Το τελευταίο διάστημα, η κυβέρνηση προχώρησε στη νομοθέτηση του Νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, επιχειρώντας να παρουσιάσει μια εικόνα «διοικητικού εκσυγχρονισμού». Πίσω, όμως, από την επικοινωνιακή περιβολή του «τεχνοκρατικού ορθολογισμού», αποκαλύπτεται μια βαθιά συγκεντρωτική και αυταρχική πολιτική επιλογή: η περαιτέρω θεσμική υποβάθμιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο ακρωτηριασμός της αντιπροσωπευτικότητας και ο συστηματικός περιορισμός του ρόλου των τοπικών κοινωνιών.
Η δημοκρατική συρρίκνωση και ο εκβιασμός της ψήφου
Μία από τις πιο ενδεικτικές και πρωτοφανείς διατάξεις του νέου πλαισίου είναι η κατάργηση των επιλογών «ΠΑΡΩΝ» και «ΛΕΥΚΟ» κατά τις ψηφοφορίες στα Περιφερειακά και Δημοτικά Συμβούλια. Στο εξής, οι αιρετοί καλούνται είτε να υπερψηφίσουν είτε να καταψηφίσουν είτε να καταφύγουν στην ΑΠΟΧΗ.
Πρόκειται για μια ευθεία παραβίαση της δημοκρατικής λειτουργίας των συλλογικών οργάνων. Το «παρών» και το «λευκό» δεν αποτελούν πολιτική αδράνεια, ούτε ταυτίζονται με την «αποχή». Είναι θεμελιώδη πολιτικά δικαιώματα. Αποτελούν συνειδητές θέσεις κριτικής, καθώς εκφράζουν τη διαφωνία με ελλιπείς, προβληματικές ή εκβιαστικές εισαγωγές θεμάτων, αμφισβητούν τα τεχνητά διλήμματα της εκάστοτε πλειοψηφίας και δηλώνουν παρουσία στη συζήτηση χωρίς να συνεπικουρούν στη νομιμοποίηση απαράδεκτων αποφάσεων.
Η εξίσωση της ουσιαστικής πολιτικής επιφύλαξης με την Αποχή:
- Τραυματίζει την ελευθερία της πολιτικής έκφρασης των αυτοδιοικητικών συμβούλων, ωθώντας τους είτε σε μια τεχνητή πόλωση (Ναι/Όχι) είτε στην «έξοδο» από τη διαδικασία.
- Υποβαθμίζει τη θεσμική παρουσία της αντιπολίτευσης, καθώς η αποχή συχνά ερμηνεύεται επικοινωνιακά ως αδιαφορία ή φυγομαχία, ενώ το «παρών» ήταν ενεργή, παρούσα πολιτική τοποθέτηση.
- Μετατρέπει τα συμβούλια σε διεκπεραιωτικούς μηχανισμούς, όπου η διακριτή πολιτική στάση ακυρώνεται και η διαφωνία συμπιέζεται.
Δημαρχοκεντρισμός, αδιαφάνεια και περιβαλλοντική υστέρηση
Ο νέος Κώδικας δεν λειτουργεί εν κενώ. Έρχεται να ολοκληρώσει τη διαδρομή που χαράχτηκε τα προηγούμενα χρόνια, εντείνοντας τη συγκέντρωση όλων των ουσιαστικών αρμοδιοτήτων στις Δημοτικές και Περιφερειακές Επιτροπές και μετατρέποντας τα Δημοτικά και Περιφερειακά Συμβούλια σε διακοσμητικά όργανα.
Όπως έχει ήδη επισημανθεί από πολιτικούς σχηματισμούς, όπως η Νέα Αριστερά και οι Πράσινοι-Οικολογία:
- Ενισχύεται υπέρμετρα η εξουσία των εκτελεστικών οργάνων σε βάρος του πλουραλισμού. Η φωνή της αντιπολίτευσης, των τοπικών συλλογικοτήτων και των μειοψηφιών συμπιέζεται, με στόχο να εξασφαλιστεί η ανεμπόδιστη «αποτελεσματικότητα», που στην πραγματικότητα σημαίνει απουσία λογοδοσίας.
- Σε μια εποχή όξυνσης της κλιματικής κρίσης, η αυτοδιοίκηση απομακρύνεται από τον ρόλο του θεματοφύλακα του δημόσιου χώρου και του περιβάλλοντος. Αντί για τοπικά σχέδια προσαρμογής με ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών, πριμοδοτούνται οι fast-track διαδικασίες, οι απευθείας αναθέσεις και η παράδοση κρίσιμων τοπικών υποδομών (διαχείριση απορριμμάτων, ενέργεια, νερό) σε ιδιωτικά συμφέροντα.
- Ο νέος Κώδικας αφήνει αλώβητη την υποστελέχωση και τη χρόνια υποχρηματοδότηση των Δήμων και των Περιφερειών, επιβάλλοντας ένα μοντέλο λειτουργίας που εξαρτάται όλο και περισσότερο από εξωτερικούς εργολάβους και ΣΔΙΤ.
Η δική μας πρόταση: Αυτοδιοίκηση ζωντανή, πράσινη και δημοκρατική
Απέναντι στον θεσμικό κατήφορο και την τεχνοκρατική αποψίλωση της αυτοδιοίκησης, οφείλουμε να προτάξουμε ένα τελείως διαφορετικό παράδειγμα.
Διεκδικούμε μια Τοπική Αυτοδιοίκηση προοδευτική, δημοκρατική και οικολογική που:
- Λειτουργεί με ισοτιμία, διαφάνεια και πλήρη σεβασμό στα συλλογικά της όργανα και τις διακριτές πολιτικές εκφράσεις των μελών τους.
- Ενισχύει τους θεσμούς άμεσης συμμετοχής των πολιτών, τα τοπικά δημοψηφίσματα και τους συμμετοχικούς προϋπολογισμούς.
- Θέτει στο επίκεντρο τη βιώσιμη κινητικότητα, την ενεργειακή δημοκρατία (ενεργειακές κοινότητες) και την προστασία των ελεύθερων χώρων.
- Στέκεται ως πραγματικό ανάχωμα στην κοινωνική φτώχεια και την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής στις γειτονιές και τις περιφέρειες.
Συμπέρασμα
Ο Νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν είναι απλώς μια διοικητική μεταρρύθμιση. Είναι μια πολιτική επιλογή που στενεύει τη δημοκρατία. Η μάχη για την ανατροπή του και για την υπεράσπιση της δημόσιας, συμμετοχικής αυτοδιοίκησης δίνεται καθημερινά στα συμβούλια, στους δρόμους και στις τοπικές κοινωνίες.
Credits Φωτογραφιας: Νάσος Σιμόπουλος / Eurokinissi
