O διάδρομος για το φυσικό αέριο στενεύει πολύ…

Η κατασκευή στην Ελλάδα διαδρόμου μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου LNG, μέσω της Ελλάδας στη βορειοανατολική και κεντρική Ευρώπη, συνδέεται άμεσα με τις εξελίξεις του πολέμου στην Ουκρανία. Στοχεύει στην αντικατάσταση του ρωσικού, φτηνότερου φυσικού αερίου, με το ακριβό αμερικανικό (ΗΠΑ), επιδιώκοντας τη στρατηγική αποδυνάμωση της ρωσικής οικονομίας με τη μείωση των ενεργειακών συναλλαγματικών εισροών.

Ο στόχος δεν διαφαίνεται ότι θα επιτύχει, παρα τις 22, μέχρι αυτή τη στιγμή, οικονομικές κυρώσεις που η ΕΕ έχει επιβάλει στη Ρωσία. Αντίθετα, στην ευρωπαϊκή οικονομία οι αρνητικες επιπτωσεις είναι εμφανείς και σταθερά επιδεινούμενες, ενώ ο Τραμπ κακοποιεί και χλευάζει την ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική, ευρισκόμενος σε απευθείας διαπραγματεύσεις για την προμήθεια ρωσικού πετρελαίου με τον Πούτιν.

Ο μετασχηματισμός της ευρωπαϊκής βιομηχανίας σε οικονομία πολεμικών εξοπλισμών συγκρατεί προς στιγμήν τα οικονομικά μεγέθη, μέχρι την επικείμενη οικονομική κρίση, έμμεσα ή αμέσα συνδεδεμένη με το ενεργειακό και τις προκύπτουσες πολεμικές εξελίξεις.

Ο θανών καπιταλιστικός εσωτερικός ανταγωνισμός, που θεωρούνταν ο ρυθμιστής της επονομαζόμενης ελεύθερης αγοράς, έχει αναδιατάξει σε βάθος την ισορροπία των κλάδων που ορίζουν την κατανάλωση αγαθών, δίνοντας προτεραιότητα στην παραγωγή προϊόντων ασφάλειας, άμυνας και προστασίας, σε βάρος αγαθών και υπηρεσιών που εξυπηρετούν κοινωνικές ανάγκες, απαραίτητες για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ενέργεια, στα χέρια διεθνών και συνεργαζόμενων τοπικών μονοπωλίων, έχει μετατραπεί από κοινωνικό αγαθό σε εργαλείο γεωπολιτικών ανακατατάξεων και βασικού ρυθμιστή του εισοδήματος και της κατανάλωσης.

Στο μεταξύ, το κλίμα επιδεινώνεται

Η πανηγυρική επανανομιμοποίηση των ορυκτών καυσίμων (εξορύξεις παντού!) έχει παραμερίσει τις περιβαλλοντικές προκλήσεις και την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης, εμφανίζεται ως το βασικό στήριγμα της επονομαζόμενης ενεργειακής ασφάλειας, που επιτρέπει κάθε μορφή πολιτικών οικοκτονίας.

Η επιλογή του φυσικού αερίου και, προσεχώς, των πυρηνικών, ως δήθεν εναλλακτικού καυσίμου, διανοίγει τον δρόμο στην περιβαλλοντική κατάρρευση και όχι στην «πράσινη μετάβαση».

Το 2025 στην ατμόσφαιρα τα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα (CO2) και άλλων σημαντικών αερίων του θερμοκηπίου έφτασαν σε πρωτοφανή επίπεδα, οδηγώντας σε περαιτέρω μακροπρόθεσμη αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη. Από την πρόσφατη έκθεση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO)προκύπτειότι η παγκόσμια μέση συγκέντρωση CO2 στην επιφάνεια το 2025 ήταν 426,8 μέρη ανά εκατομμύριο, ή +153% της προβιομηχανικής τιμής αναφοράς του 1750. Οι συγκεντρώσεις μεθανίου και υποξειδίου του αζώτου –το δεύτερο και το τρίτο πιο σημαντικό μακρόβιο αέριο του θερμοκηπίου που σχετίζονται με τις ανθρώπινες δραστηριότητες– έφτασαν επίσης σε νέο ρεκόρ. Τα αέρια του θερμοκηπίου παγιδεύουν μια άνευ προηγουμένου ποσότητα θερμότητας στην ατμόσφαιρα, τροφοδοτώντας όλο και πιο ακραία καιρικά φαινόμενα.

Ο γεωπολιτικός και οικονομικός χαρακτήρας του διαδρόμου

Η ελληνική κυβέρνηση, πειθήνιος σύμμαχος των ΗΠΑ, δεν έχασε την ευκαιρία να καταστήσει τη χώρα σταθμό υποδοχής, επεξεργασίας και διακίνησης του αμερικανικού LNG, συνεχίζοντας την εξάρτηση της χώρας από έναν, σχεδόν αποκλειστικό, κύριο προμηθευτή.

O ρόλος του «κομβάρχη» (διαχειριστής του κόμβου – hub) προσομοιάζει με τον ρόλο του σταθμάρχη διοδίων, στον οποίο, έμμεσα, ανατίθεται και η ασφάλεια διακίνησης προς τρίτους, εμπλέκοντάς τον σε πιθανές επικίνδυνες γεωπολιτικές κρίσεις, που προξενούνται από τη μετατροπή της ενέργειας σε πολεμικό εργαλείο.

Όπως αναφέρει ο Γ. Ελαφρός στο ΠΡΙΝ της 21ης Σεπτεμβρίου, ο Κάθετος Διάδρομος έχει αναδειχτεί στη νέα Μεγάλη Ιδέα της ελληνικής ολιγαρχίας: «Είναι βασικός στόχος των ΗΠΑ, για την προώθηση του δικού τους LNG και για την πρόσδεση της ευρύτερης περιοχής στο άρμα τους. Και μπορεί η κυβέρνηση να κομπάζει για την Ελλάδα “ενεργειακό κόμβο”, αλλά στην πράξη λειτουργεί ως μεταπράτης των αμερικανικών πολυεθνικών».

Η Ελλάδα προμηθεύτηκε το πρώτο εννιάμηνο του 2026 το 74% του LNG από τις ΗΠΑ (!), ενώ μόλις έξι ευρωπαϊκές χώρες έχουν ποσοστά άνω του 70%. Μάλιστα, το 2025 πλήρωσε το αμερικανικό LNG με μέση τιμή 38,7 ευρώ ανά μεγαβατώρα, δηλαδή 12% πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ! Το γεγονός αυτό επηρεάζει άμεσα και τη χονδρική τιμή ρεύματος στην Ελλάδα, η οποία διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από την τιμή του φυσικού αερίου, πιέζοντας αυξητικά τα τιμολόγια ρεύματος.

Αξίζει να προστεθεί ότι στους ωφελούμενους του εγχειρήματος βρίσκονται σε προνομιακή θέση οι έλληνες εφοπλιστές, που ελέγχουν το 23% του παγκόσμιου στόλου μεταφοράς LNG, κατέχοντας την πρώτη θέση με 172 LNG carriers.

Η μελέτη του Green Tank για τον κάθετο διάδρομο

Στις 24 Σεπτεμβρίου 2026 η μη κερδοσκοπική ελληνική οργάνωση Green Tank δημοσιοποίησε μελέτη, αναδεικνύοντας αναλυτικά τόσο τα σχεδιαστικά όσο και τα λειτουργικά προβλήματα του έργου.

Ο διάδρομος βασίζεται σε ελληνικές υποδομές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) – όπως η FSRU Αλεξανδρούπολης (Πλωτή Μονάδα Αποθήκευσης και Επαναεριοποίησης) κοντά στα βουλγαρικά σύνορα και ο τερματικός σταθμός LNG της Ρεβυθούσας για την παραλαβή LNG. Αντιστρέφει και χρησιμοποιεί υπάρχουσες υποδομές όπως ο Διαβαλκανικός Αγωγός για να επιτρέψει αμφίδρομες ροές φυσικού αερίου από το Αιγαίο Πέλαγος βόρεια προς την κεντρική και ανατολική Ευρώπη.

Κατά τη μελέτη, η ζήτηση ΦΑ των χωρών του Κάθετου Διαδρόμου και το υψηλότερο κόστος διαμετακόμισης από την Ελλάδα αμφισβητούν την αναγκαιότητα και την ανταγωνιστικότητα του έργου.

Τα υφιστάμενα FSRUs (Πλωτές Μονάδες Αποθήκευσης και Επαναεριοποίησης) στην Ελλάδα επαρκούν για την κάλυψη της ζήτησης ορυκτού αερίου στην ευρύτερη περιοχή έως το 2040, ενώ ακόμη και σε ένα σενάριο αυξημένης χρήσης αερίου απαιτείται μόλις ένας από τους τέσσερις νέους τερματικούς σταθμούς LNG που έχουν ανακοινωθεί. Επιπροσθέτως, η διαμετακόμιση αερίου μέσω του Κάθετου Διαδρόμου προς την Ουκρανία είναι έως και 76% ακριβότερη από άλλες εναλλακτικές διαδρομές.

Η ανάλυση του Green Tank με τίτλο «Κάθετος Διάδρομος: Ζήτηση αερίου και οικονομική βιωσιμότητα»[1] εξετάζει κατά πόσο οι υφιστάμενες και σχεδιαζόμενες υποδομές LNG στην Ελλάδα είναι αναγκαίες για την κάλυψη στην περιοχή μελλοντικά, έως το 2040, της ζήτησης ορυκτού αερίου. Παράλληλα, αξιολογεί την οικονομική ανταγωνιστικότητα της διαμετακόμισης αερίου μέσω του Κάθετου Διαδρόμου σε σχέση με διαδρομές από άλλες αφετηρίες προς την Ουκρανία και την Ουγγαρία.

Η ανάλυση βασίστηκε σε δύο σενάρια εξέλιξης της ζήτησης ορυκτού αερίου έως το 2040: ένα σενάριο αυξημένης χρήσης αερίου και ένα σενάριο ταχύτερης απεξάρτησης από το αέριο. Τα σενάρια βασίζονται κυρίως στις προβλέψεις των Εθνικών Σχεδίων για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) των χωρών που συμμετέχουν στον Κάθετο Διάδρομο. Η μελέτη συνέκρινε στη συνέχεια τη ζήτηση αυτή με τη δυναμικότητα των υφιστάμενων και σχεδιαζόμενων τερματικών σταθμών LNG στην Ελλάδα στην υποθετική περίπτωση που οι ανάγκες των χωρών του ΚΔ καλύπτονται εξ ολοκλήρου από τους ελληνικούς σταθμούς LNG.

Τα κυριότερα ευρήματα της ανάλυσης συνοψίζονται ως εξής:

Κανένας νέος τερματικός σταθμός δεν είναι αναγκαίος στο σενάριο ταχύτερης απεξάρτησης από το αέριο, ενώ ακόμη και ο δεύτερος υφιστάμενος τερματικός σταθμός θα έπαυε έως το 2035 να είναι αναγκαίος.
Αλλα και στο σενάριο αυξημένης χρήσης αερίου, μόλις ένας από τους τέσσερις νέους τερματικούς σταθμούς LNG που έχουν ανακοινωθεί θα επαρκούσε για την κάλυψη της ζήτησης της περιοχής έως το 2040.

Στη συνέχεια, προκειμένου να αξιολογηθεί η ανταγωνιστικότητα του Κάθετου Διαδρόμου, υπολογίστηκε το κόστος διαμετακόμισης προς τους δύο μεγαλύτερους καταναλωτές της περιοχής (την Ουκρανία και την Ουγγαρία) με βάση τις χρεώσεις εισόδου-εξόδου των εθνικών διαχειριστών των δικτύων και συγκρίθηκε με το αντίστοιχο κόστος διαδρομών από εναλλακτικές αφετηρίες και βρέθηκε ότι:

Για την Ουκρανία, το κόστος διαμετακόμισης αερίου μέσω του Κάθετου Διαδρόμου ανέρχεται σε 2-13,1 €/MWh, δηλαδή είναι 21-76% υψηλότερο από το κόστος εναλλακτικών διαδρομών με αφετηρία την Πολωνία, την Κροατία, τη Γερμανία και τη Λιθουανία.
Για την Ουγγαρία, το κόστος διαμετακόμισης μέσω του Κάθετου Διαδρόμου ανέρχεται σε 6-9,5 €/MWh. Είναι συγκρίσιμο μόνο με τη διαδρομή μέσω Γερμανίας και Τσεχίας, ενώ οι διαδρομές μέσω Αυστρίας και Κροατίας παραμένουν 26-45% φθηνότερες.

Με ενδεικτική τιμή προμήθειας LNG 45 €/MWh, το κόστος διαμετακόμισης μέσω του Κάθετου Διαδρόμου αντιστοιχεί σε 25-29% της συνολικής τιμής παράδοσης αερίου στην Ουκρανία και σε 5-21% στην Ουγγαρία. Στις εναλλακτικές διαδρομές το αντίστοιχο ποσοστό κυμαίνεται από 7% ως 20,5%.

«Ολόκληρος ο σχεδιασμός του Κάθετου Διαδρόμου στηρίζεται σε μια υπόθεση αυξανόμενης ζήτησης αερίου που διαψεύδεται από τα ίδια τα Εθνικά Σχέδια για την Ενέργεια και το Κλίμα των χωρών της περιοχής. Η δέσμευση κεφαλαίων εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ για νέες υποδομές, σε μια αγορά που συρρικνώνεται, εγκυμονεί τον κίνδυνο δημιουργίας εγκλωβισμένων περιουσιακών στοιχείων, το κόστος των οποίων θα κληθούν τελικά να πληρώσουν οι καταναλωτές», δήλωσε ο Σ. Γεννίτσαρης του Green Tank.