Με έντονους ρυθμούς συνεχίζεται η άνοδος των δημοσκοπικών ποσοστών της Ζωής Κωνσταντοπούλου, με δύο εταιρείες (Interview και Real Polls) στις τελευταίες τους έρευνες να την κατατάσσουν δεύτερο κόμμα στην εκτίμηση ψήφου (15,2% και 16,6% αντίστοιχα).
Ως έναν βαθμό το αποτέλεσμα αυτό μπορεί να θεωρηθεί αναμενόμενο, αποτυπώνοντας και την καθοριστική σημασία του εγκλήματος των Τεμπών για την κοινωνία, την οποία καρπώνεται δημοσκοπικά κυρίως η Ζωή Κωνσταντοπούλου, ούσα και δικηγόρος άλλωστε στην υπόθεση. Πέραν, όμως, της υπόθεσης των Τεμπών, στη σημαντική άνοδο του σχήματος φαίνεται να συμβάλλουν και άλλοι παράγοντες και πρωτίστως η αναγόρευσή του από τους δημοσκόπους, εδώ και πολύ καιρό, σαν «αντισυστημικό». Από τον Σεπτέμβρη, όπου τα ποσοστά της Πλεύσης σημείωναν αύξηση (γύρω στο 5%), είχε ξεκινήσει να χτίζεται στη δημόσια σφαίρα το αφήγημα περί «αντισυστημισμού», χωρίς μέχρι τότε η Ζ. Κωνσταντοπούλου να έχει κάνει κάποια σχετική αναφορά. Η ίδια, όμως, μαζί με Βελόπουλο και Λατινοπούλου, έχουν έκτοτε χαρακτηριστεί πολλάκις από δημοσκόπους και δημοσιογράφους υπό αυτόν τον όρο, μόνο και μόνο λόγω του καταγγελτικού τους ύφους. Η νοηματοδότηση, λοιπόν, του αντισυστημισμού σαν «απλά πράξη διαμαρτυρίας» από το 66,3% (GPO) καλλιεργήθηκε αρκετούς μήνες πριν. Δεδομένου δε του κλίματος έντονης απογοήτευσης και οργής των πολιτών εδώ και καιρό, αυτή η κατονομασία φαίνεται να συνέβαλλε και όχι απλά να ανέλυσε την άνοδο της Πλεύσης[1], με την Κωνσταντοπούλου πλέον συνειδητά να έχει καβαλήσει αυτό το ρεύμα και να εντάσσει στον λόγο της την εναντίωση γενικόλογα στο «σύστημα».
Παράλληλα, η Ζωή Κωνσταντοπούλου φαίνεται να ευνοείται και από την ευρύτερη πολιτική και πολιτισμική συγκυρία: τόσο από την κατάρρευση και τα εξευτελιστικά επεισόδια που επικράτησαν στον ΣΥΡΙΖΑ όλο το προηγούμενο διάστημα, όσο και από τη συνεχόμενη άνοδο του αντι-κομματικού αισθήματος στην κοινωνία. Παρατηρείται, έτσι, το παράδοξο, το μειονέκτημά της να μην έχει κόμμα (στην Ιδρυτική διακήρυξη της Πλεύσης δεν αναφέρεται καμία δομή και οργάνωση), να λειτουργεί μέχρι τώρα υπέρ της, καθιστώντας την πιο «αξιόπιστη» στα μάτια αρκετού κόσμου. Άλλωστε, βρισκόμαστε σε μια ευρύτερη πολιτισμική επικράτηση της προβολής και απήχησης διαφόρων λογής ατομικοτήτων, έναντι συλλογικών δομών και δράσεων, που ευνοούν την ανάδειξη και δημοφιλία μιας πολιτικού «vigilante».
Την ώρα δε που στην Ελλάδα βασικό ζητούμενο είναι η ανάκτηση της δικαιοσύνης, ποια καλύτερη γι’ αυτό τον ρόλο από μία δικηγόρο, και μάλιστα στην υπόθεση των Τεμπών; Όταν εδώ και χρόνια η ενασχόληση με την κεντρική πολιτική κατασκευάζεται στον δημόσιο λόγο υπό αρνητικούς όρους, π.χ. για τους ανεπάγγελτους, βολεμένους «επαγγελματίες πολιτικούς», η Ζωή Κωνσταντοπούλου (παρότι χρόνια πολιτικός), όχι τυχαία επιλέγει να τονίσει ως ταυτότητά της πρώτα το «δικηγόρος – ακτιβίστρια» και έπειτα το «βουλεύτρια – πρόεδρος κόμματος» (βλ. το προφίλ της στο tik tok). Ας σημειωθεί πως ίδια ακριβώς είναι και η τακτική του Κ. Βελόπουλου: όπως είχε δηλώσει μετά το ντιπέιτ για τις βουλευτικές του 2023, αλλά και άλλες φορές, «εγώ είμαι επιχειρηματίας, όχι πολιτικός».
Ένα ακόμα μειονέκτημα, που προς το παρόν λειτουργεί θετικά για την Κωνσταντοπούλου, αποτελεί και ο ιδεολογικός χυλός των θέσεων της ή αλλιώς το «ούτε Δεξιά, ούτε Αριστερά, μόνο μπροστά», καθώς το 58,3% των πολιτών θεωρεί ότι οι όροι Αριστερά – Δεξιά δεν ανταποκρίνονται στη σύγχρονη εποχή (Έτερον, Μάρτιος 2023). Σ’ αυτό, βέβαια, έχει συμβάλλει και η θόλωση των ορίων από θιασωτές της Αριστεράς, αλλά και ο συχνός απαξιωτικός χαρακτηρισμός, εκατέρωθεν, της προσήλωσης σε ιδεολογικές αρχές σαν «εμμονή». Η υποστήριξη, λοιπόν, πολιτικών διαφορετικού ιδεολογικού προσήμου από την Ζ. Κωνσταντοπούλου, μπορεί να ερμηνεύεται από κάποιους σαν «σύγχρονη και πρακτική» στάση, ενώ παράλληλα της επιτρέπει την προσέλκυση (πολύ) διαφορετικών ακροατηρίων. Για παράδειγμα, η αθλητική εφημερίδα Sportime, που το προηγούμενο διάστημα υποστήριζε το κόμμα της Νίκης, και είχε βγάλει το περίφημο πρωτοσέλιδο για το «Αγέννητο Παιδί», στις 8 Μαρτίου είχε ολοσέλιδη φωτογραφία της Κωνσταντοπούλου, με τίτλο «Στη ζωή, με τη Ζωή, για κάθε ζωή…».
Κάπως έτσι, η Πλεύση έχει καταφέρει να εμφανίζει αντιφατικές ιδεολογικά θέσεις σαν ένα συνεκτικό και συνεπές πολιτικό μήνυμα, βασικό ζητούμενο για την πολιτική επικοινωνία οποιουδήποτε κόμματος −που κακώς συγχέεται απλά με το πολιτικό μάρκετινγκ. Η Ζ. Κωνσταντοπούλου φαίνεται να αναδεικνύει συγκεκριμένες αξίες και προτεραιότητες κάθε φορά στον Λόγο της −με την έννοια αυτή να αναφέρεται σε κάθε συμβολικό σύστημα, από τη γλώσσα και τη στάση του σώματος, τις γκριμάτσες προσώπου, μέχρι την ένδυση. Η δράση και το μήνυμά της αναπτύσσονται συνήθως υπό το αξιακό πλαίσιο της (νομικής) αγωνιστικότητας και υπεράσπισης δικαιωμάτων (των θυμάτων των Τεμπών, πυροσβεστών, πυρόπληκτων, γυναικών, ΛΟΑΤΚΙ ατόμων, Μακεδόνων κτλ), με έντονα καταγγελτική/αυστηρή, αλλά και συναισθηματική/τρυφερή γλώσσα −όπως αυτή έχει διαδοθεί και μέσα από τα κινήματα συμπερίληψης− (π.χ. όλοι, όλες, όλ@· όλοι μια αγκαλιά· μαζί πάντα· προσέχουμε ο ένας τον άλλον κ.ά) και αντίστοιχο ύφος ομιλίας και προσώπου, στάση και τοποθέτησης σώματος (π.χ. ύψωση γροθιάς, παρουσία μέσα στο πλήθος κτλ.), μέχρι τη συχνότατη ένδυση με αποχρώσεις του μωβ (όχι απλά χρώματος του κόμματός της, αλλά και κατεξοχήν συμβολικού χρώματος των δικαιωμάτων και των φεμινιστικών αγώνων).
Ταυτόχρονα δε, φροντίζει αυτό το μήνυμα να διαδίδεται και συχνά, αλλά και με τα μέσα που ακριβώς ταιριάζουν στην «εναλλακτικότητα» και «λαϊκότητα» του προφίλ της, δηλαδή πέραν των πολιτικών εκπομπών σε τηλεόραση και ραδιόφωνο, εμφάνιση σε ψυχαγωγικές εκπομπές και χρήση των social media. Το μήνυμά της στα μέσα αυτά (tik tok και Instagram περισσότερο) δεν ξεφεύγει του πολιτικού περιεχόμενου, αλλά συντονίζεται με τη λογική των social όσον αφορά στο στήσιμο: χιουμοριστικό/σαρκαστικό ύφος, χρήση ηχητικών/εικονικών τεχνικών τους (π.χ. από ηχητικά «μπόινγκ» και το μουσικό χαλί, μέχρι την προσθήκη μύτης και μαλλιών κλόουν σε κυβερνητικά στελέχη), σχολιαστικά βίντεο άλλων βίντεο, βίντεο κοπτοραπτικής, χρήση signature ατάκας ή κίνησης («μαζί πάντα» ή σχηματισμός καρδούλας με τα χέρια), απεύθυνση στο β’ ενικό ή α’ πληθυντικό για αμεσότητα και εγγύτητα όταν μιλά στους followers ή στον β’ πληθυντικό για την αίσθηση «ευθείας αντιπαράθεσης» όταν μιλά στους πολιτικούς της αντιπάλους κ.ο.κ.
Παρόλ’ αυτά, όμως, παραμένει το ερώτημα κατά πόσο μπορεί η Ζ. Κωνσταντοπούλου να διατηρήσει αυτά τα υψηλά ποσοστά το επόμενο διάστημα, όταν, πέραν της έλλειψης θέσεων για αρκετά καίρια ζητήματα, φαίνεται να αντιμετωπίζει και πρακτικό πρόβλημα αξιοποίησης αυτών των ποσοστών λόγω της έλλειψης κόμματος. Όπως η ίδια απάντησε στον Real Fm τη Δευτέρα, «εμείς ήμασταν ειλικρινείς (…) δεν είπαμε ότι έχουμε πρόγραμμα να κυβερνήσουμε, είπαμε “έλα να δεις πώς μπορεί να είναι η αντιπολίτευση, η Βουλή και τι μπορεί να κάνεις”», προσθέτοντας έπειτα πως «εμείς δεν ψάχνουμε κυβερνητικό θώκο, αλλά αν μας έδιναν οι πολίτες αυτή την εντολή, θα ανταποκριθούμε. Το πρωτεύον, όμως, για εμάς είναι να δυναμώσουμε τη φωνή των πολιτών και τη δημοκρατία, να γεμίσουμε τη Βουλή». Με άλλα λόγια, παρά τη γενικόλογη απάντηση περί ανταπόκρισης, φαίνεται να υπάρχει επίγνωση και από την ίδια για τις «τρύπες» στα πανιά της Πλεύσης Ελευθερίας.
Σημείωση:
1. Βλ. «Ποια αντισυστημική ψήφος;», Η Εποχή, 14-15 Σεπτεμβρίου 2024
