ΕΝ ΟΨΕΙ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΑ
Σε λίγες μέρες (24 Μαΐου) διεξάγονται εκλογές στους δήμους και σε 13 από τις 17 Περιφέρειες (Αυτονομίες) του ισπανικού κράτους. Οι περιφερειακές εκλογές, παρά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους και το εκλογικό σύστημα, λειτουργούν και ως ο προάγγελος των πολιτικών συσχετισμών που θα καταγραφούν στις γενικές βουλευτικές εκλογές τον Νοέμβρη ή τον Δεκέμβρη. Με το βλέμμα στραμμένο στις βουλευτικές εκλογές, ο προγραμματικός – πολιτικός λόγος των κομμάτων επικεντρώνεται στα ζωτικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι λαοί της Ισπανίας: ανεργία, κατοικία, φτώχεια, ιδιωτικοποιήσεις στον τομέα της υγείας κ.λπ. Η διαφθορά, που έχει γίνει πλέον συνώνυμη με το κυβερνών δεξιό Λαϊκό κόμμα (Λ.Κ.) και αποτελεί για τους πολίτες το δεύτερο μετά την ανεργία πρόβλημα, είναι βασικός άξονας παρέμβασης και προτάσεων για την καταπολέμησή της των κομμάτων της Αριστεράς [Ποδέμος, Ενωμένη Αριστερά (Ε.Α)] αλλά και «σημαία» του νέου κεντροδεξιού κόμματος Πολίτες (Σιουδαδάνος). Ακόμα και το ανυπόληπτο Σοσιαλιστικό Κόμμα υπόσχεται ηθικούς κανόνες σε όλα τα επίπεδα άσκησης εξουσίας.
Ο χρόνος μέχρι τις βουλευτικές εκλογές (τελευταία ημερομηνία διεξαγωγής 20/12) είναι τόσο πυκνός πολιτικά που καθιστά πρόωρη, κατά τη γνώμη μου, την εξαγωγή ασφαλών εκτιμήσεων για το νέο συσχετισμό των πολιτικών δυνάμεων και ειδικότερα τη σειρά κατάταξης των τριών πρώτων κομμάτων. Ωστόσο, η υποχώρηση του δικομματισμού λόγω της μεγάλης μείωσης των δυνάμεων του Λ.Κ. και το τέλος των αυτοδυναμιών καθώς και η συρρίκνωση της Ε.Α. σε ιστορικά χαμηλά εκλογικά ποσοστά αποτελούν πλέον βεβαιότητα.
Με βάση την τελευταία δημοσκόπηση του Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (CIS), η χωρίς κατανομές πρόθεση ψήφου φέρνει πρώτο το Σ.Κ. με 15,4% και ακολουθούν Ποδέμος 13,6%, Λ.Κ. 13,5% και Πολίτες με 10%. Τα αποτελέσματα διαφοροποιούνται σημαντικά μετά τις γνωστές αναγωγές: Λ.Κ. 25,6%, Σ.Κ. 24,3%, Ποδέμος 16,5%, Πολίτες 13,8% , Ε.Α. 4,8% (απαιτείται 5% για είσοδο κόμματος στη Βουλή).
Η ορμητική είσοδος του Ποδέμος στην πολιτική σκηνή και του νέου κεντροδεξιού κόμματος Πολίτες, που στήθηκε και έχει καταφέρει να λειτουργήσει ως ανάχωμα στις μετατοπίσεις ψηφοφόρων της δεξιάς προς τα αριστερά, έχει αναδιατάξει τους πολιτικούς συσχετισμούς στο ισπανικό κράτος.
Ο δύσβατος δρόμος του δικομματισμού
Από τις μέχρι σήμερα δημοσκοπήσεις, αλλά και τα αποτελέσματα των εκλογών στην Αυτονομία της Ανδαλουσίας (22/3/2015)*, καταγράφεται η υποχώρηση του δικομματισμού: μεγαλύτερη στις μεγάλες πόλεις και γενικότερα στις αστικές περιοχές και μικρότερη έως ελάχιστη στην ύπαιθρο. Σε κάθε περίπτωση, όλα δείχνουν ότι αποτελεί παρελθόν ο παλιός… καλός καιρός, όπου η αυτοδυναμία ή μια «εύκολη» συμμαχία αρκούσε για να σχηματίσει το δεξιό Λαϊκό Κόμμα (Λ.Κ.) ή το Σοσιαλιστικό (Σ.Κ.) κυβέρνηση σε κάποια περιφέρεια ή να διοικήσει το δήμο μιας μεγάλης πόλης. Σ’ αυτές τις εκλογές, σύμφωνα και με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις, στη συντριπτική πλειοψηφία των Περιφερειών κανένα από τα δύο κόμματα δεν διαθέτει αυτοδυναμία. Επιπρόσθετα, οι εν δυνάμει σύμμαχοι –ρυθμιστές (Ποδέμος, Πολίτες) θέτουν… δύσκολους όρους και προϋποθέσεις στο Σ.Κ. και το Λ.Κ. αντίστοιχα.
Συγκεκριμένα, το Λ.Κ. φαίνεται να χάνει 10 από τις 11 Αυτονομίες που κυβερνά με αυτοδυναμία, μεταξύ των οποίων και τη σημαντικότερη ουσιαστικά και συμβολικά Αυτονομία της Μαδρίτης, όπου κυβερνά αυτοδύναμα από το 1995. Επιπλέον, το Λ.Κ. φαίνεται να χάνει οριακά και το Δήμο της Μαδρίτης, απόρθητο κάστρο του Λ.Κ. από το 1991. Αν επιβεβαιωθεί το πιθανότερο σενάριο να μην επαρκεί ούτε η συμμαχία με τους Πολίτες για την απαιτούμενη πλειοψηφία σχηματισμού κυβέρνησης ή Δημοτικής Αρχής, οι πολιτικές επιπτώσεις θα είναι σοβαρές και δεν θα αφορούν μόνο στο Λ.Κ. Το ίδιο σενάριο εκτυλίσσεται και στη Βαλένθια όπου το Λ.Κ. καταποντίζεται, λόγω σκανδάλων στελεχών του.
Σε ορισμένες Αυτονομίες που το Λ.Κ. χάνει την αυτοδυναμία, αρκεί η συνεργασία με τους Πολίτες για να σχηματίσει κυβέρνηση. Από την άλλη, το Σ.Κ μετά την Ανδαλουσία φαίνεται να χάνει και το δεύτερο κάστρο του, την Αστούρια όπου κυβερνά αυτοδύναμα –με ένα μικρό διάλειμμα-από το 1999. Ρυθμιστής των εξελίξεων είναι το Ποδέμος που έρχεται δεύτερο.
Μπροστά στη νέα κατάσταση που διαμορφώνεται (στην Ανδαλουσία έχει ήδη διαμορφωθεί) τα κόμματα του πολύχρονου δικομματισμού (Λ.Κ, Σ.Κ) εκτός από έλλειψη ψυχραιμίας δείχνουν και αδυναμία αποδοχής των νέων πολιτικών συσχετισμών. Ως μοναδική λύση στα αδιέξοδά τους προτείνουν την αλλαγή του εκλογικού νόμου, που τόσα χρόνια τους ευνοούσε. Συγκεκριμένα, το Σ.Κ. προτείνει να θεσμοθετηθεί β’ γύρος στις δημοτικές εκλογές, ενώ είναι ακόμα διχασμένο στο αν πρέπει το νέο σύστημα να επεκταθεί και στις περιφερειακές. Ο επικεφαλής του ψηφοδελτίου του Λ.Κ. στην Εξτρεμαδούρα προτείνει να μην υπάρχει β’ γύρος, αλλά το πλειοψηφούν ψηφοδέλτιο να σχηματίζει τοπική κυβέρνηση ή να αναλαμβάνει τη διοίκηση του Δήμου.
Η Αριστερά και η αδυναμία συμμαχιών
Το Ποδέμος, στο ιδρυτικό του συνέδριο αποφάσισε στις Περιφερειακές εκλογές να κατέβει αυτόνομα ως πρώτη του εκλογική καταγραφή σε εθνικό επίπεδο. Στη συνέχεια, τέθηκε ο στόχος των «καλών» αποτελεσμάτων σε 3 Αυτονομίες (Αστούριας, Βαλένθια, Μαδρίτη).
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το Ποδέμος όντως πάει καλά: στην Αυτονομία της Μαδρίτης έρχεται δεύτερο με 17,2% έναντι 23,0% του Λ.Κ. και 12,2% του Σ.Κ. και στην Αστούριας επίσης δεύτερο, με 21,4% έναντι 25,5% του Σ.Κ. και 19,9% του Λ.Κ.
Για την Ενωμένη Αριστερά αντίθετα, τα δημοκοπικά εκλογικά αποτελέσματα είναι απογοητευτικά και… βοηθούντος του εκλογικού συστήματος ελαχιστοποιεί ή και χάνει την εκπροσώπησή της σε ορισμένες Αυτονομίες. Εκτιμάται ότι πάνω από το 50% των ψηφοφόρων της μετακινείται στο Ποδέμος, ενώ πρώην τοπικά στελέχη της βρίσκονται στα ψηφοδέλτιά του.
Σχετικά με τις δημοτικές, το Ποδέμος τόνιζε ότι θα επιδιώξει το σχηματισμό ψηφοδελτίων ενότητας των αριστερών οργανώσεων της Αριστεράς και κοινωνικών κινημάτων που έχουν αναδειχθεί τοπικά τα τελευταία χρόνια της κρίσης, θέτοντας ως κεντρικό και συνάμα εφικτό στόχο τη νίκη του ενωτικού ψηφοδελτίου της αριστεράς και των κινημάτων στο δήμο της Μαδρίτης.
Τελικά οι διαπραγματεύσεις με την Ε.Α. δεν ευοδώθηκαν και η ενότητα συρρικνώθηκε σε 5 από τις 54 πρωτεύουσες νομών, χωρίς σε αυτές να περιλαμβάνεται η Μαδρίτη (Βαρκελώνη, Μπιλμπάο, Κορούνια, Θαραγκόθα).
Η κατά πλειοψηφία απόφαση της οργάνωσης της Ε.Α. Μαδρίτης να ανακοινώσει δημόσια υποψηφιότητα της Ε.Α. για το δήμο, τη στιγμή που κεντρικά ολοκληρώνονταν θετικά οι συζητήσεις με το Ποδέμος για κοινή υποψηφιότητα, έχει πυροδοτήσει διαλυτικές καταστάσεις στην Ε.Α τόσο τοπικά όσο και στα ηγετικά όργανα. Ενδεικτικά, ηγετικό στέλεχος της Ε.Α Μαδρίτης εντάχθηκε στο ενωτικό ψηφοδέλτιο που συμμετέχει το Ποδέμος έχοντας την ανεπίσημη στήριξη στελεχών της οργάνωσης. Ο Α. Γκαρθόν, υπέρμαχος του ενωτικού ψηφοδελτίου και εκπρόσωπος του κεντρικού οργάνου στις συνομιλίες με το Ποδέμος έχει εμφανώς αποστασιοποιηθεί από τις δημόσιες εκλογικές δραστηριότητες του ψηφοδελτίου της Ε.Α για το Δήμο στη Μαδρίτη .Για την αδυναμία κατάρτισης ενωτικών ψηφοδελτίων στους δήμους υπάρχουν προφανώς ευθύνες που συνδέονται ουσιαστικά με τις διαφορετικές ιδεολογικοπολιτικές προσεγγίσεις και στρατηγικές. Αυτή η αναζήτηση δεν είναι μόνο χρήσιμη αλλά και απαραίτητη. Παρόλα αυτά, σ’ αυτό το κείμενο ας περιοριστούμε στις καταρχήν δηλώσεις των εμπλεκομένων. Η Ε.Α προσάπτει στο Ποδέμος ότι στην πράξη επέδειξε μηδενική έως μικρή βούληση για συμφωνία και θεωρεί αλαζονική την αυτόνομη κάθοδο του στις Περιφερειακές εκλογές. Η ηγεσία του Ποδέμος, από την άλλη, εκτιμά ότι κατέβαλλε σοβαρές προσπάθειες για ενότητα και εν τέλει μέμφεται τη στρατηγική της Ε.Α που δεν εμπεριέχει τη φιλοδοξία να νικήσει η αριστερά το δικομματισμό
Γεωργία Ντούσια
*Βλ. «Εποχή» 29/3/2015
