ΝΕΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΜΟΛΔΑΒΙΑΣ
Το γαύγισμά του είναι χειρότερο από το δάγκωμά του
του Μάξιμ Έντουαρντς
Το Κόμμα των Σοσιαλιστών του Ίγκορ Ντόντον νίκησε τη φιλοευρωπαϊκή αντίπαλό του, Μάια Σάντου, στις επαναληπτικές εκλογές της περασμένης Κυριακής, με 52,3% έναντι 47,7%. Ο Ντόντον είναι γνωστός για τις φιλορωσικές δηλώσεις του. Δεσμεύτηκε πως θα κυβερνήσει «αλά Πούτιν» και πως θα αναγνωρίσει την Κριμαία ως ρωσικό έδαφος, χωρίς ίχνος αποδοκιμασίας όσων γίνονται εκεί. Αν εστιάσουμε αποκλειστικά σε αυτά τα δεδομένα, πράγματι δεν προκαλεί έκπληξη που διεθνείς αναλυτές κρούουν τον κώδωνα για μια «νίκη του Πούτιν». Όμως, στην ανάλυσή τους αγνοούν πλήρως τον Βλαντ Πλαχοτνιούκ, τον ισχυρότερο άνδρα της Μολδαβίας και ταυτόχρονα τον πιο μισητό πολιτικό.
Αυτές οι εκλογές αποτέλεσαν μια συμβολική αντίδραση των εξοργισμένων διαδηλωτών απέναντι στη διαφθορά των προηγούμενων κυβερνήσεων της Μολδαβίας, με αποκορύφωμα την κλοπή 1 δισ. από τρεις τράπεζες. Ήταν οι πρώτες προεδρικές εκλογές στη χώρα, ύστερα από 20 χρόνια, αν και χαρακτηρίστηκαν από την απογοήτευση και απόσυρση των ψηφοφόρων. Μόλις το 49% των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων προσήλθε στις κάλπες στον πρώτο γύρο στις 30 Οκτωβρίου και το 53% στο δεύτερο γύρο της περασμένης Κυριακής.
Στην πραγματικότητα, αποτέλεσε έκπληξη που η αναμέτρηση μεταξύ του Ντόντον και της Σάντου διήρκεσε τόσο. Δύο από τους αντιπάλους της Σάντου, ο ακτιβιστής Αντρέι Ναστάζε και η υποψήφια του Δημοκρατικού Κόμματος, Μάριαν Λούπου, απέσυραν τις υποψηφιότητές τους στα μέσα του Οκτώβρη. Η Σάντου, πρώην υπουργός Παιδείας και απόφοιτος οικονομολόγος του Χάρβαρντ, έπαψε να είναι στο περιθώριο και εμφανίστηκε ως κεντρική υποψήφια, που χαίρει της στήριξης των ευρωπαϊστών και αντιολιγαρχών.
Οικείος και ενωτικός
«Έρχεται η στιγμή που δεν ξέρεις ποιον να εμπιστευτείς», μου είπαν στους δρόμους του Κισινάου. Ήταν μια φράση που άκουσα σε πολλές παραλλαγές κατά τη διαμονή μου στη Μολδαβία. Ο Ντόντον είναι πιο οικείο πρόσωπο από την Σάντου και όπως αποδείχτηκε αυτό τον βοήθησε, καθώς οι Μολδαβοί ξέρουν τι πρεσβεύει και ποιοι είναι οι πολιτικοί του αντίπαλοι. 0 41χρονος πρόεδρος διατέλεσε υπουργός Οικονομικών και αντιπρόεδρος της κομμουνιστικής κυβέρνησης του Βλαντιμίρ (2001-2009). Ο Ντόντον αποχώρησε από τους κομμουνιστές και προσχώρησε στους σοσιαλιστές το 2011, όπου σύντομα εξελέγη και πρόεδρος του κόμματος. Οι πρώην σύντροφοί του μποϋκοτάρισαν την εκλογή του, σπέρνοντας έριδες προς το πρόσωπό του. Ωστόσο, ο Ντόντον κέρδισε τη στήριξη του πάλαι ποτέ αντιπάλου του, Ρενάτο Ουσάτι, ο οποίος ως υποψήφιος κέρδισε το 6% των ψήφων στον πρώτο γύρο. Τα εκλογικά αποτελέσματα δεν είχαν ιδιαίτερες διαφοροποιήσεις ανά περιοχή. Ο βορράς και ο νότος υπερψήφισε τον Ντόντον, με την ιστορικά φιλορωσική αυτόνομη επαρχία της Γκαγκαουζίας να του δίνει το 99% των ψήφων. Η ανεξάρτητη ρωσόφωνη επαρχία της Υπερδνειστερίας συνέδραμε, επίσης, στο εκλογικό αποτέλεσμα, με την πλειονότητα των 16.000 Μολδαβών που ζουν εκεί, να στηρίζουν Ντόντον.
Ο ΟΑΣΕ (Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη) στην προκαταρκτική έκθεσή του απεφάνθη πως οι εκλογές πραγματοποιήθηκαν ελεύθερα και δίκαια, παρά την πόλωση που επικράτησε στα μίντια και την αδιαφάνεια στη χρηματοδότηση των υποψήφιων κομμάτων. Επιπλέον, ορισμένα εκλογικά κέντρα του εξωτερικού δεν είχαν επαρκή ψηφοδέλτια, γεγονός που οδήγησε την Μάια Σάντου στην καταγγελία της εκλογικής επιτροπής και την απαίτηση της παραίτησής της, ενώ επιφυλάχθηκε να προσφύγει στη δικαιοσύνη, αμφισβητώντας το εκλογικό αποτέλεσμα. Οι υποστηρικτές της Σάντου τις τελευταίες μέρες πλημμύρισαν τους δρόμους του Κισινάου. Ο Ντόντον επιμένει πως το αποτέλεσμα ήταν έγκυρο και προειδοποιεί τους διαδηλωτές «να μην παίζουν με τη φωτιά». Μέρες πριν την τελική εκλογική αναμέτρηση, ο Ντόντον άλλαξε στρατηγική, λέγοντας πως θα είναι «πρόεδρος όλων των Μολδαβών» και πως «ποτέ δεν θα τοποθετηθεί αντιρουμανικά ή αντιευρωπαϊκά». Ισχυρίστηκε πως θα διατηρήσει τη συμφωνία μεταξύ Μολδαβίας και ΕΕ περί άρσης της υποχρέωσης έκδοσης βίζας στη ζώνη Σένγκεν, την οποία υπέγραψε το 2014. Επρόκειτο για μια ριψοκίνδυνη δέσμευση, ιδιαίτερα μετά τον ενθουσιασμό που επέδειξε για την ένταξη στην υπό την ηγεσία της Ρωσίας Ευαρασιατική Οικονομική Ένωση.
Περιορισμένες δυνατότητες αντιστροφής
Ωστόσο, το γαύγισμα του Ντόντον είναι χειρότερο από το δάγκωμά του. Το πολίτευμα της χώρας είναι κοινοβουλευτική δημοκρατία και ο πρόεδρός της έχει ελάχιστες εκτελεστικές εξουσίες. Έχει τη δυνατότητα να επιστρέψει νομοσχέδια στη βουλή για δεύτερη ανάγνωση, να διορίσει ορισμένα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, να πραγματοποιήσει συμβουλευτικό δημοψήφισμα για «θέματα υψίστης εθνικής σημασίας» και να συναντηθεί με ηγέτες άλλων κρατών. Πρόκειται για σημαντικές, αλλά συμβολικές εξουσίες. Ωστόσο, λίγοι αναλυτές ισχυρίζονται πως αυτές αρκούν για να αντιστρέψει το φιλοευρωπαϊκό προσανατολισμό της Μολδαβίας.
Καταρχάς, η κοινοβουλευτική πλειοψηφία ελέγχεται ανεπίσημα από τον ολιγάρχη Βλαντιμίρ Πλαχοτνιούκ, ο οποίος αυτοπροσδιορίζεται ως η πιο αξιόπιστη φιλοευρωπαϊκή δύναμη και το αναγκαίο κακό για τους δυτικούς τραπεζίτες. Η προεδρία του Ντόντον θα του ταιριάξει γάντι. Ο Πλαχοτνιούκ γνωρίζει πως οι δυτικοί εταίροι είναι υποχρεωμένοι να τον στηρίξουν. Η νίκη της Σάντου θα του ροκάνιζε τη θέση, δημιουργώντας έναν πολιτικό πόλο απόλυτα αντιολιγαρχικό, αλλά φιλοευρωπαϊκό. Μονάχα η απομάκρυνση της υφυπουργού Εξωτερικών για Ευρωπαϊκές και Ευρασιατικές Υποθέσεις από τον πρόεδρο Τραμπ θα μπορούσε να τον αποδυναμώσει περαιτέρω.
Εξάλλου, ένα φιλορωσικός πρόεδρος θα μπορούσε να εμφανίσει την φιλοευρωπαϊκή πορεία της χώρας ως απειλούμενη, ενώ στην πραγματικότητα έχει μικρές δυνατότητες να την αλλάξει. Το φιλορωσικό εκλογικό σώμα θα εμφανιζόταν καθυσηχασμένο(έως ένα βαθμό), ενώ την ίδια στιγμή ο πρόεδρός του μπορεί να κάνει λίγα, για να εκπληρώσει τις υποσχέσεις του.
Επιπλεον ο Ντόντον έχει μακρά ιστορία στην πολιτική σκηνή της Μολδαβίας. Κατανοεί τις ισορροπίες και είναι λιγότερο πιθανό να γκρεμίσει τις γέφυρες με τους μελλοντικούς συμμάχους στις καμπάνιες ενάντια στη διαφθορά. Πράγματι, αφήνονται υπόνοιες πως η αποχώρησή του από το κομμουνιστικό κόμμα το 2011 ήταν έργο του Πλαχοτνιούκ -έτσι ώστε να διασφαλίστεί η εκλογή προέδρου (και να αποφύγει τις πρόωρες εκλογές σε περίπτωση αδιεξόδου).
Η υποψηφιότητα της Σάντου ανησύχησε τον Πλαχοτνιούκ, για αυτό και όταν έγινε πια ξεκάθαρο πως η υποψήφιά του, Μάριαν Λούπου, δεν έχει προβάδισμα, έσπευσε να στοιχηματίσει στον Ντόντον. Ωστόσο, ως φιλοευρωπαϊκός πολιτικός, ο Πλαχοτνιούκ έπρεπε να στηρίξει επίσημα την υποψηφιότητα της Σάντου. Βέβαια, η δημόσια στήριξη από ένα πρόσωπο με αντιδημοφιλία 92%, αποδείχτηκε κόλαφος για την Σάντου.
Και δεν είναι όλα όσα λέγονται κακεντρέχειες. Θα μπορούσαμε να ρωτήσουμε τον Ντόντον γιατί επιβιβάστηκε αρκετές φορές σε ιδιωτικό αεροπλάνο του Πλαχοτνιούκ. Ακόμα, ως υπουργός Οικονομικών της κομμουνιστικής κυβέρνησης, συνέβαλε στην ιδιωτικοποίηση του ξενοδοχείου Κόντρου στο κέντρο του Κισινάου, το οποίο αργότερα πωλήθηκε στον Πλαχοτνιούκ με αντίτιμο μόλις το ένα τέταρτο της αξίας του.
Καιροσκοπικές ελίτ
Η Μολδαβία είναι μια φτωχή και με βαθιές ανισότητες χώρα. Οι πολίτες της έχουν ισχυρή θέληση για αλλαγή, ωστόσο έχουν μείνει με την όρεξη ύστερα από τις απογοητεύσεις που τους πρόσφεραν προηγούμενες κυβερνήσεις, οι οποίες υπόσχονταν μεταρρυθμίσεις. Η γεωπολιτική δεν μπορεί να ερμηνεύσει την κατάσταση. Αντίθετα, είναι ένας παράγοντας που συνέδραμε σημαντικά τοπικούς άρχοντες για να ασκήσουν ιδιοτελείς πολιτικές. Εγκλωβισμένοι σε ένα γεωπολιτικό ρήγμα, οι ελίτ της Μολδαβίας έχουν γίνει ειδήμονες στο να ταλαντεύονται από τη δύση στην ανατολή ανάλογα με τα συμφέροντά τους και έτσι η φιλοευρωπαϊκή τους πορεία είναι αρκετά αμφίσημη.
Οι συνέπειες αυτών των εκλογών δεν έχουν ακόμα αποκαλυφθεί. Το 2018, θα διεξαχθούν στη Μολδαβία εθνικές εκλογές. Μια σοσιαλιστική προεδρία θα βοηθήσει στην οικοδόμηση δυναμικής και στην ανάδειξη διοικητικών ικανοτήτων για την επερχόμενη αναμέτρηση. Ο πιο ισχυρός άνθρωπος της Μολδαβίας ξέρει προς τα που φυσάει ο άνεμος. Ο άλλοτε βασικός χρηματοδότης της κομμουνιστικής κυβέρνησης, δεν δίστασε να μεταφέρει την πολιτική του στήριξη σε άλλες δυνάμεις το 2009. Ο Βλαντ Πλαχοτνιούκ έχει δύο χρόνια μπροστά του για να χτίσει σχέσεις συνεργασίας με τον Ντόντον και το επιτελείο του, προκειμένου να επηρεάσει υπέρ της εκλογής των σοσιαλιστών σε δύο χρόνια. Αυτό θα μπορούσε να αλλάξει την πορεία της χώρας γύρω από την τροχιά της Ρωσίας. Και τότε θα μπορούμε να μιλάμε για νίκη του Πούτιν. Σε κάθε περίπτωση, ο λαός της Μολδαβίας αναμένει ακόμα τη δική του νίκη.
Πηγή: http://politicalcritique.org/cee/2016/moldovas-new-president-bark/
*Ο Μάξιμ Έντουαρντς είναι συντάκτης στο openDemocracy Russia. Γράφει για θέματα εθνικισμού, μετανάστευσης, μειονοτήτων και ιστορικής μνήμης, με επίκεντρο τις πρώην σοβιετικές χώρες.
