Την περασμένη Τρίτη, ο Μαρκ Κάρνεϊ, πρωθυπουργός του Καναδά, εκφώνησε μια ομιλία στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, η οποία είχε άμεση απήχηση διεθνώς.
Έχει χαρακτηριστεί ως μία από τις σημαντικότερες της δεκαετίας· ορισμένοι δημοσιογράφοι μιλούν ήδη για ένα «Δόγμα Κάρνεϊ». Γιατί; Διότι, κάτω από τη σκιά του απερίσκεπτου ιμπεριαλισμού του Ντόναλντ Τραμπ, που απειλεί όχι μόνο τη Βενεζουέλα και τη Γροιλανδία αλλά και τον ίδιο τον Καναδά. Ο Κάρνεϊ διατύπωσε αυτό που πολλοί ένιωθαν, αλλά δεν είχαν ακόμη εκφράσει: ότι τον τελευταίο μήνα ζούμε το τέλος μιας εποχής της παγκόσμιας ιστορίας.
Θα μπορούσαμε να περιγράψουμε την εποχή που μόλις τελείωσε ως την εποχή του Αμερικανικού Ψεύδους.
Αυτό που προκάλεσε εντύπωση στην ομιλία του Κάρνεϊ (πέρα από το γεγονός ότι παρέπεμπε στον Θουκυδίδη και τον Βάτσλαβ Χάβελ) ήταν η ειλικρίνειά της. Παρόλο που ο αρχαιτυπικός λόγος στο Νταβός είναι παραπλανητικός και γεμάτος αμφιλοφίες, ενώ τους τελευταίους δώδεκα μήνες οι παγκόσμιοι ηγέτες συναγωνίζονται μεταξύ τους σε τελετουργικές υποκλίσεις προς τον Τραμπ με την ελπίδα μιας καλύτερης συμφωνίας στους δασμούς, η ομιλία του Κάρνεϊ ήταν ωμή και αμείλικτη.
Ήταν ωμή ως προς το γεγονός ότι το αμερικανικό ψέμα, πως ο στόχος της ιμπεριαλιστικής κυριαρχίας ήταν η διάδοση της δημοκρατίας και της ελευθερίας, και όχι η καπιταλιστική εκμετάλλευση και η εκμετάλλευση φυσικών πόρων, ήταν ανέκαθεν μυθοπλασία και χώρες όπως ο Καναδάς (και η Ελλάδα) το γνώριζαν πάντοτε. Ωστόσο, συναινούσαν σε αυτή τη μυθοπλασία όχι επειδή την πίστευαν, αλλά επειδή ήταν πιο βολικό να βρίσκονται σε καλές σχέσεις με τις ΗΠΑ, παρά το αντίθετο.
Τους τελευταίους δώδεκα μήνες κατέστη σαφές ότι αυτή η συμφωνία, δηλαδή η στρατηγική σιωπή των μικρότερων χωρών με αντάλλαγμα την αμερικανική οικονομική και στρατιωτική στήριξη, δεν λειτουργεί πλέον. Οι κανόνες της «διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες» ποτέ δεν εφαρμόστηκαν με συνέπεια (σκεφτείτε το Ισραήλ), αλλά τον τελευταίο χρόνο ο Τραμπ τους πέταξε εντελώς έξω. Κι αυτός, με έναν παράξενο τρόπο, είναι ειλικρινής: ενώ ο Μπους έντυνε τις εισβολές του στη Μέση Ανατολή με τη γλώσσα της «αντιτρομοκρατίας», ο Τραμπ υπήρξε απολύτως σαφής ότι αυτό που πραγματικά θέλει στη Βενεζουέλα είναι το πετρέλαιο. Το Αμερικανικό Ψέμα αντικαταστάθηκε από την Αμερικανική Αλήθεια: κατάκτηση, εξόρυξη, κυριαρχία.
Μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, μεσαίου μεγέθους χώρες του Παγκόσμιου Βορρά, όπως ο Καναδάς και τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βρίσκονται αντιμέτωπες με μια σοκαριστική εικόνα: η Αμερικανική Αυτοκρατορία πλέον δεν τις βλέπει ως συμμάχους, αλλά ως θηράματα. Η αυτοκρατορία στην οποία βασίζονταν από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η αυτοκρατορία της οποίας τα χρήματα του Σχεδίου Μάρσαλ πλήρωσαν την ανέγερση αμέτρητων πολυκατοικιών σε ολόκληρη την Αθήνα, δεν αποτελεί πλέον αξιόπιστο εταίρο. Η εμπιστοσύνη έχει διαρραγεί οριστικά.
Σε αυτές τις μεσαίου μεγέθους χώρες, τις λεγόμενες «Μεσαίες Δυνάμεις», απευθυνόταν ο Κάρνεϊ στην ομιλία του. Το μήνυμά του ήταν σαφές: στη νέα παγκόσμια τάξη, η ασφάλεια μπορεί να προκύψει μόνο από την αυτονομία, και η αυτονομία μόνο από μια πολλαπλότητα συνεργασιών και συμμαχιών, αντί από την εξάρτηση από μία και μοναδική κυρίαρχη δύναμη. Για να πάψουν χώρες όπως ο Καναδάς να αντιμετωπίζονται ως απλά πιόνια σε μια γεωπολιτική σκακιέρα ανάμεσα στις ΗΠΑ και τους Κινέζους και Ρώσους ανταγωνιστές τους, πρέπει να αναπτύξουν ένα ευρύ, αλληλοεξαρτώμενο δίκτυο παγκόσμιων σχέσεων.
Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να ερμηνεύσουμε και τις πρόσφατες στρατηγικές συνεργασίες του Καναδά με την Κίνα, με έμφαση στην ενέργεια, τη γεωργία και το εμπόριο. Οι επικριτές τις περιέγραψαν ως «στροφή προς» ή ακόμη και «εναγκαλισμό» της Κίνας. Τέτοιες κριτικές, όμως, παραμένουν εγκλωβισμένες σε μια ψυχροπολεμική νοοτροπία, υποθέτοντας ότι κάθε κίνηση προς την Κίνα συνεπάγεται απόρριψη των Ηνωμένων Πολιτειών και αντιστρόφως. Αντίθετα, ο Κάρνεϊ επιχειρεί να ηγηθεί σε κάτι σαν ένα νέο Κίνημα των Αδεσμεύτων, αρνούμενος να διαλέξει με ποιον θα είναι στο σκάκι.
Παράλληλα με αυτή την οικονομική στροφή, υπάρχει και μια ρητορική, που γίνεται καταφανής στην ομιλία του Κάρνεϊ: η επιλογή να «ονοματίσει την πραγματικότητα» και να αρχίσει να μιλά με ειλικρίνεια για τον κόσμο μέσα στον οποίο ζούμε. Το γεγονός ότι η ομιλία του διαδόθηκε τόσο γρήγορα και ευρέως σε ολόκληρο τον κόσμο αποτελεί ένδειξη του πόσο σπάνια υπήρξε τέτοια ειλικρίνεια από τους παγκόσμιους ηγέτες και για πόσο μεγάλο διάστημα.
Και η Αριστερά οφείλει να είναι ειλικρινής και να ονοματίζει την πραγματικότητα. Το πολιτικό όραμα του Μαρκ Κάρνεϊ δεν είναι αριστερό ούτε προοδευτικό. Το όραμά του για την εθνική κυριαρχία περιλαμβάνει τη δραστική μείωση της μετανάστευσης, την επαναστρατιωτικοποίηση και τη συνέχιση της εκμετάλλευσης των άφθονων φυσικών πόρων του Καναδά. Είναι πρώην κεντρικός τραπεζίτης, βαθιά καπιταλιστής, και περιβαλλοντικοί και μεταναστευτικοί ακτιβιστές στον Καναδά δίνουν σκληρούς αγώνες ενάντια στις εσωτερικές του πολιτικές σε κάθε βήμα.
Ωστόσο, στο διεθνές πεδίο, σπάζοντας την παγκόσμια συναίνεση που από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου υπέτασσε τα συμφέροντα των μεσαίων χωρών σε εκείνα των Ηνωμένων Πολιτειών, ο Κάρνεϊ άνοιξε έναν σπάνιο χώρο δυνατοτήτων, έναν χώρο μέσα στον οποίο ένας αριστερός διεθνισμός αριστερισμός θα μπορούσε ενδεχομένως να ανθίσει πιο ελεύθερα.
Τι θα είχαν γίνει τα σοσιαλιστικά κινήματα των τελευταίων εβδομήντα ετών, στην Ευρώπη, τη Λατινική Αμερική, την Αφρική, χωρίς τον ασφυκτικό ζυγό της αμερικανικής επιρροής; Πώς θα είχε εξελιχθεί διαφορετικά η ιστορία στη Χιλή, στο Κονγκό, στην Ελλάδα; Ένας κόσμος στον οποίο οι λεγόμενες «Μεσαίες Δυνάμεις» έχουν αποκτήσει μεγαλύτερη στρατηγική και πολιτική αυτονομία από τις Ηνωμένες Πολιτείες, από τα κυνικά παιχνίδια ισχύος ανταγωνιζόμενων αυτοκρατοριών, είναι ένας κόσμος στον οποίο η δυνατότητα της επανάστασης και της απελευθέρωσης φαίνεται λίγο πιο φωτεινή.
Το ερώτημα που απομένει είναι αν οι ευρωπαϊκές χώρες, ακόμη μισοεθισμένες στην οικονομική και στρατιωτική στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών, θα μπορέσουν να κόψουν τη συνήθειά τους και να ακολουθήσουν το παράδειγμα του Καναδά.
