Όταν διάβασα το άρθρο, λίγες ώρες μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων, μου φάνηκε γνώριμο, σαν να το είχα ξαναδιαβάσει, να ήξερα τι θέλει να πει. Αλλάζουν μόνο τα ονόματα: «Οι βουλευτικές εκλογές της περασμένης Κυριακής στη Βενεζουέλα ήταν συντριβή τόσο για τον πρόεδρο Νικόλα Μαδούρο όσο και για το πρόγραμμα «Ο Σοσιαλισμός του 21ου αιώνα». Αυτό, όμως, δεν θα πρέπει να εισπραχθεί ως ήττα της ιδέας του σοσιαλισμού. Αντίθετα, ως σημείο εκκίνησης της συζήτησης γιατί η διακυβέρνηση εξελίχθηκε σε μια αυταρχική, γραφειοκρατική διαδικασία μέσα σε ένα διεφθαρμένο σύστημα» αρχίζει το άρθρο του έμπειρου αναλυτή σε θέματα Λατινικής Αμερικής, Λαρς Πάλμγκρεν.
Του Λαρς Πάλμγκρεν από το ETC
Μία φράση έλεγε ο Ούγκο Τσάβες μετά από κάθε εκλογική νίκη: «Το καθήκον μας τώρα είναι η καταπολέμηση της γραφειοκρατίας, της αναποτελεσματικότητας και της διαφθοράς». Κάθε χρόνο που περνούσε, όμως, η γραφειοκρατία και η αναποτελεσματικότητα διογκώνονταν, ενώ η διαφθορά έτρεχε με ρυθμό που προκαλεί ίλιγγο. Λέγεται ότι όταν ένας από τους αδελφούς του Ούγκο Τσάβες με υπερηφάνεια παρουσίασε το νέο Hummer του (σ.σ. μεγάλου μεγέθους αυτοκίνητο τύπου τζιπ), ο πρόεδρος της Βενεζουέλας εξοργίστηκε τόσο πολύ που άρπαξε από τον σωματοφύλακά του ένα Καλάσνικοφ και μπροστά στα μάτια όλων «γάζωσε» το αυτοκίνητο που έχει γίνει σύμβολο κύρους για την ανερχόμενη τάξη. Αλλά αν ακόμα και ο Ούγκο Τσάβες αντιδρούσε κατά τέτοιο τρόπο, δεν μπόρεσε να αποτρέψει τη δημιουργία, μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα, της ονομαζόμενης «ανερχόμενης τάξης» που αποτελείται από δημοσίους υπαλλήλους και κομματικά στελέχη που πλούτισαν εκμεταλλευόμενοι τις επαφές τους, προκειμένου να εξασφαλίσουν προμήθειες ή συμβόλαια.
Στην ανερχόμενη τάξη ενσωματώθηκε, επίσης, μία μερίδα των αξιωματικών του στρατού, μία ήδη εξαιρετικά προνομιούχος κατηγορία πολιτών, που πλέον δεν ντρέπεται καθόλου να δείξει τον πλούτο της και να προβάλει τις συναναστροφές της, με την παραδοσιακή ανώτερη τάξη η οποία σε κάθε περίπτωση αναφέρεται ως «μεγάλος εχθρός του σοσιαλισμού το 21ου αιώνα»
Ο Μαδούρο μιμείται τον Τσάβες
Η εμφάνιση αυτής της νέας κατηγορίας άρχισε την περίοδο διακυβέρνησης από τον Ούγκο Τσάβες, αλλά αυτός είχε την εξαιρετική ικανότητα να κατευθύνει το λαό, τους οπαδούς της, και να τους κάνει να αισθάνονται σαν τους σχεδιαστές μιας νέας προοπτικής, στοιχείο που συνέβαλε ώστε να δημιουργηθεί ένας δυνατός συνδετικός κρίκος με την «δυσάρεστη πλευρά της επανάστασης». Ο Νικόλα Μαδούρο δεν έχει αυτή την ικανότητα και όταν ακόμα ο ίδιος προσπαθεί να μιμηθεί τον Τσάβες τόσο σε χειρονομίες όσο και στην ομιλία, το μόνο που επιτυγχάνει είναι το αντίθετο αποτέλεσμα. Η παθιασμένη αφοσίωσή του στην μίμηση του Τσάβες, σήμερα πια έχει καταγραφεί ως δημιουργία βαθιάς δυσπιστίας.
Όταν ο Μαδούρο αναγνώρισε την εκλογική ήττα του, είπε ότι ήταν μια νίκη του «οικονομικού πολέμου». Το επιχείρημα αυτό δεν γίνεται πλέον πιστευτό από την πλειονότητα των κατοίκων της, καθώς έχει ταυτιστεί με την άλλη ανακοίνωση που δεκάδες φορές έχει κάνει ο Μαδούρο και πριν από αυτόν έκανε ο Τσάβες: τις απόπειρες δολοφονίας τους.
Δεν είναι πλέον δύσκολο να βρούμε τους λόγους δυσαρέσκειας των πολιτών: η Βενεζουέλα έχει τον υψηλότερο πληθωρισμό στον κόσμο, η έλλειψη βασικών αγαθών είναι τόσο δραματική, ώστε οι άνθρωποι αναγκάζονται καθημερινά να περνούν πολλές ώρες σε ουρές προκειμένου να προμηθευτούν τα απαραίτητα, η αύξηση της βίας έχει κάνει το Καράκας την πιο επικίνδυνη πόλη της Λατινικής Αμερικής. Με αυτά τα δεδομένα δεν είναι παράξενο που πολλοί, οι οποίοι θεωρούν τον εαυτό τους «οπαδούς του Τσάβες» και σοσιαλιστές, αυτή τη φορά επέλεξαν να ψηφίσουν την αντιπολίτευση, καθώς δεν πιστεύουν πια στον Νικόλα Μαδούρο και στην υπόλοιπη ηγεσία του PSUV.
Όταν ο Νικόλα Μαδούρο αναγνώρισε την εκλογική ήττα του, είπε ότι ήταν μια νίκη του «οικονομικού πολέμου». Σύμφωνα με τον Μαδούρο, τα οικονομικά προβλήματα της χώρας είναι αποτέλεσμα του πολέμου που έχουν κηρύξει κατά της Βενεζουέλας το εγχώριο και το διεθνές κεφάλαιο. Το επιχείρημα αυτό δεν γίνεται πλέον πιστευτό από την πλειονότητα των κατοίκων της, καθώς έχει ταυτιστεί με την άλλη ανακοίνωση που δεκάδες φορές έχει κάνει ο Μαδούρο και πριν από αυτόν έκανε ο Τσάβες: τις απόπειρες δολοφονίας τους. Κάθε φορά έλεγαν ότι «μέσα σε λίγες ημέρες θα παρουσιάσουν αποδεικτικά στοιχεία». Αλλά ποτέ δεν παρουσίασαν, με αποτέλεσμα το νόημα της ανακοίνωσης να ξεφουσκώνει, μέχρι την ώρα της νέας ανακοίνωσης, με το ίδιο πάντα αποτέλεσμα.
Θεωρίες συνωμοσίας
Η τάση να ερμηνεύονται τα προβλήματα με θεωρίες συνωμοσίας οδήγησε στη δημιουργία ενός κύκλου που λειτουργούσε με άκρα μυστικότητα. Κανείς δεν γνωρίζει την πραγματική εικόνα της οικονομίας, τα στατιστικά στοιχεία που δημοσιεύονται είναι ελάχιστα και ελλειπή, τα έσοδα από το πετρέλαιο πηγαίνουν σε ένα ειδικό ταμείο που ελέγχεται προσωπικά από τον πρόεδρο και για το οποίο τίποτα δεν γίνεται γνωστό. Τίποτα απ’ όσα συμβαίνουν στην κοινωνία δεν συζητείται, ούτε καν στο εσωτερικό των υψηλών κλιμακίων.
Οι προσπάθειες που έγιναν τα τελευταία χρόνια για να ανοίξει κάποια δημόσια συζήτηση από τους σοσιαλιστές πνίγηκαν και όσοι τις άρχισαν κατηγορήθηκαν ως υποκινητές. Αυτό ίσως να αλλάξει πλέον, κατόπιν της εκλογικής ήττας. Πολλοί, τόσο μέσα στο PSUV όσο και απ’ αυτούς που το έχουν εγκαταλείψει, ελπίζουν ακριβώς σε αυτό: ότι η εκλογική ήττα θα ανοίξει τη συζήτηση που μέχρι στιγμής έχει λογοκριθεί και ότι και οι δύο πλευρές θα πρέπει να βρουν τι έχει γίνει με την οικοδόμηση του «σοσιαλισμού του 21ου αιώνα», τι σοσιαλισμό χρειάζεται η Βενεζουέλα και με ποια στρατηγική θα το πετύχουν. Μπορεί να ακούγεται τελείως παράδοξο, αλλά ακριβώς ο ίδιος προβληματισμός υπάρχει και στην πλευρά της έως τώρα αντιπολίτευσης.
Νέες προσδοκίες
Μέχρι στιγμής, το κόμμα αυτό δεν ήταν παρά ένα μέσον για να συμμετέχει μια μεγάλη κοινωνική ομάδα στις εκλογές. Δεν έγινε καμία συζήτηση για τη διαμόρφωση προτάσεων και πολιτικής, για το είδος της χώρας που θέλει να χτίσει. Τώρα, όμως, μετά την εκλογική νίκη τους, η συζήτηση αυτή δεν είναι μόνο απαραίτητη, αλλά απολύτως αναγκαία. Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι μέσα στους ψηφοφόρους της νέας ηγεσίας υπάρχουν μεγάλες ομάδες που επιδιώκουν τη δημιουργία ενός σοσιαλιστικού κράτους. Επομένως, δεν είναι αδύνατον τα δύο αυτά στρατόπεδα –το εσωτερικό του PSUV και δυνάμεις μέσα στο κόμμα που πήρε τώρα την κυβέρνηση – να δώσουν νέα δυναμική στο όραμα του σοσιαλισμού, μακρυά από τις αγκιστρώσεις που είχαν δημιουργηθεί στην έως τώρα κυβέρνηση.
Νίκος Σερβετάς
