Ο κίνδυνος για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις

Στον αέρα το επίδομα γάμου από 1η Ιανουαρίου 2016

Έτος ανατροπών τόσο στο ασφαλιστικό, όσο και στα εργασιακά αναμένεται να είναι το 2016. Παρά το γεγονός ότι ο επικοινωνιακός κουρνιαχτός έχει επικεντρωθεί στο θέμα των επικείμενων αλλαγών στο Σύστημα Κοινωνικής Ασφάλισης, ο «καυτός» φάκελος τον οποίο έχει δεσμευτεί να ανοίξει, παράλληλα, η κυβέρνηση από τις αρχές του επόμενου χρόνου αφορά, μεταξύ άλλων, στις συλλογικές διαπραγματεύσεις και συμβάσεις, τις ομαδικές απολύσεις και τις απεργίες.
Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, πολύ σύντομα, η κυβέρνηση θα βρεθεί αντιμέτωπη και με το ζήτημα της μετενέργειας, δεδομένου ότι μετά την 31η Δεκεμβρίου 2015, αναμένεται να σταματήσει να είναι σε ισχύ η Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας (ΕΓΣΣΕ). Ετσι, μια σειρά θεσμικών ζητημάτων, αλλά και το επίδομα γάμου θα βρεθούν στον «αέρα».

Οι δεσμεύσεις του μνημονίου

Σύμφωνα με το νόμο 4336/2015, που περιλαμβάνει τις ρήτρες του 3ου μνημονίου, «οι ελληνικές αρχές έχουν δεσμευτεί να ακολουθήσουν τις βέλτιστες πρακτικές της ΕΕ στους θεσμούς της αγοράς εργασίας και να ενισχύσουν τον εποικοδομητικό διάλογο μεταξύ των κοινωνικών εταίρων. Η προσέγγιση αυτή πρέπει όχι μόνο να εξισορροπήσει την ευελιξία με τη δικαιοσύνη για εργαζόμενους και εργοδότες, αλλά και να λάβει υπόψη το πολύ υψηλό επίπεδο ανεργίας και την ανάγκη επιδίωξης βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης, καθώς και κοινωνικής δικαιοσύνης». Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρεται στο 3ο μνημόνιο, «η κυβέρνηση έχει δεσμευτεί να καταργήσει, ως προαπαιτούμενο, τη νομοθεσία της μεταβατικής περιόδου των συμφωνιών, η οποία θεσπίστηκε με το άρθρο 72 του νόμου 4331/2015 της 2ας Ιουλίου 2015». Στο άρθρο 72 του νόμου 4331 του 2015 αναφέρεται: «Η ισχύς της από 26 Μαρτίου 2014 Εθνικής Γενικής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας παρατείνεται από τη λήξη της μέχρι την 30ή Σεπτεμβρίου 2015, εφόσον μέχρι την ημερομηνία αυτή δεν έχει συναφθεί νέα Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας». Η κυβέρνηση, λοιπόν, οφείλει βάσει του 3ου μνημονίου να καταργήσει το άρθρο αυτό, με την ΕΓΣΣΕ να κινδυνεύει να βρεθεί στον «αέρα». Ετσι και αλλιώς το ζήτημα της Εθνικής Γενικής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας θα αρχίσει να απασχολεί έντονα την κοινή γνώμη όσο το 2015 φτάνει στο τέλος του, αφού την 31η Δεκεμβρίου λήγει η παράταση στην ισχύ της, η οποία δόθηκε με πρόσφατη συμφωνία της ΓΣΕΕ και των εργοδοτικών φορέων.
Τι σημαίνει αυτό; Εάν οι κοινωνικοί εταίροι δεν συμφωνήσουν σε νέα παράταση ή αν η κυβέρνηση δεν προχωρήσει μέχρι το τέλος του 2015 σε νομοθετική παρέμβαση (κάτι που φαντάζει πολύ δύσκολο βάσει των δεσμεύσεων του 3ου μνημονίου), από την 1η Ιανουαρίου του 2016 και μετά μια σειρά σημαντικών για τους εργαζομένους θεσμικών ζητημάτων και, φυσικά, το επίδομα γάμου (υπολογίζεται στο 10% επί της μηνιαίας αμοιβής) θα περάσουν στο «χρονοντούλαπο»!

Η κορυφή του παγόβουνου

Αυτό, όμως, μπορεί απλά να είναι η «κορυφή του παγόβουνου», παρά τη βούληση της κυβέρνησης, όπως έχει εκφραστεί από τους αρμόδιους υπουργούς, να διαμορφωθούν συνθήκες επαναφοράς στην κανονικότητα για τους εργαζομένους. Όπως τονίζει, μέσω της «Εποχής», ο καθηγητής Παντείου Κοινωνικής Πολικής με έμφαση στις εργασιακές σχέσεις, κ. Γιάννης Κουζής, εάν δεν ανατραπούν τουλάχιστον 10 μνημονιακές παρεμβάσεις που έγιναν την περίοδο 2010–2012 στις συλλογικές διαπραγματεύσεις και δεν αντικατασταθούν από μέτρα επιστροφής στην ομαλότητα, τότε θα παγιωθεί μια εντελώς απορυθμισμένη αγορά εργασίας. Ο κίνδυνος αυτός είναι ορατός, δεδομένου ότι, βάσει του νόμου 4336 του 2015, η κυβέρνηση πρέπει με τη συμβολή της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO) να «επανεξετάσει τους θεσμούς της αγοράς εργασίας».
Συγκεκριμένα, στο 3ο μνημόνιο αναφέρεται: «Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας επανεξέτασης, οι αρχές θα ευθυγραμμίσουν τα πλαίσια για τις ομαδικές απολύσεις, τη συλλογική δράση και τις συλλογικές διαπραγματεύσεις με τις βέλτιστες πρακτικές στην ΕΕ. Δεν θα πραγματοποιηθεί καμία αλλαγή στο τρέχον πλαίσιο συλλογικών διαπραγματεύσεων πριν από την ολοκλήρωση της επανεξέτασης. Οι αλλαγές στις πολιτικές για την αγορά εργασίας δεν θα πρέπει να συνεπάγονται την επιστροφή σε παλαιότερα πλαίσια πολιτικής, ασύμβατα με τους στόχους της προώθησης μιας βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης».
Επικοινωνιακά, φυσικά, ο όρος «βέλτιστες ευρωπαϊκές πρακτικές» προκαλεί εφησυχασμό. Στην ουσία, όμως, τι σημαίνει; Ο καθηγητής Γιάννης Κουζής εξηγεί: «Εάν λάβουμε υπόψη ότι οι βέλτιστες ευρωπαϊκές πρακτικές που εφαρμόστηκαν το 2015 στην Ισπανία και στην Ιταλία για παράδειγμα, οδήγησαν στην απελευθέρωση των απολύσεων, τότε όλοι αντιλαμβανόμαστε πως επικοινωνιακά ακούγεται σαν κάτι καλό, αλλά στην πραγματικότητα, και με δεδομένο ότι οι συσχετισμοί στα ευρωπαϊκά όργανα είναι υπέρ των νεοφιλελεύθερων πολιτικών, για τον κόσμο της εργασίας μόνο αρνητικές επιπτώσεις θα έχουν».
Ο κίνδυνος να οδηγηθεί η ελληνική αγορά εργασίας σε ένα πλήρως απορυθμισμένο σύστημα συλλογικών διαπραγματεύσεων, προσθέτει ο κ. Κουζής, είναι ο πιο πιθανός με βάση τα σημερινά δεδομένα. Το πλαίσιο το οποίο γνώριζαν οι εργαζόμενοι προ μνημονίων, εάν οι θέσεις των δανειστών επικρατήσουν, μετά και από τις «δηλητηριώδεις» παρεμβάσεις της περιόδου 2010–2012, θα περάσει οριστικά στην ιστορία.

«Mayday – mayday» για την αγορά εργασίας

Ο κίνδυνος οριστικής «κατεδάφισης» του συστήματος των συλλογικών διαπραγματεύσεων ήταν και η αιτία δημιουργίας της πρωτοβουλίας MayDay στην οποία συμμετέχουν άνθρωποι οι οποίοι γνωρίζουν πολύ καλά την αγορά εργασίας, μεταξύ των οποίων είναι και ο κ. Κουζής. Στόχος της πρωτοβουλίας είναι να «σταματήσει εδώ και τώρα το πραξικόπημα σε βάρος των συλλογικών συμβάσεων εργασίας».
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται μέσα από την ιστοσελίδα (mayday.gr), «η συγκεκριμένη πρωτοβουλία παλεύει για την ουσιαστική επαναφορά των συλλογικών συμβάσεων στην Ελλάδα. Το κείμενο που υπογράφουμε αποτελεί ένα κάλεσμα αλληλεγγύης σε όλους τους λαούς της Ευρώπης. Στόχος μας είναι να σταματήσουμε το πραξικόπημα των θεσμών που δεν επιτρέπουν την επαναφορά των συλλογικών διαπραγματεύσεων(…). Παλεύουμε από κοινού ενάντια στην απορύθμιση των εργασιακών σχέσεων, παλεύουμε από κοινού για την δημοκρατία και την αξιοπρέπεια των λαών της Ευρώπης».

Νάσος Χατζητσάκος