Πολιτική οξυδέρκεια και ρεαλιστική πράξη
Ο Έβο Μοράλες, πρόεδρος της Βολιβίας, κατά τη σύντομη επίσκεψή τους στην Αθήνα είχε την ευκαιρία να μιλήσει για την περιπετειώδη πορεία της χώρας του μέχρι την απελευθέρωσή της από την αποικιοκρατία, την απεξάρτησή της από τα μεγάλα ιμπεριαλιστικά κέντρα και τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς. Με την εκλογή του στην προεδρία της χώρας άνοιξε μια νέα σελίδα στην ιστορία της. Οι κυρίαρχοι κύκλοι, όμως, δεν ήθελαν να το πιστέψουν. Θεώρησαν «προσωρινή την κυβέρνηση του, το πολύ θα κρατούσε έξι μήνες».
Από τότε, όμως, το φθινόπωρο του 2005, που εκλέχτηκε – ανέλαβε καθήκοντα τον Ιανουάριο του 2006, έχουν περάσει 14 χρόνια έχει εκλεγεί τρεις φορές με πολύ υψηλά ποσοστά πάνω από το 55%. Και τον ερχόμενο Νοέμβριο-Δεκέμβριο θα διεκδικήσει για τέταρτη φορά την επανεκλογή του. Μέχρι τώρα είναι ο μακροβιότερος πρωθυπουργός και έχει στη Βολιβία μπει τέρμα στις ανατροπές, τα πραξικοπήματα και την αβεβαιότητα που επικρατούσε. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που ακόμα και οι αντίπαλοί του εκτιμούν ότι θα επανεκλεγεί. Ο βασικότερος λόγος, όμως, είναι ότι έφερε μια μεγάλη ανατροπή και ταυτόχρονα μια μεγάλη αλλαγή.
Το νέο σύνταγμα
Με την εκλογή τής κυβέρνησής του, που εξέφρασε τους ιθαγενείς και τους αγρότες, με μια δημοκρατική επανάσταση και με την ψήφο, προχώρησε αμέσως σε μεγάλες πρωτοβουλίες. Εθνικοποίησε τα πετρέλαια και έτσι απέκτησε την ικανότητα να ενισχύσει τα πιο ευάλωτα και τα πιο φτωχά στρώματα. Προχώρησε στην ψήφιση ενός νέου συντάγματος, που διασφαλίζει την ανεξαρτησία και τη λαϊκή κυριαρχία της χώρας. Με το σύνταγμα αυτό διακηρύχθηκε ότι η Βολιβία είναι πολυεθνικό κράτος και αναγνωρίστηκαν όλες οι κοινότητες. Η κοινωνία είναι αυτή που πρωταγωνιστεί και θα πρωταγωνιστεί στις αλλαγές. Οι κοινωνικές οργανώσεις θα ασκούν τον έλεγχο σε όλα τα επίπεδα οργάνωσης των κρατικών θεσμών.
Άμεσες προτεραιότητες της προεδρίας Μοράλες ήταν η καταπολέμηση της φτώχειας, η μείωση των ανισοτήτων, η εξάλειψη του αναλφαβητισμού, η κοινωνική ασφάλιση και προστασία, δίνοντας τη δυνατότητα σε όλους να έχουν πρόσβαση στην υγεία και την παιδεία. «Στο πλαίσιο αυτό έγιναν προσπάθειες να δοθούν σε όλους του μαθητές κινητά κομπιούτερ κ.λπ. Με την εκτόξευση του δορυφόρου Κατάρι βελτιώθηκε το σύστημα επικοινωνίας. Οικοδομήθηκαν κέντρα υγείας, οι τράπεζες μείωσαν τους τόκους του τραπεζικού δανεισμού και έτσι δόθηκε η δυνατότητα στους μικροαγρότες να δανείζονται για την απόκτηση κατοικίας, σε αντίθεση σ΄ αυτό που ισχυρίζεται η δεξιά. Το σύνταγμα αναγνωρίζει το δικαίωμα στη δημόσια και ιδιωτική ιδιοκτησία», ανέφερε σε πρόσφατη συνέντευξή της στην «Ουμανιτέ» η πρόεδρος της Βουλής της Βολιβίας Σίλβια Λαπαρτέ και συνέχισε: «Έχουμε κάνει μεγάλες επενδύσεις στις υποδομές, κυρίως στους δρόμους. Η οικονομική κατάσταση έχει κυριολεκτικά αλλάξει, βελτιώνοντας την παραγωγικότητά μας. Με την εθνικοποίηση των φυσικών πηγών ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης ξεπέρασε το 6%. Δημιουργήσαμε κοινωνικά ταμεία, που παρέχουν βοήθεια και επιδόματα άμεσα στις μητέρες και τους ηλικιωμένους», κατέληξε η πρόεδρος της Βουλής.
Το πανεπιστήμιο της ζωής
Όλα αυτά είναι αποτέλεσμα της δημιουργικής πολιτικής του Έβο Μοράλες υποστηρίζουν ιθαγενείς και αγρότες. Ο ίδιος αντιτείνει ότι είναι δικό τους έργο, γιατί χωρίς τη δική τους συμπαράσταση και εργασία δεν θα μπορούσε τίποτα να γίνει. Ελάχιστοι είναι εκείνοι που αμφισβητούν τη συμβολή του. Ένας ηγέτης που γεννήθηκε σε μια φτωχή οικογένεια κτηνοτρόφων σε μια καλύβα και πέρασε τα παιδικά του χρόνια χωρίς να πάει σχολείο. Υποχρεώθηκε να εργαστεί σε διάφορες αγροτικές εργασίες μέχρι το 1980, όταν αναγκάστηκε να μετακομίσει στις τροπικές ζώνες και εκεί να καλλιεργήσει την κόκα που του επέτρεπε να επιβιώσει. Εκεί, όμως, σ΄ αυτό το τοπίο δημιούργησε και τον πρώτο «πυρήνα του αγώνα», για να συσπειρώσει τους παραγωγούς κατά των ΗΠΑ. Μέσα από αυτόν τον αγώνα αναδείχθηκε σε συνδικαλιστικό στέλεχος. «Ήταν το πανεπιστήμιο της ζωής μου», είπε.
Μέσα από αυτή την πορεία και τους αγώνες κατόρθωσε από τον πρώτο γύρο των εκλογών το 2005 να πάρει το 54% των ψήφων. Η επιτυχία αυτή δεν μπορεί να εξηγηθεί από τους αντιπάλους και τους ειδικούς αναλυτές, και το πιο αξιοσημείωτο είναι ότι κατόρθωσε να μετατρέψει την εκλογική νίκη σε μεγάλη πολιτική επιτυχία, σε μια χώρα που ήταν κάθετα διχασμένη ανάμεσα στους Ινδιάνους και τους λευκούς, που κατείχαν και την εύφορη, καλλιεργήσιμη γη, όπου κυριαρχούσαν οι συγκρούσεις. «Το μυστικό βρίσκεται στην πολιτική οξυδέρκεια, που συνδυάζει το ριζοσπαστικό λόγο με τη ρεαλιστική διαχείριση», σύμφωνα με τον ιστορικό Χέρμαν Μπριοτέ. Και έτσι μπορούσε να εξισορροπήσει τις μεγάλες χρηματοπιστωτικές υποθέσεις και ταυτόχρονα να διανείμει τα παραγόμενα αγαθά χωρίς να κάνει έκπτωση στις επαναστατικές αναλύσεις».
Ανάπτυξη και ευκαιρίες
Η βολιβιανή κυβέρνηση στην αρχή ευνοήθηκε από τη συγκυρία με τις αυξήσεις στις τιμές των πετρελαιοειδών. Οι εξαγωγές πολλαπλασιάστηκαν, τα έσοδα ξεπέρασαν τα 7,5 τρισ. δολάρια. Την ίδια περίοδο οι διεθνείς θεσμοί έδιναν τα εύσημα στη χώρα για την οικονομική ανάπτυξη, που έτρεχε με 5%, το πιο υψηλό ποσοστό, στις χώρες της Λατινικής Αμερικής.
Το χρέος της χώρας περιορίστηκε στο ένα τρίτο του ΑΕΠ, η βιομηχανία ανανεώθηκε και τα συναλλαγματικά αποθέματα (15 δισ.) θεωρήθηκαν αρκετά ικανοποιητικά για μια τόσο μικρή αγορά. Ο υπουργός Οικονομικών δήλωσε πως είναι δυνατόν να εφαρμοστεί μια σοσιαλιστική πολιτική, διατηρώντας ταυτόχρονα και τη μακροοικονομική ισορροπία. Όσον αφορά τις επιχειρήσεις που βρίσκονται υπό τον έλεγχο του κράτους, η διαχείρισή τους έχει σαν γνώμονα την κλασική γραμμή της αποδοτικότητας. Τα οφέλη που προκύπτουν από μια τέτοια διαχείριση, όπως στον τομέα της ενέργειας, ιδιαίτερα μετά το 2006 που οι τιμές του φυσικού αερίου είχαν εκτιναχθεί στα ύψη, συνέβαλαν αποφασιστικά ώστε να μειωθεί ο αριθμός των ανθρώπων που ζούσαν σε μαι ακραία φτώχεια. Μειώθηκε αρχικά από το 40% στο 20% και στη συνέχεια μειώθηκε ακόμα περισσότερο. Θα ήταν εύκολη η κατασπαστάληση των εσόδων, όπως συμβαίνει συχνά σε χώρες όπου ο κρατικός μηχανισμός διαπλέκεται με συμφέροντα και διεφθαρμένες πολιτικές ηγεσίες. Η σπατάλη αυτή τελικά δεν υπήρξε, σύμφωνα με τη διαπίστωση του Φαρίς Χαντέτ-Ζερβός, εκπροσώπου της Παγκόσμιας Τράπεζας στην πρωτεύουσα Λα Παζ.
Η πολιτική αυτή δημιούργησε τα περιθώρια να προχωρήσει ο Έβο Μοράλες στην αναδιανομή του πλούτου προς όφελος των φτωχότερων και πιο ευαίσθητων κατηγοριών και των Ινδιάνων. Με την πολιτική αυτή πέτυχε να μειώσει τις συγκρούσεις που πάντα υπήρχαν. Συγκρούσεις, όμως, που δεν αμφισβήτησαν και δεν απείλησαν την ηγεμονία του προέδρου, όπως εκτιμά ο πολιτειολόγος και μελετητής του Χαβιέ ντε Άλτο.
Λαϊκός ηγέτης
«Οι λόγοι που είναι τόσο δημοφιλής ο Μοράλες είναι πολλοί», υποστηρίζει ο Πάμπλο Στεφανόνι, αργεντινός δημοσιογράφος, και προσθέτει: «Ο Έβο διατήρησε τη μορφή του λαϊκού ηγέτη και παρέμεινε ο εκπρόσωπος μια ανανεωμένης ελίτ». Ακόμα δεν είναι καθόλου τυχαίο που από το 2009 κέρδισε τη στήριξη του πληθυσμού της Σάντα Κρουζ και των επιχειρηματιών, που ήταν το προπύργιο της αντιπολίτευσης τα πρώτα χρόνια της προεδρίας του». Αυτοί «επέλεξαν να είναι πραγματιστές και να συνεργαστούν», διαπιστώνει και πάλι ο Στεφανόνι, ο οποίος εκτιμά ότι σε περίοδο «πλήρους οικονομικής ανάπτυξης δεν υπάρχει κανένας ιδιαίτερος λόγος να συνεχίσουν να αντιπολιτεύονται την κυβέρνηση».
Το σύστημα εξουσίας του Έβο Μοράλες δεν εξαιρείται της κριτικής, κυρίως για το χώρο της δικαιοσύνης, που θεωρείται ότι εξυπηρετεί την εκτελεστική εξουσία και ακόμα για το γεγονός κυβερνητικό κόμμα ότι ελέγχει την πλειοψηφία στα κινήματα. Η κριτική αυτή δεν φαίνεται να επηρεάζει τα λαϊκά στρώματα, που θεωρούν τον Μοράλες δικό τους, έναν πρόεδρο που τους έκανε να αισθάνονται υπερήφανοι για την καταγωγή τους, αναφέρει ο αναλυτής Μ. Κομαντίνα. Ο ίδιος ο Έβο Μοράλες δείχνει να έχει εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του και προετοιμάζεται να ριχτεί στη μάχη για την επανεκλογή του τον Δεκέμβριο του 2019.
Η Βολιβία στην κεφαλή της οικονομικής ανάπτυξης
Η Βολιβία αναδείχθηκε το 2018 ως χώρα με τη μεγαλύτερη ανάπτυξη στην περιοχή, με αύξηση πάνω από το 4% του ΑΕΠ για το 2019. Εκτιμάται ότι θα συνεχιστεί αυτή η πορεία σε ένα δύσκολο διεθνές περιβάλλον, με χαμηλό ποσοστό πληθωρισμού και χαμηλή ανεργία. Ο υπουργό Οικονομικών της χώρας Ντυράν, επιβεβαίωσε την αύξηση του ΑΕΠ για το 2019. Αυτό σημαίνει ότι η οικονομική κατάσταση κάθε βολιβιανού θα βελτιωθεί το 2019.
Ο πρόεδρος Μοράλες δήλωσε πως χάρη στη συντονισμένη εργασία και τη σταθερή οικονομική πολιτική θα έχουμε ακόμα καλύτερα αποτελέσματα το 2019. «Κατορθώσαμε να σταθεροποιήσουμε την οικονομία και την κοινωνία χάρη στην εργασία των Βολιβιανών, έχοντας στη σκέψη μας πρώτα απ΄ όλα τη νέα γενιά. Γι΄ αυτό το λόγο τα κοινωνικά κινήματα θα πρέπει να διαφυλάξουν την κληρονομιά που είναι η οικονομική ανάπτυξη στα νέα παραγωγική πραγματικότητα.
Ο πρόεδρος τόνισε ακόμα ότι ανεξάρτητα από τις διαφορές στα ιδεολογικά πολιτικά και πολιτιστικά ζητήματα, όλα τα κινήματα είναι ισότιμα και έχουν το δικό τους λόγο. Επανέλαβε την έκκληση του προς την αντιπολίτευση να εργαστούν όλοι μαζί για το καλό της χώρας. «Τα όνειρα και οι ευχές μας πραγματοποιούνται όταν είμαστε ενωμένοι», είπε.
Πέρα από τους μακροοικονομικούς δείκτες, υπάρχει και μια άλλη πραγματικότητα. Η καλλιεργήσιμη γη έφτασε στα 3,7 εκατ. εκτάρια, δηλαδή 2,5 εκατ. περισσότερο από το 2005. Έτσι δίνεται η δυνατότητα σήμερα στη Βολιβία να παράγει αρκετά τρόφιμα για τον λαό της. Μια αύξηση που επιτρέπει τις εξαγωγές προς τις ξένες αγορές. Ο διευθυντής της Γενικής Συνομοσπονδίας των Αγελαδοτρόφων στη Σάντα Κρουζ είπε πως η Βολιβία έχει την ικανότητα να εξάγει 50 εκατ. τόνους βοδινού κρέατος το πρώτο εξάμηνο του 2019. Το 2018 οι εξαγωγές εκτός από χώρες της περιοχής Περού –Κολομβία και Εκουαδόρ– έφθασαν και στην Κίνα και το Βιετνάμ.
Ομοιότητες με βλαβερές συνέπειες
Ο Έβο Μοράλες είναι γνωστός ιδιαίτερα στον κόσμο της αριστεράς για τους κοινωνικούς του αγώνες, τη συμμετοχή του στο Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ, τις πρωτοβουλίες του για το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή, καθώς και για την πολιτική του για την ενότητα και τη συνεργασία των χωρών της Λατινικής Αμερικής (ALBA) .
Η επίσκεψή του στη χώρα μας δικαιολογημένα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, τη στιγμή μάλιστα που σε μια σειρά χώρες της Λατινικής Αμερικής (Παραγουάη, Χιλή, Αργεντινή, Βραζιλία) οι αριστερές κυβερνήσεις με τον ένα ή τον άλλο τρόπο (με κοινοβουλευτικά πραξικοπήματα, επεμβάσεις, προκλήσεις κ.λπ.) ανατράπηκαν.
Οι λόγοι είναι πολλοί. Η γαλλική «Λε Μοντ» σε άρθρο της αναφέρει μερικούς: οικονομικές δυσκολίες που οφείλονται στις μειωμένες τιμές των πρώτων υλών, αδυναμία των κυβερνήσεων να αντιμετωπίσουν τις ανισότητες, προσωρινότητα στην εργασία, ανασφάλεια κ.λπ. Η εφημερίδα δεν αναφέρθηκε στην πολιτική των ΗΠΑ στην περιοχή και το ρόλο των υπηρεσιών της. Επεσήμανε όμως ότι οι ακροδεξιές κυβερνήσεις που ανέλαβαν στις χώρες αυτές, έχουν πολλές ομοιότητες με ορισμένες κυβερνήσεις στις χώρες της ΕΕ (Ιταλία, Πολωνία, Ουγγαρία), ομοιότητες που μπορούν να αποδειχθούν επιζήμιες για τους λαούς της Λατινικής Αμερικής και της Ευρώπης. Και αυτές οι ομοιότητες δεν είναι άλλες από τις αντιδημοκρατικές μεθοδεύσεις και πρακτικές, καθώς και τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές που οδηγούν στις ανισότητες και την περιθωριοποίηση μεγάλων κατηγοριών του πληθυσμού.
Πολιτικές που ευαγγελίζεται η δεξιά και στη χώρα μας. Γι΄ αυτό δεν βρήκε τίποτα, μα τίποτα να σχολιάσει από την επίσκεψη του Έβο Μοράλες, εκτός από την αναφορά στο βιβλίο του Σερζ Λατούς και το «παλάτι» στη Λα Παζ. Τελικά, κατέφυγε στα γνωστά για τις σχέσεις του ΣΥΡΙΖΑ με αντιδημοκρατικά καθεστώτα και δικτατορίες, που δεν κάνουν ποτέ εκλογές. Αυτά ακούστηκαν την Τετάρτη, αργά το βράδυ, στην ΕΡΤ από τον πρώην εκπρόσωπο Τύπου επί Καραμανλή, κ. Ρουσόπουλο.
•
Έβο Μοράλες: Αρμονική συνύπαρξη ανθρώπων και φύσης
«Καλή ζωή σημαίνει ότι πρέπει να αναζητούμε την ισότητα, την ισορροπία, γιατί, για να ζούμε καλά, δεν μπορούμε να εκμεταλλευόμαστε την ανθρώπινη ύπαρξη, ούτε να προκαλούμε ζημιά στον άλλο. Θα πρέπει να υπάρχει μια αρμονία ανάμεσα στους ανθρώπους και τη φύση, τη Μητέρα Γη. Η Μητέρα Γη έχει περισσότερα δικαιώματα από τον άνθρωπο, το αντίθετο δεν είναι λογικό. Ο καλύτερος τρόπος να υπερασπιζόμαστε τον άνθρωπο είναι να υπερασπιζόμαστε πρώτα απ’ όλα τη φύση. Εάν καταστρέψουμε τον πλανήτη, σε τι εξυπηρετεί να υπερασπιζόμαστε τα δικαιώματα του ανθρώπου; Το μέλλον περνά μέσα από τις κοινωνικές πολιτικές σε εθνικό επίπεδο και την ενίσχυση της διεθνούς αλληλεγγύης και συνεργασίας. Εμείς θα προχωρήσουμε κόντρα στις συνθήκες των ελεύθερων ανταλλαγών. Είμαστε υπέρ της “συνθήκης του εμπορίου των λαών”».
Μ. Κοβάνης
