Του Δημήτρη Σμυρναίου
Αν και η Ανγκέλα Μέρκελ έχει τη φήμη μιας πολιτικού που αποφεύγει τις μεγαλοστομίες, αυτή τη φορά με την εμφάνισή της στις Βρυξέλλες και την ομιλία στο Ευρωκοινοβούλιο, δεν απέφυγε τις «κορώνες». Συμβαίνει, βεβαίως, συχνά στους πολιτικούς, αφού ως γνωστόν τις ομιλίες τους τις ετοιμάζουν άλλοι. Καλός, λοιπόν, ο «υμνητής» της Ευρώπης Μπετόβεν, με τον οποίο έκλεισε την παρουσίασή της, αλλά ο λογαριασμός της γερμανικής προεδρίας της ΕΕ θα γίνει τα Χριστούγεννα.
Ηταν το πρώτο ταξίδι της Ανγκέλα Μέρκελ στο εξωτερικό μετά την καραντίνα και ήταν φυσικό να προκαλέσει το ενδιαφέρον των ΜΜΕ, γερμανικών και μη. Η καγκελάριος ταξίδεψε στις Βρυξέλλες, όπου και τήρησε με ευλαβική τυπικότητα τους κανόνες για τη χρήση της μάσκας, ίσως για να θυμίσει τις συνθήκες που συνεχίζουν να επικρατούν σε πολλά σημεία του πλανήτη εξαιτίας του κορονοϊού και τις προκλήσεις που αυτός έχει «φορτώσει» την ΕΕ. Αποχωρίστηκε τη μάσκα μόνο για τις αρχικές «χαιρετούρες» με τον πρόεδρο του Ευρωκοινοβουλίου Ντάβιντ Σασσόλι και φυσικά για την ομιλία της με αφορμή την γερμανική προεδρία, την οποία όλοι αδημονούσαν να ακούσουν.
Αν ήταν μια καγκελάριος στην αρχή της θητείας της θα μπορούσε να πείσει ίσως για αυτού του είδους την «ερωτική εξομολόγηση» προς την Ευρώπη. Αλλά η κα Μέρκελ κυβερνά εδώ και 15 χρόνια και είναι μάλλον αφελής, όποιος ενθουσιάστηκε τόσο εύκολα με φράσεις του τύπου «είμαι βαθιά πεπεισμένη για την Ευρώπη όχι μόνο ως κληρονομιά του παρελθόντος, αλλά ως ελπίδα και όραμα για το μέλλον». Ή «μόνο η Ευρώπη θα μπορέσει να γιατρέψει τις πληγές από την πανδημία».
Οι μνήμες του 2007
Πολλοί, άλλωστε, θυμούνται την ομιλία της το 2007, στην «πρώτη της προεδρία» στην ΕΕ, όταν στην εορταστική εκδήλωση στο Βερολίνο για τα 50χρονα από την υπογραφή των Συνθηκών της Ρώμης είχε εκφωνήσει μια ομιλία, που είχε και τότε χαρακτηριστεί «οραματική και εμπνευσμένη». Τα χρόνια της μεγάλης χρηματοπιστωτικής-τραπεζικής κρίσης που ακολούθησαν έδειξαν πόσο πιστεύει η καγκελάριος σε οράματα. Έδειξαν, επίσης, και την καχυποψία με την οποία συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν πολλοί ευρωπαίοι πολίτες τη συγκέντρωση εξουσιών στις Βρυξέλλες. Είναι, λοιπόν, δικαιολογημένος όποιος αντιμετωπίζει 13 χρόνια αργότερα με επιφύλαξη τις αναφορές στην ικανότητα να «μπαίνεις στη θέση του άλλου» και την πανηγυρική υπενθύμιση των γενεθλίων του Μπετόβεν, που με την ενάτη συμφωνία του χάρισε στην Ευρώπη έναν ύμνο.
Σίγουρα η Μέρκελ είναι ειλικρινής όταν καταδικάζει απερίφραστα τις ψευδολογίες και τις συνωμοσιολογίες ή εκείνους που καλλιεργούν το μίσος, το διχασμό και τις ακρότητες. Πράγματι αυτά είναι πράγματα, που λόγω χαρακτήρα, η ισορροπίστρια φύση της τα απεχθάνεται. Και έχει δίκιο όταν λέει ότι σε όλες τις χώρες υπάρχουν δυνάμεις που επιδιώκουν τη διάλυση της ΕΕ. Όμως η υποψία που πλανάται πάνω από την Ευρώπη είναι ισχυρή: η επιθυμία της να εγκριθεί ένα Πρόγραμμα Ανάκαμψης έχει περισσότερο το χαρακτήρα μιας έκτακτης χειρουργικής επέμβασης και όχι τη βαρύτητα μιας πραγματικής στροφής 180 μοιρών στην πολιτική της, που θα προχωρά σε ένα άλλο στάδιο την, μόνο κατ’ όνομα, οικονομική ένωση. Και η κυρία Μέρκελ απλά δείχνει να βιάζεται να κλείσει αυτή την «εκκρεμότητα» όσο γίνεται νωρίτερα, ακόμα και με έναν ασαφή συμβιβασμό εξπρές και χωρίς δεσμεύσεις για το μέλλον σε ό,τι αφορά το θέμα της περίφημης «αμοιβαιοποίησης χρεών», αλλά και της μετάβασης σε μια πραγματικά κοινή οικονομική πολιτική.
Η ουσία, λοιπόν, όπως την αποτύπωσε ο ευρωβουλευτής των Πρασίνων Σβεν Γκίγκολντ, είναι ότι στους επόμενους μήνες θα φανεί αν η καγκελάριος διεκδικεί απλώς τον τίτλο μιας καλής διαχειρίστριας κρίσεων ή έχει τη φιλοδοξία να αλλάξει την αρχιτεκτονική της Ευρώπης. Για να το κάνει αυτό, θα πρέπει το Ταμείο Ανάκαμψης να μετατραπεί σε ένα μόνιμο επενδυτικό εργαλείο, με στόχο του τη σύγκλιση και κεντρικό του άξονα την αλληλεγγύη. Οι γενικόλογες αναφορές στην πράσινη ανάπτυξη και στην ψηφιοποίηση δεν αρκούν. Μόνο έτσι θα αποκτούσε πραγματικό νόημα ο στόχος «συνοχή», που αναφέρθηκε ως ένας από τους βασικούς στόχους της γερμανικής προεδρίας και οι επικλήσεις της για «ενότητα».
Ασυμφωνία συμφερόντων
Βεβαίως τα σύννεφα πάνω από την Ένωση, που όπως λέει η καγκελάριος «μπορεί να βγει πιο ενωμένη από την κρίση», δεν έχουν να κάνουν μόνο με το μοίρασμα των κονδυλίων των επόμενων χρόνων. Σε μια σειρά από τομείς της υποτιθέμενης εξωτερικής πολιτικής οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών είναι τεράστιες, και μάλιστα οι διαφορές μεταξύ των δύο «μισών» του περιβόητου γαλλογερμανικού άξονα. Στο Brexit η Γερμανία πράγματι θέλει μια λύση-συμφωνία για τις εμπορικές σχέσεις του μέλλοντος, ενώ η Γαλλία από την αρχή της όλης διαδικασίας είχε υιοθετήσει μια πιο τιμωρητική και σκληρή διάθεση απέναντι στους «εγωιστές Βρετανούς». Στα μέτωπα της Μέσης Ανατολής, όπου παντού πλέον εμπλέκεται ενεργά η Τουρκία, το Βερολίνο τάσσεται υπέρ της ήπιας και κατευναστικής γραμμής απέναντι στην Άγκυρα, ενώ η Γαλλία έχει ανεβάσει σαφώς τους τόνους. Στο ζήτημα των Δυτικών Βαλκανίων η προοπτική ένταξης των οποίων θεωρητικά είναι σημαντική για τους Γερμανούς, οι Γάλλοι μέχρι τώρα πατούν φρένο. Η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία έχει διαφορετικά συμφέροντα από τα γαλλικά στον εμπορικό πόλεμο με τις ΗΠΑ. Το Βερολίνο διατηρεί πάντα την ειδική ενεργειακή σχέση με τη Μόσχα, ενώ η ίδια η κυρία Μέρκελ έχει ουκ ολίγες φορές ταξιδέψει στο Πεκίνο, αφού αποδίδει επίσης μεγάλη σημασία σε μια στενή «απευθείας» σχέση των δύο χωρών, όχι απαραίτητα για το καλό της υπόλοιπης Ευρώπης. Όλα αυτά μόνο αίσθημα «συνοχής» των δύο μεγάλων της ΕΕ δεν αποπνέουν.
Όταν, όμως, οι δύο μεγάλοι έχουν τόσα πολλά αντικρουόμενα συμφέροντα, πώς μπορούν να πείσουν για την «ειλικρίνεια» των κοινών προτάσεων τους; Ειδικά όταν έχουν να αντιμετωπίσουν την αντίδραση μικρότερων χωρών για θέματα όπως το προσφυγικό, όπου επίσης η μέχρι τώρα στάση των δύο κάθε άλλο παρά ενιαία ήταν. Αλήθεια πόσους πρόσφυγες έχει υποδεχτεί τα τελευταία χρόνια η Γαλλία και πόσους είναι έτοιμη να αποδεχτεί τώρα για να πείσει και τους Ούγγρους, Πολωνούς και Τσέχους να κάνουν το ίδιο;
