Φωτο: The White House / Flickr
Μιλώντας φέτος στην επέτειο της πτώσης της Βαστίλης, 14 Ιουλίου, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν κατονόμασε ως εχθρό τη Ρωσία και χαρακτήρισε την απειλή που αντιπροσωπεύει για την Ευρώπη ως τη σοβαρότερη από το 1945.
Η εκτίμηση αυτή γίνεται σε μια χρονική στιγμή που ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντ. Τραμπ φαίνεται να αλλάζει στάση απέναντι στον Πούτιν και συναινεί στην αποστολή νέων προηγμένων οπλικών συστημάτων στην Ουκρανία εγκαταλείποντας, ίσως, την αρχική κατεύθυνσή του και συντασσόμενος με την εκτίμηση των ευρωπαϊκών δυνάμεων ότι η Μόσχα συνιστά απειλή για την Ευρώπη, αν όχι για τον κόσμο ολόκληρο. Αποτελεί κατά ένα τρόπο διαπίστωση της σύμπτωσης, επιτέλους, των εκτιμήσεων ΗΠΑ και Ευρώπης και επιβεβαίωση της ευρωπαϊκής θέσης, που αποκαθιστά τη μεταξύ τους σχέση, η οποία έτεινε, και γι’ αυτό το λόγο, να διαταραχθεί.
Έτσι είναι, αν έτσι νομίζετε;
Ισχύει, όμως, εδώ ο κανόνας «έτσι είναι, αν έτσι νομίζετε»; Πολύ πριν αναλάβει καθήκοντα ο Ντ. Τραμπ και πριν εισβάλει ο Πούτιν στην Ουκρανία, η Ουάσιγκτον είχε επιβάλει στην Ευρώπη τη διεξαγωγή ενός ακήρυκτου πολέμου δι’ αντιπροσώπων με επίκεντρο τη συγκεκριμένη χώρα και τη σχέση της με τη Μόσχα και το ΝΑΤΟ. Ενός πολέμου που διέλυε ό,τι είχε απομείνει από τις προσπάθειες από δυνάμεις και των δύο πλευρών να βρουν σημεία σύμπτωσης μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ.
Η παρόξυνση της αντιπαράθεσης με την εισβολή στην Ουκρανία οδήγησε αναπόφευκτα τις χώρες της Ευρώπης στη διακοπή κάθε σχέσης με τη Μόσχα και στην επιβολή μέτρων εναντίον του εισβολέα, τα οποία έπληξαν όχι μόνο τον Πούτιν, αλλά σε σημαντικό βαθμό και τις χώρες της Ευρώπης, ιδίως στον ενεργειακό τομέα. Η εξάρτηση από τις ρωσικές πηγές μειώθηκε στο ελάχιστο μέχρι μηδενισμού, αλλά αντικαταστάθηκε από την πρόσδεση σε νέο, ακριβότερο υπερατλαντικό προμηθευτή.
Με την έλευση του Τραμπ η κατάσταση της Ευρώπης επιδεινώθηκε, καθώς η απειλή της απόσυρσης των ΗΠΑ από την άρση των οικονομικών βαρών του ΝΑΤΟ έγινε πραγματικότητα και η επιβάρυνση μετατέθηκε στις οικονομίες των ευρωπαϊκών χωρών. Γεγονός το οποίο, παρά τις προσπάθειες αγοραίων οικονομολόγων να πείσουν ότι θα έχει αναπτυξιακά αποτελέσματα, αποτελεί ήδη ένα ακόμη εμπόδιο στη βελτίωση του επιπέδου ζωής των ευρωπαϊκών λαών, όταν δεν το χειροτερεύει.
Το σχέδιο επανεξοπλισμού της Ευρώπης δεν συνιστά μόνο οικονομική επιβάρυνση, αλλά συνεπάγεται και την επικράτηση μιας στρατοκρατικής αντίληψης και μιας ατμόσφαιρας πολέμου, όχι επικείμενου αλλά εν εξελίξει, που την εμπλέκει σε μια διαδικασία ασύμβατη ακόμα και με την απλή ενίσχυση των δυνατοτήτων παραγωγής κοινωνικά χρήσιμου και αναγκαίου πλούτου, για δικές της ανάγκες ή και για ανταλλαγή.
Σε όλα αυτά, που ήδη αποτελούν σοβαρότατη επιβάρυνση, ήρθε να προστεθεί και η συναίνεση του Τραμπ στην παροχή εξοπλισμού στην Ουκρανία, τον οποίο, βέβαια, θα πληρώσουν οι χώρες της Ευρώπης. Άλλη μια αφαίμαξη, που, μάλιστα, παρουσιάζεται και σαν υποστήριξη. Για να μη θέσουμε το ερώτημα κατά πόσο αποτελεί βοήθεια προς την ίδια την Ουκρανία, την οποία έχει δεσμεύσει ήδη χειροπόδαρα με συμφωνίες για την εκμετάλλευση του πλούτου των εδαφών της.
Την ίδια στιγμή ανακοινώνει μια γενική επιβολή δασμών 30% στην Ευρώπη, σαν κερασάκι στην τούρτα μιας γενικής επίθεσης με στόχο την αποδυνάμωσή της.
Η σταθερά της πολιτικής Τραμπ
Με άλλα λόγια, αυτό που περιγράφεται ως συνέπεια του ευμετάβλητου χαρακτήρα του Τραμπ, στην πραγματικότητα χαρακτηρίζεται από ένα πολύ σταθερό στοιχείο: επιδίωξή του σταθερή ήταν και παραμένει η ειρήνευση δαπάναις της Ουκρανίας σε συνεννόηση με τη Μόσχα, χωρίς μέσα από τη διαδικασία αυτή, όποια μορφή κι αν πάρει, να βελτιωθεί η κακή σχέση που έχει εγκατασταθεί μεταξύ Ρωσίας και υπόλοιπης Ευρώπης. Αυτή η σταθερά μπορεί να συνθέσει σε ένα σύνολο με νόημα τις φαινομενικά ανεξήγητες μεταβολές διάθεσης.
Με τον τρόπο αυτό, η πολιτική Τραμπ διατηρεί και ενισχύει την πρόσδεση της Ευρώπης στα δικά του σχέδια, παρά την ώθηση που της δίνει να αναλάβει η ίδια τις δαπάνες επανεξοπλισμού της ενισχύοντας υποτίθεται την αυτονομία της. Καθώς μέσα από τη διαδικασία αυτή, αφενός διευκολύνεται να παίζει ο ίδιος το ρόλο του ειρηνοποιού διατηρώντας ανοιχτό δίαυλο επικοινωνίας με τη Μόσχα, αφετέρου δυσχεραίνει κάθε πιθανή διαδικασία προσέγγισης Μόσχας – Βρυξελλών, καθώς τροφοδοτεί το αίσθημα κινδύνου και ανασφάλειας με την απόσυρση των ΗΠΑ και με τη διάθεση που δείχνει να αποδεχθεί σημαντικό μέρος από τις απαιτήσεις του Πούτιν στην Ουκρανία.
Το πραγματικά αναπάντητο ερώτημα δεν είναι, βέβαια, γιατί τα κάνει αυτά ο Τραμπ, αλλά γιατί τα αποδέχεται η Ευρώπη, εξαιρουμένου, έστω, του Ενωμένου Βασιλείου, που έχει αναπτύξει ιδιαίτερη σχέση με την Ουάσιγκτον. Αναζητώντας απάντηση στο ερώτημα, διαφαίνεται ότι υπάρχουν περισσότερες της μίας απαντήσεις, που ισχύουν συνδυαστικά: από το έλλειμμα πολιτικής ηγεσίας ως την απουσία στρατηγικής στο πλαίσιο μιας νέας πολυπολικής διεθνούς πραγματικότητας, και από την έλλειψη εμπιστοσύνης στο όποιο ευρωπαϊκό κοινωνικοοικονομικό πρότυπο ως την παράδοση στον αυταρχικό, τώρα και μιλιταριστικό, νεοφιλελευθερισμό. Το αποτέλεσμα είναι μια ήπειρος φθίνουσα, χωρίς μέλλον, με αναντίστοιχη του οικονομικού και πολιτικού βάρους της παρουσία στις διεθνείς εξελίξεις, χωρίς όραμα για τον ίδιο της τον εαυτό πέρα από την πρόσδεση στο άρμα ενός κατά φαντασίαν παγκόσμιου αυτοκράτορα.
