Δυο δεκαεφτάχρονες βούτηξαν στον θάνατο, φορώντας τα ακουστικά τους, πριν λίγες μέρες. Μαζί και πέρα από το σάστισμα, το πένθος, τη συντριβή ειπώθηκαν πολλά και σημαντικά, στην προσπάθεια να καταλάβουμε το φοβερό και τρομερό γεγονός. Για την αποτυχία του εκπαιδευτικού συστήματος, την αφόρητη πίεση των Πανελληνίων, την έλλειψη ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών στα σχολεία. Για την οικονομική, κοινωνική και υγειονομική κρίση που πέρασαν και περνούν οι νεότερες γενιές, την κατάσταση αβεβαιότητας και επισφάλειας, για την απώλεια του ονείρου για το μέλλον. Για την απόγνωση, τη μοναξιά, τη δυσκολία να δημιουργήσουν σχέσεις εμπιστοσύνης και ασφάλειας, για το οικονομικό άγχος και την επισφάλεια. Για την έλλειψη νοήματος και τη δυνατότητα να ονειρευτούν έναν καλύτερο κόσμο μια ζωή που να γουστάρουν και να θέλουν να ζήσουν.
Θέλω σήμερα να εστιάσω σε μια άλλη παράμετρο, που συχνά προσπερνάμε όταν μιλάμε για τους έφηβους και τις έφηβες. Κι αυτή είναι η αυξανόμενη πίεση της καθημερινότητας, η έλλειψη νοήματος και δημιουργικότητας που βιώνουμε οι μεγαλύτερες γενιές –σαν γονείς και σαν πολίτες– και περνάει στα παιδιά. Η έλλειψη χαράς ή δυνατότητας διακοπών (ένας στους δύο πολίτες δεν θα πάει διακοπές, σύμφωνα με την έρευνα του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτών – ΙΕΛΚΑ). Η έλλειψη οξυγόνου και δικαιοσύνης μέσα στα πολλαπλά σκάνδαλα, την αυθαιρεσία και την ατιμωρησία. Γιατί τα παιδιά βιώνουν, προσλαμβάνουν και καθρεφτίζουν τα δικά μας αδιέξοδο, τον δικό μας «αυτοκτονικό» τρόπο ζωής. Περνάει σε αυτά η δική μας απελπισίας για έναν τρόπο ζωής που καταστρέφει τη φύση και το περιβάλλον και κάνει τις μεταξύ μας σχέσεις όλο και πιο δύσκολες, ενώ έχουμε τόσο ανάγκη τη σύνδεση, την ανθρωπιά και ένα υποστηρικτικό περιβάλλον.
Γονείς με τους οποίους έχω δουλέψει ως ψυχοθεραπεύτρια μου περιγράφουν πώς οι καθημερινές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν με τα παιδιά τους τούς ξεπερνάνε, ενώ αισθάνονται ότι δεν έχουν τις απαραίτητες δεξιότητες να τις διαχειριστούν – για παράδειγμα, στην περίπτωση της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης. Λένε ότι νιώθουν να βάλλονται καθημερινά από πολλαπλές πλευρές, ότι χρειάζονται να βάλουν όρια, χωρίς ξέρουν όμως πώς. Το ίδιο συμβαίνει με τις εκπαιδευτικούς που βιώνουν την εργασιακή εξουθένωση και την μη επαρκή πλαισίωση εκπαίδευσης/επιμόρφωσης και συνδρομής από το υπουργείο. Και βέβαια όλα τούτα δεν είναι θέμα ατομικής ευθύνης. Τις λύσεις πρέπει να τις αναζητήσουμε μέσα από τη συνδιαλλαγή, την εκπαίδευση, το «μαζί», τόσο σε επίπεδο σχέσεων γονιών, παιδιών και εκπαιδευτικών όσο και σε επίπεδο δημόσιας συζήτησης, θεσμικών αλλαγών και πράξεις. Αξίζει πραγματικά να δούμε τι τρέχει στους ενήλικες, γονείς και εκπαιδευτικούς, δίνοντας έμφαση στη χαρά και τη σχέση – στην εκπαίδευση, στο σπίτι, παντού στη ζωή των παιδιών. Όπως λένε άνθρωποι που το έχουν δοκιμάσει στην πράξη, όταν εφαρμόζουν δράσεις με παιχνίδι και διάλογο στο σχολεία, τα περισσότερα παιδιά να αντιδρούν με ανακούφιση. Το έχουν ανάγκη. Κι ακόμα, δραστηριότητες πέρα από τις κλασικές, όπου πρωταγωνιστούν τα ίδια και οι εκπαιδευτικοί χαίρονται μαζί τους, και οι γονείς δίνουν πράσινο φως να κάνουν τις δικές τους εξερευνήσεις, ανακαλύπτοντας ορίζοντες και όρια, δημιουργώντας σύνδεση και πεδία, στην απαιτητική πορεία προς την ενηλικίωση.
Μέσα σε όλα αυτά, η βία που βιώνουν και ασκούν τα άτομα στην εφηβεία είναι ένα από τα βασικά ζητήματα για όποιον και όποια έρχεται σε επαφή μαζί τους. Είναι μια βία συνυφασμένη με όλα τα παραπάνω, καθώς πηγάζει καταρχάς από ένα αίσθημα απόγνωσης και αδιεξόδου, από το ότι δεν ακούγονται, δεν συνδιαμορφώνουν τίποτα, αίσθημα έντονου θυμού και ασφυξίας – που μετασχηματίζεται σε ανάγκη εκτόνωσης και απόκτησης δύναμης. Πολύ παρόμοια με την απόγνωση, τον εσωτερικευμένο θυμό και πόνο, την αίσθηση αδυναμίας, ότι είναι κάποιο/α/ος αβοήθητος που οδηγεί και στην αυτοκτονία.
Η ανάγκη για νόημα, να είμαστε πρόσωπα δημιουργικά, να έχουμε χώρους όπου αισθανόμαστε ότι ανήκουμε και αναπνέουμε δεν είναι μόνο της νέας γενιάς· είναι όλων μας. Η προσδοκία για ένα παρόν και μέλλον όπου η ζωή και οι σχέσεις μας ανθίζουν –και μαζί τους και εμείς–, όπου το περιβάλλον προστατεύεται, όπου υπάρχει ειρήνη, δημοκρατία, ελπίδα, είναι ζωτική. Όχι μόνο, και όχι τόσο, θεωρητικά, πολιτικά, ιδεολογικά, αλλά βιωματικά και υπαρξιακά. Στην καθημερινότητά μας. Οι ζωές των παιδιών μας όχι μόνο μας ταρακουνούν στρέφοντας το βλέμμα μας στα ίδια, αλλά μας επιβάλλουν να κοιτάξουμε προς τα μέσα: τη δική μας ζωή, αγωνίες και αγώνες.
Φωτογραφία: Alghozy / Unsplash
