Στις 5 Μαΐου 1818 γεννιέται στην Τρηρ της Πρωσίας ο Καρλ Μαρξ, μία από τις πιο καθοριστικές μορφές της νεότερης φιλοσοφίας, της πολιτικής οικονομίας και της επαναστατικής θεωρίας. Γιος μορφωμένης αστικής οικογένειας, σπούδασε νομικά και φιλοσοφία στα πανεπιστήμια της Βόννης και του Βερολίνου, όπου επηρεάστηκε βαθιά από τη φιλοσοφία του Γκέοργκ Βίλχελμ Φρίντριχ Χέγκελ και τον κύκλο των Νεαρών Εγελιανών. Από νωρίς στράφηκε στη δημοσιογραφία, γεγονός που τον έφερε σε άμεση σύγκρουση με τη λογοκρισία του πρωσικού κράτους και τον οδήγησε στην εξορία.
Η ζωή του υπήρξε διαρκώς συνδεδεμένη με πολιτικές διώξεις, μετακινήσεις και υλικές δυσκολίες. Έζησε στο Παρίσι, στις Βρυξέλλες και τελικά στο Λονδίνο, όπου πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του μέσα σε συνθήκες ένδειας, βασιζόμενος συχνά στην οικονομική στήριξη του στενού του συνεργάτη Φρίντριχ Ένγκελς. Παρά τις αντιξοότητες, η πνευματική του παραγωγή υπήρξε τεράστια και διαρκώς εξελισσόμενη.
Η βιβλιογραφία που παρήγαγε ο Μαρξ εκτείνεται από φιλοσοφικά χειρόγραφα έως συστηματικές αναλύσεις της καπιταλιστικής οικονομίας και πολιτικά κείμενα. Στα πρώιμα έργα του, όπως τα Οικονομικά και Φιλοσοφικά Χειρόγραφα του 1844, διαμορφώνεται η έννοια της αλλοτρίωσης. Ακολουθούν τα Η Αγία Οικογένεια και Η Γερμανική Ιδεολογία, όπου, σε συνεργασία με τον Ένγκελς, θέτει τα θεμέλια της υλιστικής αντίληψης της ιστορίας. Το 1848 δημοσιεύεται το Κομμουνιστικό Μανιφέστο, ένα συμπυκνωμένο πολιτικό πρόγραμμα που αναδεικνύει την ταξική πάλη ως κινητήρια δύναμη της ιστορίας.
Το κορυφαίο του έργο είναι το Το Κεφάλαιο, μια πολυετής και εξαντλητική ανάλυση του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Ο πρώτος τόμος εκδόθηκε το 1867, ενώ οι επόμενοι επιμελήθηκαν και εκδόθηκαν μετά τον θάνατό του από τον Ένγκελς. Εκεί ο Μαρξ αναλύει έννοιες όπως η αξία, η υπεραξία, η συσσώρευση και οι κρίσεις, αποκαλύπτοντας τις εσωτερικές αντιφάσεις του καπιταλισμού.
Παράλληλα, ο Μαρξ υπήρξε ενεργός πολιτικός οργανωτής. Συμμετείχε στην ίδρυση της Διεθνής Ένωση Εργατών (Πρώτη Διεθνής), επιχειρώντας να συνδέσει τη θεωρία με το διεθνές εργατικό κίνημα. Η σκέψη του δεν περιορίστηκε σε αφηρημένη φιλοσοφία· στόχευε στη χειραφέτηση της εργατικής τάξης και στη ριζική μεταμόρφωση της κοινωνίας.
Ο Μαρξ πέθανε το 1883 στο Λονδίνο, σχετικά άγνωστος στο ευρύ κοινό. Ωστόσο, το έργο του έμελλε να αποκτήσει τεράστια επιρροή στον 20ό αιώνα, επηρεάζοντας πολιτικά κινήματα, επαναστάσεις και ολόκληρα θεωρητικά ρεύματα. Η περίφημη 11η θέση για τον Φόιερμπαχ συνοψίζει το πρόταγμά του: οι φιλόσοφοι ερμήνευσαν τον κόσμο· το ζήτημα είναι να τον αλλάξουμε.
Αποσπάσματα από τα Φιλοσοφικά και Οικονομικά Χειρόγραφα που συνέγραψε το 1844 και εκδόθηκαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα από τον αναρχικό εκδοτικό οίκο Διεθνής Βιβλιοθήκη το 1974, σε μετάφραση του Νίκου Μπαλή:
“H ιδιωτική ιδιοκτησία δεν είναι παρά η αισθητή έκφραση του γεγονότος ότι ο άνθρωπος γίνεται αντικείμενο για τον εαυτό του και ταυτόχρονα γίνεται για τον εαυτό του ένα ξένο και απάνθρωπο αντικείμενο.
(Η ιδιωτική ιδιοκτησία) εκφράζει το γεγονός ότι οι εκδηλώσεις της ζωής του είναι η αλλοτρίωση της ζωής του, ότι η πραγμάτωσή του είναι η απώλεια της πραγματικότητάς του, μια ξένη πραγματικότητα. Έτσι και η θετική υπέρβαση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας – δηλαδή η αισθητή ιδιοποίηση από και για τον άνθρωπο της ανθρώπινης ουσίας και της ανθρώπινης ζωής, του αντικειμενικού ανθρώπου, των ανθρώπινων επιτευγμάτων – δεν πρέπει να νοηθεί απλώς με την έννοια της άμεσης, μονόπλευρης απόλαυσης, ούτε απλώς με την έννοια της κατοχής, του «έχειν».
Ο άνθρωπος ιδιοποιείται τη συνολική του ουσία με έναν συνολικό τρόπο, δηλαδή ως ολόκληρος άνθρωπος. Καθεμία από τις ανθρώπινες σχέσεις του προς τον κόσμο – το βλέπειν, το ακούειν, το οσφραίνεσθαι, το γεύεσθαι, το αισθάνεσθαι, το σκέπτεσθαι, το παρατηρείν, το βιώνειν, το θέλειν, το πράττειν, το αγαπάν – εν συντομία, όλα τα όργανα της ατομικής του ύπαρξης, όπως και εκείνα τα όργανα που είναι άμεσα κοινωνικά ως προς τη μορφή τους, είναι, στον αντικειμενικό τους προσανατολισμό, δηλαδή στη σχέση τους προς το αντικείμενο, η ιδιοποίηση του αντικειμένου, η ιδιοποίηση της ανθρώπινης πραγματικότητας. Ο προσανατολισμός τους προς το αντικείμενο είναι η εκδήλωση της ανθρώπινης πραγματικότητας, είναι ανθρώπινη δραστηριότητα και ανθρώπινο πάθος, διότι το πάθος, ιδωμένο ανθρώπινα, είναι ένα είδος αυτο-απόλαυσης του ανθρώπου.
Η ιδιωτική ιδιοκτησία μάς έχει κάνει τόσο ανόητους και μονόπλευρους ώστε ένα αντικείμενο είναι δικό μας μόνο όταν το έχουμε – όταν υπάρχει για εμάς ως κεφάλαιο ή όταν κατέχεται άμεσα, καταναλώνεται, πίνεται, φοριέται, κατοικείται κτλ. – εν συντομία, όταν χρησιμοποιείται από εμάς. […]
Στη θέση όλων των φυσικών και πνευματικών αισθήσεων έχει, επομένως, επέλθει η καθαρή αποξένωση όλων αυτών των αισθήσεων, η αίσθηση του «έχειν». Ο άνθρωπος έπρεπε να καταντήσει σε αυτή την απόλυτη φτώχεια, για να μπορέσει να αποδώσει τον εσωτερικό του πλούτο στον εξωτερικό κόσμο.[…]
Η διαμόρφωση των πέντε αισθήσεων είναι έργο ολόκληρης της μέχρι τώρα ιστορίας του κόσμου. Η αίσθηση που είναι παγιδευμένη σε χονδροειδή πρακτική ανάγκη έχει μόνο περιορισμένη αίσθηση. Για τον άνθρωπο που λιμοκτονεί δεν υπάρχει η ανθρώπινη μορφή της τροφής, αλλά μόνο η αφηρημένη της ύπαρξη ως τροφή. Θα μπορούσε κάλλιστα να υπάρχει στην πιο χονδροειδή της μορφή, και θα ήταν αδύνατο να ειπωθεί σε τι διαφέρει αυτή η πράξη της θρέψης από εκείνη των ζώων. Ο άνθρωπος που είναι καταπιεσμένος από τη φροντίδα και τη φτώχεια δεν έχει αίσθηση για το πιο εκλεπτυσμένο θέαμα· ο έμπορος ορυκτών βλέπει μόνο την εμπορική αξία και όχι την ομορφιά και τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του ορυκτού: δεν έχει ορυκτολογική αίσθηση. Έτσι, η αντικειμενοποίηση της ανθρώπινης ουσίας, τόσο στη θεωρητική όσο και στην πρακτική της πλευρά, είναι αναγκαία για να καταστήσει την ανθρώπινη αίσθηση ανθρώπινη, καθώς και για να δημιουργήσει την ανθρώπινη αίσθηση που αντιστοιχεί σε όλο τον πλούτο της ανθρώπινης και φυσικής ουσίας.”
