Εκ πρώτης όψεως μοιάζει απορίας άξιο πως η κυβέρνηση Μητσοτάκη καταφέρνει να αποτυγχάνει ακόμα και στα στοιχειώδη στον χώρο της εκπαίδευσης. Πράγματι, μοιάζει εντελώς ακατανόητο, σε πρώτη ανάγνωση, ότι το υπουργείο αλλά και ο πρωθυπουργός, προχωρούν σε εξαγγελλία αφενός «εθνικού διαλόγου για την Παιδεία», αφετέρου επικεντρώνοντας αποκλειστικά τον διάλογο στη μεταρρύθμιση του Λυκείου και την εισαγωγή του «Εθνικού Απολυτηρίου», χωρίς να δείχνουν πως αντιλαμβάνονται το προφανές: ότι, δηλαδή, ο τρόπος που θα λειτουργεί το Λύκειο και συνεπακόλουθα ο τρόπος υπολογισμού και η βαρύτητα του απολυτηρίου του, ως διαβατήριο μάλιστα εισόδου στην Τριτοβάθμια, αποτελούν αναπόσπαστο αντικείμενο ευρύτερης συζήτησης που οφείλει να καταθέσει προαπαιτούμενα, έστω όχι ομόφωνα: τι οράματα, τι κατευθύνσεις, τι προτεραιότητες έχουν αυτοί που συμμετέχουν, πόσω μάλλον αυτοί που πυροδοτούν ένα τέτοιο διάλογο.
Στην πραγματικότητα δεν πρόκειται, όμως, για κυβερνητική ανικανότητα, για μια κατά λάθος εστίαση. Το υπουργείο γνωρίζει καλά πως η συσταθείσα Επιτροπή, εξαιτίας κυρίως της στελέχωσής της (τεράστιος αριθμός μελών, ελάχιστα και πτωχότατα παιδαγωγικά βιογραφικά, ενδεικτικά ο πρόεδρος της είναι καθηγητής Εφαρμογών Πληροφορικής και Στατιστικής σε τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων, τόσο άσχετος!) θα ήταν αδύνατον να καταλήξει σε γενικότερες συγκεκριμένες και αξιοποιήσιμες προτάσεις. Ο ρόλος της είναι, αφενός, χάντρες και καθρεφτάκια, εν είδη τιμητικών τίτλων, στους πρόθυμους συμμετέχοντες, αφετέρου αμάσητης υιοθεσίας των προτάσεων του ΟΑΣΑ που χρόνια τώρα προσπαθεί να νομιμοποιηθεί στα υποψιασμένα βλέμματα εκπαιδευτικών και γονέων, ώστε να μπορέσει το νεοφιλελεύθερο δόγμα να διαλύσει ότι έχει απομείνει ακόμα όρθιο στη δημόσια εκπαίδευση. Αυτός ο δεύτερος στόχος και διακαής πόθος είναι όμως με όρους πολιτικού παιχνιδιού αβέβαια μακροπρόθεσμος. Η όποια κυβέρνηση προκύψει μετά τις εκλογές, εκτός κι αν είναι αυτοδύναμη ΝΔ, πράγμα αυτή τη στιγμή αδύνατο, θα διοχετεύσει τα, μετά 9 μήνες, πορίσματα της «Επιτροπής για την Παιδεία» στον κάλαθο των αχρήστων, όπου άλλωστε και θα ανήκουν, και νέος «διάλογος» θα εξαγγελθεί, αντανακλώντας τον τότε συσχετισμό πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων.
Αντίθετα, η «μεγάλη ιδέα» του Εθνικού Απολυτηρίου είναι απτή, με συγκεκριμένες στοχεύσεις και η κυβέρνηση υπολογίζει ότι εδώ μπορεί και προεκλογικά να βρει συμμάχους προς υλοποίηση ή έστω να «κάνει παιχνίδι» με την κοινωνία. Το σχέδιο περιληπτικά είναι απλό: η είσοδος στα ΑΕΙ, δημόσια αλλά και ιδιωτικά, δεν θα κρίνεται από μια άπαξ εξεταστική διαδικασία Πανελληνίων Εξετάσεων, αλλά θα κρίνεται από τις βαθμολογικές επιδόσεις των τριών λυκειακών τάξεων. Το πρωτεύον επιχείρημα που εκτοξεύεται συστηματικά από τους θιασώτες είναι πως η «μοίρα» των μαθητών/τριών δεν θα κρίνεται από τις επιδόσεις τους σε 4 ημέρες, όπου το άγχος και η ατυχία καιροφυλακτούν, αλλά θα εκπορεύεται από μια πιο μακροχρόνια διαδικασία.
Αποσιωπούνται, βέβαια, τα αντεπιχειρήματα. Η ιδέα του Εθνικού Απολυτηρίου μετατρέπει τη λυκειακή βαθμίδα σε διαρκές τριετές εξεταστικό κέντρο, με ακόμα πιο ενισχυμένο τον θεσμό της Τράπεζας Θεμάτων. Η σχολική τάξη θα περιστρέφεται πλέον γύρω από το τι θα μπει στις εξετάσεις, και τίποτα άλλο δεν θα επιτρέπεται να ενδιαφέρει – ουσιαστικά ό,τι συμβαίνει σήμερα στην Τρίτη Λυκείου πολλαπλασιασμένο επί τρία. Σε ένα τέτοιο εξετασιολάγνο και ανταγωνιστικό πλαίσιο, προφανώς οι μαθητές/τριες από τα ευνοημένα οικονομικά – μορφωτικά στρώματα έχουν περισσότερες ελπίδες «επιβίωσης», καθώς διαθέτουν γονεϊκό υποστηρικτικό περιβάλλον και φροντιστηριακή πρόσβαση. Οι υπόλοιποι ωθούνται στις αποθήκες των Επαγγελματικών Λυκείων (ΕΠΑΛ) –όπως χρόνια υποδεικνύει ο ΟΑΣΑ– γιατί η χώρα χρειάζεται τεχνίτες, όλως τυχαίως παιδιά τεχνιτών, καθώς για τις πιο υψηλά αμειβόμενες θέσεις, προορίζονται άλλης καταγωγής γόνοι. Του έχει ξεφύγει του πρωθυπουργού, στην αποστροφή για τους ψυκτικούς του Περιστερίου – δεν θα τολμούσε να αναφέρει κάτι τέτοιο, βέβαια, στην Εκάλη.
Υπάρχει, όμως, και άλλη παράμετρος, εκτός από την άνιση αφετηρία και τις άνισες ευκαιρίες όσων θα επιδοθούν στο λυκειακό μαραθώνιο. Η κυβέρνηση ανησυχεί από τη νεολαία. Την βλέπει όχι μόνο να μην την ψηφίζει, αλλά και μαζικά να ακούει τραγούδια που εκστομίζουν γόνιμους σπόρους αμφισβήτησης της ιδεολογικής της αυταρέσκειας. Τη βλέπει να γεμίζει τα θέατρα, να ξαναδιαβάζει βιβλία, να αναζητά ενεργά την Τέχνη. Την βλέπει να γίνεται, χρόνο τον χρόνο, πιο βίαιη, πιο παραβατική, προς το παρόν κανιβαλίζοντας τις σάρκες της, αλλά είναι θέμα χρόνου το πότε θα στρέψει το βλέμμα προς τα πάνω, πότε θα αναζητήσει τυφλά ή εύστοχα αληθινούς υπεύθυνους. Το εφηβικό πνεύμα, η εφηβική ψυχή, εξ ορισμού προβαίνει σε δεύτερες αναγνώσεις όσων τις πλασάρονται ως κανονικότητες. Και αν αυτό είναι ίσως αναπόφευκτο λόγω οικονομικής πίεσης στα «λαϊκά προάστεια» και στα γήπεδα όπου τα ΜΑΤ θα καιροφυλακτούν, αλίμονο αν η αμφισβήτηση τρυπώσει και σε άλλα πιο «προνομιούχα» νεανικά κεφάλια – το οικοδόμημα είναι πολύ πιο εύθραυστο από όσο φαίνεται, και γίνεται όλο και πιο εύθραυστο όσο γυρίζουμε, χάρη στον Τραμπ και στις ακροδεξιές παραφυάδες του, στο «δίκιο του ισχυρού». Για αυτό και πρέπει να «μαντρωθούν» στο τριετές κυνήγι των λυκειακών βαθμών όσοι ακόμα επιμένουν και αντέχουν να μορφωθούν. Γιατί, αν δεν «μαντρωθούν» κινδυνεύουν να αρχίσουν να σκέφτονται.
Φωτογραφία: Ivan Aleksic / Unsplash
