοκρατίας εκσυγχρονισμό.
Κι όμως στο σκοτεινό τοπίο της κρίσης, οι αχτίδες της εναλλακτικής προοπτικής είναι ήδη ορατές, στη συστηματική αντεπίθεση του ρεύματος του δημοκρατικού σοσιαλισμού στις ΗΠΑ, στη δύσκολη μάχη της Αριστεράς στη Λατινική Αμερική, στην ανάκαμψη της πληθυντικής και κοινωνική Αριστεράς σε ευρωπαϊκές χώρες.
Σε αυτό το δυσμενές τοπίο, το Προγραμματικό Συνέδριο της Νέα Αριστεράς κλήθηκε να δώσει απτή προοπτική, να παράγει μία ελκυστική και πειστική πρόταση-πρόσκληση, που θα απευθύνεται πρώτα στην κοινωνία και μετά στην πολυ-θρυμματισμένη Αριστερά.
Ανανεωμένος προγραμματικός λογισμός
Το πρόγραμμα αρθρώνεται σε τέσσερις άξονες, που αλληλοσυμπληρώνονται ώστε να συγκροτήσουν ένα συνεκτικό σχέδιο. Ένα σχέδιο που θα αξιοποιεί το παράθυρο ευκαιρίας της δομικής πολυκρίσης για τη μετάβαση σε ένα χειραφετικό Σοσιαλισμό του 21ου αιώνα.
Την προγραμματική πρόταση διακρίνει η αξιακή αρχή ότι η ευημερία μπορεί να είναι μόνο συλλογική και συνεπώς μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από μια οικονομία των αναγκών και όχι της αγοράς. Ξεκινά από τη θεμελίωση ενός νέου αναπτυξιακού μοντέλου, που με μοχλό ένα ισχυρό δημοκρατικό κράτος με σύγχρονα εργαλεία και θεσμούς συμμετοχικού σχεδιασμού, υλοποιεί ένα παραγωγικό μετασχηματισμό με την εργασία στο επίκεντρο. Με αιχμές τη μείωση του χρόνου εργασίας και την αναβάθμιση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, ο στόχος είναι να αλλάξει ο συσχετισμός ώστε να επιτευχθεί μια εύρωστη και ανθεκτική ενίσχυση των δικαιωμάτων, των μισθών και της προστασίας της εργασίας, στη νέα ψηφιακή συνθήκη. Διευρύνει την αντίληψη των αναγκών και των δικαιωμάτων με νέα ζητήματα-μέτωπα, στη στέγη, στο νερό, στο περιβάλλον, στην ενέργεια, στον πολιτισμό, στον αθλητισμό, στη νέα ψηφιακή συνθήκη.
Ο στόχος των κοινωνικών αναγκών και της αλλαγής του αναπτυξιακού μοντέλου αναδεικνύει την προτεραιότητα συστηματικής και διαρκούς επένδυσης σε δημόσιες υποδομές και λειτουργίες, στην ενέργεια, τις μεταφορές, τα ψηφιακά δίκτυα, την παιδεία, την υγεία, το περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους.
Υπηρετείται με δύο παράλληλους αλληλεπιδρώντες πυλώνες. Ο πρώτος είναι ένα ισχυρό αναπτυξιακό κοινωνικό κράτος, με δημόσιες υποδομές και λειτουργίες, που με σύγχρονα εργαλεία, μεθόδους και θεσμούς συμμετοχικού σχεδιασμού καλύπτουν τις σύγχρονες ανάγκες, με σαφή χωρική κατεύθυνση. Ο ρόλος του κράτους έγκειται πρωταρχικά στον καθορισμό της αναπτυξιακής κατεύθυνσης, με κριτήριο την κάλυψη συλλογικών αναγκών. Ορίζει τις αγορές, δεν τις ρυθμίζει απλώς.
Ο δεύτερος πυλώνας, αφορά στο ριζικό μετασχηματισμό του παραγωγικού μοντέλου που δεν περιορίζεται στην αλλαγή του συσχετισμού υπέρ της εργασίας, στο πλαίσιο του υφιστάμενου τρόπου παραγωγής. Επιδιώκει να απαντήσει στην αντίφαση της ανάπτυξης της παραγωγικής δύναμης της εργασίας στην οικονομία της γνώσης με την υποχώρηση του ρόλου της, μέσα από την συλλογική της συγκρότηση στην παραγωγή. Από τους αγροτικούς συνεταιρισμούς, στις ενεργειακές κοινότητες, στις κοπερατίβες γνώσης και δημιουργικότητας, και στις συνεταιριστικές πλατφόρμες, ωριμάζει το συνδετικό νήμα της συλλογικής συγκρότησης ανταγωνιστικού παραδείγματος που συνδέει την παραγωγή με τις κοινωνικές ανάγκες. Υπερβαίνει έτσι τις αναδιανεμητικές και μεταρρυθμιστικές προτάσεις, συμπληρώνοντάς τις με δομικές ρήξεις και ένα οδικό χάρτη μετάβασης, μέσα από την αυτοδιαχείριση και την υπέρβαση της αλλοτρίωσης.
Με ενισχυμένη Δημοκρατία
Ο δημοκρατικός συμμετοχικός σχεδιασμός και η αυτοδιαχείριση συμπληρώνονται με την προσπάθεια συνεκτικής και πολύπλευρης εμβάθυνσης της δημοκρατίας. Καθώς η κρίση νομιμοποίησης των θεσμών σηματοδοτεί το τέλος της μεταπολίτευσης, η Νέα Αριστερά διατυπώνει προτάσεις επανεδραίωσης της δημοκρατικής λειτουργίας, στο πολίτευμα, στη δικαιοσύνη, στην αυτοδιοίκηση, στις λειτουργίες του κράτους. Συναντιέται με τον συμπεριληπτικό φεμινισμό, και τα κινήματα για τα δικαιώματα των παιδιών, των φυλακισμένων, των μεταναστών και των μειονοτήτων, για την εμβάθυνση της δημοκρατίας με την ενίσχυση της συμπερίληψης, τη διεύρυνση των δικαιωμάτων, και την εξάλειψη των διακρίσεων. Από τον χωρισμό εκκλησίας κράτους μέχρι την ψηφιακή πολιτική, η δημοκρατία με ενίσχυση της συμμετοχής και εξάλειψη των διακρίσεων και των αποκλεισμών είναι θεμελιώδης αξία, που για τη Νέα Αριστερά είναι κριτήριο και προϋπόθεση αποτελεσματικής λειτουργίας, της κοινωνίας, του κράτους και της οικονομίας.
Το πρόγραμμα με προτάσεις απο-νατοποίησης της Ευρώπης στο πλαίσιο μιας φιλειρηνικής, ανεξάρτητης και πολυδιάστατης πολιτικής, απαντά στη διεθνή γεωπολιτική κρίση με εγκατάλειψη της ευρωατλαντικής λογικής της στερεοτυπικής περιχαράκωσης και των αξόνων.
Το πρόγραμμα της Νέας Αριστεράς –αποτέλεσμα της συλλογικής δουλειάς εκατοντάδων μελών– είναι ένα ζωντανό ντοκουμέντο για συνεχή συλλογική επεξεργασία και επικαιροποίηση. Απευθύνεται πρώτιστα στις κοινωνικές δυνάμεις της εργασίας και των κινημάτων, και ιδιαίτερα στην απαιτητική κρίση της νεολαίας, και συνακόλουθα στα πολιτικά υποκείμενα της Αριστεράς και της Οικολογίας. Με τις δώδεκα αιχμές που επισημαίνονται στο προοίμιο, απευθύνει μία πρόσκληση για μέτωπα συνεργασίας στο πεδίο, τους επάλληλους κύκλους που οραματίστηκε ο Γιάννης Μπανιάς και οδήγησαν στην εμπειρία της πρώτης φοράς. Μία πρόσκληση και υπόσχεση.
Φωτογραφία: Γιώργος Κονταρίνης / Eurokinissi
