Στην αρχή μιας νέας εποχής η Νότια Αφρική;

Μια φοι­τη­τι­κή, α­ντια­ποι­κιο­κρα­τι­κή ε­ξέ­γερ­ση που ξε­κί­νη­σε α­πό το Πα­νε­πι­στή­μιο του Κέιπ Τά­ουν, ά­νοι­ξε έ­ναν ου­σια­στι­κό, κρι­τι­κό διά­λο­γο στη χώ­ρα, αλ­λά και ε­κτός συ­νό­ρων. Ομο­λο­γεί­ται α­νοι­χτά πλέ­ον η α­πο­τυ­χία της νο­τιο­α­φρι­κά­νι­κης κοι­νω­νίας να με­τα­σχη­μα­τι­στεί με­τά το τέ­λος του α­παρτ­χάι­ντ, κρί­νο­νται οι ε­πι­πτώ­σεις των συμ­βι­βα­σμών και των συμ­μα­χιών που έ­κα­νε το κόμ­μα του Μα­ντέ­λα το 1994, προ­κει­μέ­νου η με­τά­βα­ση στη δη­μο­κρα­τία να εί­ναι ο­μα­λή, και με­τριού­νται οι νέες πλη­γές, της «δε­ξιάς» στρο­φής του ANC, που ε­πί Ζού­μα ε­φαρ­μό­ζει α­κραίες νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρες πο­λι­τι­κές.

#RhodesMustFall

“Εί­μα­στε μια α­νε­ξάρ­τη­τη συλ­λο­γι­κό­τη­τα φοι­τη­τών, ερ­γα­τών και προ­σω­πι­κού που ε­νω­θή­κα­με για να βά­λου­με τέ­λος στον θε­σπι­σμέ­νο ρα­τσι­σμό και την πα­τριαρ­χία στο Πα­νε­πι­στή­μιο του Κέιπ Τά­ουν (UCT). Το έ­ναυ­σμα για το κί­νη­μα αυ­τό ή­ταν η ρι­ζο­σπα­στι­κή δια­μαρ­τυ­ρία του Τσου­μά­νι Μα­ξουέ­λε ε­νά­ντια στο ά­γαλ­μα του Σέ­σιλ Τζον Ρόου­ντς, στις 9 Μαρ­τίου 2015. Έφε­ρε στην ε­πι­φά­νεια την υ­παρ­κτή και δι­καιο­λο­γη­μέ­νη ορ­γή των μαύ­ρων φοι­τη­τών στον τυ­ραν­νι­κό χώ­ρο που καλ­λιερ­γεί και δια­τη­ρεί το UCT, πα­ρά τη ρη­το­ρι­κή του ‘με­τα­σχη­μα­τι­σμού’. Θέ­λου­με να εί­ναι ξε­κά­θα­ρο ό­τι το κί­νη­μα αυ­τό δεν α­φο­ρά μό­νο την α­πο­μά­κρυν­ση του α­γάλ­μα­τος. Το ά­γαλ­μα έ­χει με­γά­λη συμ­βο­��ι­κή ι­σχύ∙ δο­ξά­ζει έ­ναν δρά­στη μα­ζι­κών δο­λο­φο­νιών που εκ­με­ταλ­λεύ­τη­κε τη μαύ­ρη ερ­γα­σία και άρ­πα­ξε γη α­πό τους αυ­τό­χθο­νες λα­ούς. Η πα­ρου­σία του δια­γρά­φει τη μαύ­ρη ι­στο­ρία και α­πο­τε­λεί πρά­ξη βίας ε­να­ντίον των μαύ­ρων φοι­τη­τών, ερ­γα­τών και υ­παλ­λή­λων –λέ­γο­ντας ‘μαύ­ροι’ α­να­φε­ρό­μα­στε σε ό­λους τους έγ­χρω­μους αν­θρώ­πους. Έτσι, το ά­γαλ­μα α­πο­τέ­λε­σε την α­παρ­χή αυ­τού του κι­νή­μα­τος. Η α­πο­μά­κρυν­σή του δεν θα ση­μα­το­δο­τή­σει το τέ­λος, αλ­λά την αρ­χή της α­πό και­ρό α­πα­ραί­τη­της δια­δι­κα­σίας α­πο­α­ποι­κιο­ποίη­σης αυ­τού του πα­νε­πι­στη­μίου. Η πε­ποί­θη­σή μας εί­ναι ό­τι οι ε­μπει­ρίες, στις ο­ποίες θέ­λει να α­να­φερ­θεί αυ­τό το κί­νη­μα δεν εί­ναι ί­διες ε­νός ε­λι­τί­στι­κου ι­δρύ­μα­τος ό­πως το UCT, αλ­λά α­ντα­να­κλούν ευ­ρύ­τε­ρες δυ­να­μι­κές μιας ρα­τσι­στι­κής και πα­τριαρ­χι­κής κοι­νω­νίας που έ­χει πα­ρα­μεί­νει α­πα­ράλ­λα­χτη και με­τά το τέ­λος του τυ­πι­κού α­παρτ­χάι­ντ».
Το μα­νι­φέ­στο συ­νε­χί­ζει πα­ρου­σιά­ζο­ντας δε­κά­δες μα­κρο­πρό­θε­σμους στό­χους. Δια­πι­στώ­νουν τις δυ­σκο­λίες α­νέ­λι­ξης στην α­κα­δη­μαϊκή ιε­ραρ­χία των γυ­ναι­κών και των μαύ­ρων, αν­δρών και γυ­ναι­κώ­ν: στο UCT 10 α­πό τους 200 α­κα­δη­μαϊκούς εί­ναι μαύ­ροι Νο­τιο­α­φρι­κα­νοί και μό­νο μία με­τα­ξύ τους εί­ναι γυ­ναί­κα. Ζη­τούν την ο­λο­κλη­ρω­τι­κή αλ­λα­γή του ευ­ρω­κε­ντρι­κού προ­γράμ­μα­τος σπου­δών -και των εκ­παι­δευ­τι­κών με­θό­δω­ν- και την α­ντι­κα­τά­στα­σή του με έ­να που θα το­πο­θε­τεί την Αφρι­κή στο κέ­ντρο, αλ­λα­γές στις δια­δι­κα­σίες εγ­γρα­φής που θα διευ­κο­λύ­νουν τους μαύ­ρους φοι­τη­τές. Διεκ­δι­κούν ε­πί­σης την α­πο­μά­κρυν­ση των ερ­γο­λά­βων α­πό το δη­μό­σιο πα­νε­πι­στή­μιο, που κερ­δο­σκο­πούν εις βά­ρος των ερ­γα­τών στην κα­θα­ριό­τη­τα, την α­σφά­λεια, την ε­στία­ση –το ί­διο το Πα­νε­πι­στή­μιο έ­χει πα­ρα­δε­χθεί ό­τι οι ερ­γο­λά­βοι δεν τη­ρούν τους κα­τώ­τα­τους μι­σθούς. Ζη­τούν αυ­ξή­σεις για τους ερ­γά­τες και το προ­σω­πι­κό «που θα εί­ναι έ­να βή­μα πιο κο­ντά στον μι­σθό της ε­πι­βίω­σης, στο πνεύ­μα της Μα­ρι­κά­να».
Οι εκ­δη­λώ­σεις δια­μαρ­τυ­ρίας και οι κα­τα­λή­ψεις συ­νε­χί­ζο­νται έως και σή­με­ρα και σε άλ­λα Πα­νε­πι­στή­μια της χώ­ρας. Αγάλ­μα­τα α­πο­μα­κρύν­θη­καν, κτή­ρια με­το­νο­μά­στη­καν και δη­μιουρ­γή­θη­καν χώ­ροι ε­λεύ­θε­ρης έκ­φρα­σης και ε­ναλ­λα­κτι­κών μα­θη­μά­των, α­κο­λού­θη­σαν εκ­φο­βι­σμοί και διώ­ξεις φοι­τη­τών. Το κί­νη­μα α­πέ­κτη­σε δε­σμούς με το Black Lives Matter στις Η­ΠΑ, με κα­τα­λή­ψεις σε ευ­ρω­παϊκά πα­νε­πι­στή­μια και ά­νοι­ξε ε­ντός και ε­κτός της χώ­ρας την συ­ζή­τη­ση για την α­πο­α­ποι­κιο­ποίη­ση των πα­νε­πι­στη­μίων και ό­χι μό­νο.

Το φά­ντα­σμα της Μα­ρι­κά­να

Πέρ­σι τον Μάιο, 20 χρό­νια με­τά τις πρώ­τες δη­μο­κρα­τι­κές ε­κλο­γές, το Αφρι­κα­νι­κό Εθνι­κό Κο­γκρέ­σο (ANC) κέρ­δι­σε για α­κό­μα μια φο­ρά την πλειο­ψη­φία, με έ­να πο­σο­στό που ξε­περ­νού­σε το 60%. Ωστό­σο, κα­νείς δεν αμ­φι­σβή­τη­σε την ο­ρα­τή του φθο­ρά, ό­χι μό­νο λό­γω των εί­κο­σι χρό­νων στην κυ­βέρ­νη­ση, αλ­λά και της α­διαμ­φι­σβή­τη­της πο­λύ δε­ξιάς στρο­φής τό­σο του Ζού­μα, ό­σο και των η­γε­τών του COSATU, της με­γα­λύ­τε­ρης ο­μο­σπον­δίας συν­δι­κά­των.  Οι α­κραία νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρες πο­λι­τι­κές των τε­λευ­ταίων κυ­ρίως ε­τών, με­γά­λω­σαν το χά­σμα με­τα­ξύ φτω­χών και πλού­σιων, φτω­χο­ποίη­σαν τη με­σαία τά­ξη των μαύ­ρων που εί­χε προ­λά­βει να δη­μιουρ­γη­θεί στα τέ­λη της δε­κα­ε­τίας του ’90 και α­πέ­κτη­σαν έ­να σύμ­βο­λο: την πο­λύ­νε­κρη α­περ­γία της Μα­ρι­κά­να το κα­λο­καί­ρι του 2012. Ήταν μία α­πό τις πολ­λές αυ­θόρ­μη­τες και μα­ζι­κές α­περ­γίες με­ταλ­λω­ρύ­χων με αί­τη­μα την αύ­ξη­ση των μι­σθών που ήρ­θαν α­ντι­μέ­τω­ποι με τις ε­ται­ρίες, τους η­γέ­τες των συν­δι­κά­των και την α­στυ­νο­μία. Το α­πο­τέ­λε­σμα ή­ταν 31 νε­κροί α­περ­γοί (ε­πι­σή­μως) και το χει­ρό­τε­ρο ε­πει­σό­διο κα­τα­στο­λής στη Νό­τιο Αφρι­κή α­πό το 1960.
Μό­λις την Πα­ρα­σκευή το πρωί, (26/6/15) τρία χρό­νια αρ­γό­τε­ρα, ο Ζού­μα α­να­κοί­νω­σε το πό­ρι­σμα που α­πο­δί­δει ευ­θύ­νες στην α­στυ­νο­μία, και α­να­μέ­νε­ται ό­τι η πα­ρου­σία­σή του στη βου­λή θα εί­ναι ε­πει­σο­δια­κή.
Η σφα­γή στη Μα­ρι­κά­να εί­χε ως ά­με­σο α­πο­τέ­λε­σμα μια διά­σπα­ση στο ANC, απ’ ό­που α­πο­χώ­ρη­σε ο πρώην γραμ­μα­τέ­ας της νε­ο­λαίας, Τζού­λιους Μα­λέ­μα, και ί­δρυ­σε το α­ντι­κα­πι­τα­λι­στι­κό – α­ντιι­μπε­ρια­λι­στι­κό κόμ­μα των Μα­χη­τών της Οι­κο­νο­μι­κής Ελευ­θε­ρίας (EFF), που ήρ­θε μεν τρί­το στις ε­κλο­γές με μό­λις 6%, δεί­χνει ό­μως πλέ­ον να έ­χει πο­λύ με­γα­λύ­τε­ρη ε­πιρ­ροή. Ακό­μα πιο α­νη­συ­χη­τι­κές για τον Ζού­μα θα πρέ­πει να εί­ναι οι έ­ντο­νες διερ­γα­σίες που α­πό το 2012 γί­νο­νται στο COSATU, που ή­ταν α­νέ­κα­θεν ο ι­σχυ­ρό­τε­ρος σύμ­μα­χος του κόμ­μα­τος. Το εάν θα κα­τα­λή­ξουν σε διά­σπα­ση ή στην ε­πι­κρά­τη­ση των α­ρι­στε­ρών η­γε­τών –που προέρ­χο­νται κυ­ρίως α­πό τους με­ταλ­λω­ρύ­χους- μέ­νει να το δού­με.

Οι γεν­νη­μέ­νοι ε­λεύ­θε­ροι

Τα παι­διά που γεν­νή­θη­καν ε­πί Μα­ντέ­λα ψή­φι­ζαν πέρ­σι για πρώ­τη φο­ρά και η α­που­σία τους α­πό την ε­κλο­γι­κή δια­δι­κα­σία ή­ταν μάλ­λον η­χη­ρή. Ωστό­σο, η συ­ζή­τη­ση που έ­χει ξε­κι­νή­σει, αρ­χι­κά ε­ντός του φοι­τη­τι­κού κι­νή­μα­τος, ε­στιά­ζει πλέ­ον α­νοι­χτά στην κρι­τι­κή των ε­πι­λο­γών του Μα­ντέ­λα και τα εί­κο­σι πρώ­τα χρό­νια της ε­λεύ­θε­ρης Νο­τίου Αφρι­κής. Οι νέ­οι μι­λούν για την α­πο­τυ­χία του οι­κο­νο­μι­κού και πο­λι­τι­κού συμ­βι­βα­σμού που έ­κα­νε το α­ρι­στε­ρό τό­τε Α­ΝC, την α­πο­τυ­χία, σχε­δόν α­πα­ξίω­ση της δια­δι­κα­σίας «ε­θνι­κής συμ­φι­λίω­σης» που εί­χε α­να­λά­βει ο Ντέ­σμο­ντ Τού­του και δεν ο­λο­κλη­ρώ­θη­κε πο­τέ.
Η Sisonke Msimang συ­νο­ψί­ζει πολ­λά α­πό ό­σα γρά­φουν και λέ­νε οι φοι­τη­τές αυ­τές τις μέ­ρες. «Ζή­σα­με με μια χο­ρο­γρα­φη­μέ­νη ε­νό­τη­τα για αρ­κε­τό και­ρό, ώ­στε να γνω­ρί­ζου­με ό­τι πλέ­ον προ­τι­μού­με την πι­κρή και σθε­να­ρή δυ­σαρ­μο­νία. Θεω­ρού­με ό­τι η συμ­φι­λίω­ση εί­ναι κομ­μά­τι μιας α­φή­γη­σης που κα­τα­σκευά­στη­κε στη βά­ση α­γω­νιών που δεν μας α­φο­ρούν πια: η δη­μο­κρα­τία μας έ­χει δι­δά­ξει ό­τι οι υ­ψω­μέ­νες φω­νές δεν χρειά­ζε­ται να ο­δη­γούν στον πό­λε­μο.
 Ίσως αυ­τό να μην μας κά­νει να νιώ­θου­με κα­λά ή ά­νε­τα. Και δεν προ­σφέ­ρει την ει­ρή­νη που πολ­λοί μαύ­ροι Νο­τιο­α­φρι­κα­νοί ο­νει­ρεύ­τη­καν πριν εί­κο­σι χρό­νια. Ωστό­σο η α­νυ­πο­μο­νη­σία μας για δι­καιο­σύ­νη εί­ναι έ­να νέο εί­δος ελ­πί­δας∙ έ­να ση­μά­δι ό­τι ί­σως θα πε­τά­ξει τώ­ρα πρά­σι­νους βλα­στούς το έ­θνος του ου­ρά­νιου τό­ξου».

Λί­να Σι­πη­τά­νου

Πη­γές:
Universities as sites of struggle for South Africa’s promise, Dhiru Soni, Ahmed Shaikh, Anis Karodia, Joseph David, http://pambazuka.org
Why South African students say the statue of Rhodes Must Fall, Don Boroughs, npr.org
The End of the Rainbow Nation Myth, Sisonke Msimang, www.nytimes.com
Facebook: UCT: Rhodes Must Fall