Οι επιπτώσεις από τη μείωση της προσφοράς LNG
Από την αγέρωχη ανοησία στην ταπεινότητα του πανικού. Έτσι θα μπορούσε να περιγραφούν οι καταστάσεις που αντιμετωπίζει η ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τότε πού αφίππευσε από το άτι του GreenDeal και πέρασε στο RearmEU και στη βιομηχανία κυρώσεων(μέχρι τώρα 20!) στη Ρωσία.
Ο IEA (Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας) προειδοποιεί: «Έντεκα εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή, οι αυξανόμενες ενεργειακές απώλειες εφοδιασμού, λόγω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, εξαντλούν τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου με ρυθμό ρεκόρ». Φέτος, οι παγκόσμιες προμήθειες πετρελαίου μειώθηκαν κατά 3,9 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, ενώ ένα δισεκατομμύριο βαρέλια έχουν χαθεί από την αρχή του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Και προσθέτει: «Η πτώση της προσφοράς υπερτερεί της ζήτησης» (έχει μειωθεί κατά 450 χιλιάδες βαρέλια την ημέρα). Κατά τον Αμίν Νάσερ, CEO της μεγαλύτερης σαουδαραβικής πετρελαϊκής εταιρείας, πρόκειται για το «μεγαλύτερο ενεργειακό σοκ που έχει συμβεί μέχρι τώρα».
Δυσοίωνες προβλέψεις
Οι προβλέψεις μιλούν για διόγκωση του ελλείμματος στην αγορά πετρελαίου μέχρι το τέλος του έτους, ακόμη και σε περίπτωση συμφωνίας μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, που θα επέτρεπε το τρίτο τρίμηνο τη σταδιακή επαναλειτουργία του Ορμούζ.
Την περασμένη εβδομάδα πραγματοποιήθηκε στην Κύπρο συνάντηση των υπουργών Ενέργειας της ΕΕ για την συνεκτίμηση της κατάστασης και την αναζήτηση τρόπων αντιμετώπισης. Στόχος της ΕΕ παραμένει το ουδέτερο ισοζύγιο διοξειδίου του άνθρακα έως το 2050, με τη δέσμευση να εξασθενεί μπροστά στον πανικό για τον κίνδυνο ελλείψεων.
Οι εκπομπές CO2 στην ΕΕ αυξήθηκαν κατά 0,9 % το τέταρτο τρίμηνο του 2025 (πριν από την κρίση του Ορμούζ): ο πρώτος προμηθευτής της ΕΕ, μετά την αποστασιοποίηση από τη Ρωσία λόγω της επίθεσης κατά της Ουκρανίας, είναι οι ΗΠΑ. Το 2028, η εξάρτηση από το LNG των ΗΠΑ θα ανέλθει στο 80%. Οι εισαγωγές από τη Ρωσία, ωστόσο, δεν έχουν σταματήσει, με άκριτο στόχο τον μηδενισμό τους μέχρι το τέλος του 2027, ενώ το πρώτο τρίμηνο του τρέχοντος έτους καταγράφηκε αύξηση 16% τον Μάρτιο και 17% τον Απρίλιο.
Σε αυτό το περιβάλλον πανικού ΕΕ αναζητά εσπευσμένα νέα κοιτάσματα (Κύπρος, Ρουμανία). Στη Ρουμανία, το έργο Neptun Deep (υπεράκτια εξορυκτική εγκατάσταση αερίου στη Μαύρη Θάλασσα) προγραμματίζεται να καταστεί ο πρώτος παραγωγός φυσικού αερίου στην ΕΕ. Στην Ελλάδα, η ExxonMobil και η Chevron προσθαλασσώθηκαν για εξορύξεις ανοιχτά της Κρήτης και της Κέρκυρας.
Σε καθεστώς φρενίτιδας, η ΕΕ στις 22 Απριλίου ανακοίνωσε ένα αντιφατικό πρόγραμμα AccelerateEU-Energy Union, που στοχεύει στην απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και… στηρίζει τις εξορυκτικές πρακτικές και τη χαλάρωση των πολιτικών προστασίας του περιβάλλοντος! Η συνεχιζόμενη ενεργειακή κρίση έχει ήδη προκαλέσει πρόσθετες δαπάνες ύψους 24 δισεκατομμυρίων για εισαγωγές ενέργειας. Διακηρυγμένος στόχος του AccelerateEU είναι η επανεκκίνηση των επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με την προώθηση του εξηλεκτρισμού των μεταφορών, των κατοικιών και των βιομηχανιών.
Η Νορβηγία, που προμηθεύει την ΕΕ με το 40% του φυσικού αερίου και το 10% του πετρελαίου, αποφάσισε να ανοίξει εκ νέου τρία ανενεργά επί τριάντα χρόνια κοιτάσματα εξόρυξης φυσικού αερίου και να πραγματοποιήσει έρευνες σε 70 «μπλοκ σε νέες θαλάσσιες περιοχές».
Οι επιπτωσεις στις αεροπορικές μεταφορές είναι σοβαρές. Από τα Στενά διέρχεται το 20% του αργού πετρελαίου και το 40% της κηροζίνης των αεροπλάνων. Η τιμή της έχει τριπλασιαστεί και το μερίδιο του κόστους των καυσίμων στο συνολικό κόστος ενός αεροπορικού ταξιδιού έχει αυξηθεί από το 25% στο 45%. Η Ευρώπη, χωρίς το συμβατικό καύσιμο Jet A-1, στρέφεται στις ΗΠΑ εισάγοντας κηροζίνη Jet A, χαμηλότερης ποιότητας (παγώνει στους-40°), με αποτέλεσμα οι αεροπορικές κρατήσεις να έχουν μειωθεί κατά 35-40% και οι αερομεταφορείς χαμηλού κόστους να έχουν περιέλθει σε κρίση (πχ. Ryanair).
Τι προβλέπει το πρόγραμμα AccelerateEU
Το πρόγραμμα αντικαθιστά εν μέρει το ατυχές REPowerEU που εφαρμόστηκε στη κρίση της Ουκρανίας. Το σχέδιο απευθύνεται στην στήριξη των ενεργοβόρων βιομηχανιών στους κλάδους χημικών, πλαστικών και λιπασμάτων, που είναι εκτεθειμένες στις διακυμάνσεις των τιμών φυσικού αερίου και πετρελαίου:
Προστασία από αυξήσεις (υιοθέτηση στοχευμένων, προσωρινών μέτρων και κρατικών ενισχύσεων).
Εξοικονόμηση ενέργειας (κίνητρα για την εγκατάσταση εξοπλισμού μείωσης απωλειών θερμότητας σε βιομηχανικές διεργασίες υψηλών θερμοκρασιών).
Αντικατάσταση εξοπλισμού και καθαρή ενέργεια στις εγκαταστάσεις (φορολογικά κίνητρα/επιδοτήσεις για αντικατάσταση ενεργοβόρων ηλεκτρικών κινητήρων, αντικατάσταση συστημάτων ορυκτών καυσίμων με ΑΠΕ και χρήση αποθήκευσης, αντλιών θερμότητας και επιτόπιας παραγωγής ενέργειας).
Μεταφορές και εφοδιαστική αλυσίδα (μέτρα δημιουργίας στόλων εταιρικών οχημάτων μηδενικών εκπομπών).
LNG: το ευρωπαϊκό ενεργειακό πρόβλημα
Η ιρανική επίθεση στο Ras Laffan του Κατάρ οδηγεί σε κρίση την ενεργειακή στρατηγική της ΕΕ. Το πρόβλημα δεν αφορά αποκλειστικά το αργό πετρέλαιο, αλλά στο υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), που αντιπροσωπεύει σχεδόν το ήμισυ των εισαγωγών αερίου της ΕΕ, από το 20% που ήταν το 2021.
Οι καταστροφικές ζημιές στο συγκρότημα Ras Laffan στο Κατάρ, το μεγαλύτερο εργοστάσιο LNG στον κόσμο, υποχρεώνουν σε γρήγορη αναδιατύπωση της ευρωπαϊκής ενεργειακής στρατηγικής .
Η εγκατάσταση συμβάλλει περίπου στο ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών LNG. Στα μέσα Μαρτίου, ιρανικοί πύραυλοι κατέστρεψαν δύο από τις 14 γραμμές υγροποίησης αφαιρώντας το 17% της παραγωγικής ικανότητας και το 3% της παγκόσμιας προσφοράς LNG. Για την επανέναρξη λειτουργίας της μονάδας η λύση δεν μπορεί να είναι άμεση: η υγροποίηση απαιτεί κρυογονικές επεξεργασίες στους -162°C σε υποδομές που θα χρειαστούν χρόνια για να ξαναχτιστούν.
Η παγκόσμια προσφορά LNG είναι σήμερα περίπου 20% χαμηλότερη από τις τρέχουσες ανάγκες. Πριν από τον πόλεμο, υπό κατασκευή νέες μονάδες – ειδικά στο Κατάρ και τις Ηνωμένες Πολιτείες – θα μπορούσαν να αυξήσουν το 2026 και το 2027 την παγκόσμια προσφορά LNG κατά 20%. Οι επενδυτές ανησυχούσαν για τη δημιουργία φούσκας υπερπροσφοράς. Τώρα αυτό το σενάριο προσφοράς φαίνεται εξαιρετικά απίθανο.
Ο ΙΕΑ (Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας) εκτιμά ότι οι παγκόσμιες προμήθειες LNG την περίοδο 2026-2030 θα είναι περίπου 15% χαμηλότερες από τις προπολεμικές εκτιμήσεις, με το μεγαλύτερο μέρος του ελλείμματος να συγκεντρώνεται το 2026-2027.
Παράλληλα, οι νέες εγκαταστάσεις επιβαρύνονται κοστολογικά, από τους δασμούς που επιβάλλουν οι ΗΠΑ στην εμπορία εξειδικευμένων εξαρτημάτων, όπως από χάλυβας νικελίου 9% για κρυογονική χρήση κλπ. Το κόστος και οι χρόνοι παράδοσης των νέων εγκαταστάσεων LNG ξεφεύγουν πλέον από τον προγραμματισμό της ΕΕ.
Αλυσιδωτές επιπτώσεις
Η ΕΕ πρέπει να αντιμετωπίσει τις συνέπειες των διαταραχών στις αγορές LNG για χρόνια, που θα έχουν αλυσιδωτές επιπτώσεις σε τουλάχιστον τρεις τομείς:
Η εξάρτηση από το αμερικανικό LNG θα αυξηθεί υπό την προϋπόθεση ότι οι αμερικανικές εταιρείες θα μπορέσουν να καλύψουν το κενό που άφησε το Κατάρ (σήμερα καλύπτουν 60% των ευρωπαϊκών εισαγωγών LNG).
Οι κυρώσεις στη Ρωσία θα ασκηθεί πίεση να αρθούν. Με τις αγορές φυσικού αερίου εκτός ελέγχου, οι εκκλήσεις για άρση των κυρώσεων στους ρωσικούς υδρογονάνθρακες θα γίνουν πιο επίμονες. Στα πλαίσια του RePowerEU, οι εισαγωγές ρωσικού LNG θα καταργηθούν σταδιακά: η απαγόρευση των βραχυπρόθεσμων συμβάσεων ισχύει ήδη από 25 Απριλίου και οι παραδόσεις από μακροπρόθεσμες συμβάσεις θα απαγορευτούν από τον Ιανουάριο του 2027.
Η ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική θα πληγεί. H ευρωπαϊκή βιομηχανία επιβαρύνεται τέσσερις έως πέντε φορές περισσότερο από τους αμερικάνους ανταγωνιστές στην αγορά LNG. Οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας για ενεργοβόρους τομείς είναι κατά μέσο όρο διπλάσιες από ό,τι στις ΗΠΑ και 50% υψηλότερες από ό,τι στην Κίνα και την Ινδία.
Το σοκ του LNG θα διευρύνει περαιτέρω το χάσμα, ειδικά σε ενεργοβόρους τομείς όπως τα χημικά, τα λιπάσματα ή ο χάλυβας, μειώνοντας την ανταγωνιστικότητα απέναντι στους αμερικάνους και κινέζους ανταγωνιστές.
Η στρατηγική που χάραξαν οι Βρυξέλλες το 2022 για να απεξαρτηθεί η ΕΕ από το ρωσικό φυσικό αέριο, αποδείχτηκε επιπόλαιη και σε λάθος δρόμο, προσφέροντας στην Ουάσιγκτον και τη Μόσχα νέους μοχλούς πίεσης και επιδεινώνοντας έτσι τις ήδη αδύναμες ευρωπαϊκές βιομηχανικές προοπτικές.
Η εξοικονόμηση ενέργειας, η ορθολογική επέκταση των ΑΠΕ και η διαχείριση της ενέργειας ως κοινωνικού αγαθού και όχι ως εργαλείου των εξοπλισμών και της γεωπολιτικής παραμένει η μοναδική βιώσιμη επιλογή.
credits: all creative commons
