Του Πέτρου Κοντέ
Πριν λίγες μέρες ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός ανακοίνωσε ότι το 2015 θα είναι το θερμότερο καταγεγραμμένο έτος από το 1850. Η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη είναι το βασικό ερώτημα στο οποίο εδώ και 20 χρόνια η διεθνής κοινότητα προσπαθεί να απαντήσει, ομολογουμένως, χωρίς μεγάλη επιτυχία. Στην 21η Συνδιάσκεψη για την κλιματική αλλαγή, που ξεκινάει αύριο στο Παρίσι, στόχος 147 κρατών του πλανήτη είναι να βρουν τρόπο, ώστε να περιορίσουν την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη μέχρι το 2100, στους 2οC σε σχέση με την προβιομηχανική περίοδο. Το όριο αυτό έχει υιοθετηθεί από τα Ηνωμένα Έθνη στην αντίστοιχη συνδιάσκεψη της Κοπεγχάγης το 2009. Η ευκαιρία, όμως, που δημιουργήθηκε από την υιοθέτησή του, έμεινε μετέωρη. Στην Κοπεγχάγη, αντί να γίνει μια πρώτη αποτίμηση των εφαρμοστικών μηχανισμών του πρωτοκόλλου του Κιότο, ώστε να αποκτήσουν και νομική ισχύ οι αποφάσεις της συνόδου, δεν πάρθηκε καμιά δεσμευτική απόφαση. Επιτράπηκε έτσι στην Κίνα, τις ΗΠΑ και την ΕΕ – που αθροίζουν το 50% του εκπεμπόμενου CO2 – να δράσουν πρωτοβουλιακά για την επίτευξη των στόχων της συνόδου.
Το μέλλον απ’ το παρελθόν;
Στόχος της φετινής συνδιάσκεψης είναι να παρθεί μια απόφαση, που θα είναι, σύμφωνα με την ιστοσελίδα της συνόδου, οικουμενική στην εφαρμογή της, φιλόδοξη ως προς το όριο των 2οC, ευέλικτη στην εφαρμογή της, ανάλογα με την κατάσταση της κάθε χώρας, ισορροπημένη μεταξύ της μείωσης των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και της προσαρμογής στην πραγματικότητα. Το βασικό της χαρακτηριστικό διαφαίνεται στο πολύπλοκο όνομα «Προτιθέμενες Εθνικά Καθορισμένες Δεσμεύσεις». Αυτές είναι η υπόσχεση που δίνουν τα κράτη για τη μείωση των εκπεμπόμενων αερίων του θερμοκηπίου και της εξάρτησή τους από τον άνθρακα για τα επόμενα χρόνια. Οι δεσμεύσεις αυτές, όμως, δεν είναι καθόλου δεσμευτικές. Κουβαλάνε ένα χαρακτηριστικό βγαλμένο από το παρελθόν των προηγούμενων συνόδων, την εθελοντική τήρηση τους, καταδικάζοντας έτσι την όποια προσπάθεια εξ αρχής. Παρά τη ρητορική που αναγνωρίζει τη συνδιάσκεψη ως την τελευταία ευκαιρία για τον πλανήτη, το κείμενο της συμφωνίας δεν είναι νομικά δεσμευτικό για τις χώρες που το υπογράφουν. Απουσιάζει, δε, ένα ρητό χρονικό και ποσοτικό πλαίσιο εφαρμογής, η απαιτούμενη χρηματοδότηση για τα μέτρα προσαρμογής και η αναγνώριση της ιστορικής ευθύνης των κρατών στην κλιματική αλλαγή (αρχή της κοινής, αλλά διαφοροποιημένης ευθύνης).
Μακριά από την πραγματικότητα
Η περιβαλλοντική κρίση όταν απασχολεί τη δημοσιότητα, το κάνει με εκκωφαντικό τρόπο και πολλά δημοσιογραφικά κλισέ, μέχρι να αποσυρθεί ξανά στο παρασκήνιο. Δεν παύει, όμως, στιγμή να φέρνει στην επιφάνεια όλες τις αντιφάσεις και την υποκρισία του σύγχρονου καπιταλισμού. Το 2015 οι πολυεθνικές ορυκτών καυσίμων πήραν επιδοτήσεις 5,3 τρισ. δολαρίων, ποσό που υπερβαίνει κατά πολύ την παγκόσμια δαπάνη για την υγεία. Υπολογίζεται ότι μέχρι το 2050 θα δημιουργηθούν 200 εκατ. περιβαλλοντικοί πρόσφυγες, αριθμός που προκαλεί απελπισία μπροστά στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει η Ευρώπη τους προσφυγές πολέμου. Παράλληλα, οι συμφωνίες TPP και TTIP θα περιορίσουν σημαντικά την, έτσι κι αλλιώς, ευάλωτη περιβαλλοντική νομοθεσία. Εξάλλου, επιστημονικές έρευνες δείχνουν ότι ακόμα και αν οι δεσμεύσεις της φετινής διάσκεψης τηρηθούν στο ακέραιο, η θερμοκρασία του πλανήτη θα αυξηθεί σχεδόν κατά 3 βαθμούς μέχρι το 2100. Η απόφαση της συνδιάσκεψης δεν θα ανταποκριθεί στην πραγματικότητα της κλιματικής αλλαγής. Οι διαπραγματεύσεις που πραγματοποιούνται περιορίζονται στο πώς θα μειωθούν εθελοντικά οι εκπομπές των αερίων του θερμοκηπίου και στη δημιουργία ανάλογων τεχνολογιών που ανοίγουν καινούργιες αγορές, οικοδομώντας έναν καλύτερα προσαρμοσμένο στη νέα κλιματική πραγματικότητα πράσινο καπιταλισμό. Η επερώτηση των βασικών αρχών του καταναλωτικού και παραγωγικού μοντέλου απουσιάζουν, όπως και ο οικολογικός μετασχηματισμός της οικονομίας. Το νεοφιλελεύθερο μοντέλο συλλογικοποιώντας την αγωνία για την κλιματική αλλαγή, συλλογικοποιεί και τις ζημιές που προκαλούν οι επαγόμενες απ’ αυτή φυσικές καταστροφές.
Κράτος έκτακτης ανάγκης
Η οικοδέσποινα Γαλλία επιθυμεί, σύμφωνα με το σλόγκαν της συνόδου, να οικοδομήσει μια «Παρισινή Συμμαχία για το Κλίμα». Μια άλλη συμμαχία, όμως, αυτή της αντιμετώπισης του ISIS, καθορίζει τους συμμετέχοντες. Το κράτος έκτακτης ανάγκης που οικοδομεί ο Ολάντ, με αφορμή τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι, απαγορεύει τις μεγάλες συγκεντρώσεις που θα πραγματοποιούνταν τις μέρες της συνδιάσκεψης. Οι περιβαλλοντικές και αριστερές οργανώσεις που διοργάνωσαν τις πορείες, ανακοίνωσαν ότι προσβλέπουν στις αντίστοιχες κινητοποιήσεις που θα γίνουν σε παγκόσμια κλίμακα, καλώντας παράλληλα το περιβαλλοντικό και οικολογικό κίνημα να συγκλίνει προς το Παρίσι, τις τελευταίες μέρες της συνόδου.
•
