του Τάσου Σακελλαρόπουλου
Η διατήρηση εκ μέρους της Ελλάδας ενόπλων δυνάμεων φαίνεται ότι παραμένει ζητούμενο και αναγκαίο για λόγους που δεν είναι απλοί. Παρά τις όποιες εξαγγελίες και προγραμματισμούς, οι δυνάμεις αυτές εξακολουθούν να υπάρχουν, να εκπαιδεύονται και να εξοπλίζονται με μεθόδους που είναι σχεδόν ίδιες εδώ και πολλά χρόνια.
Η πρόσβαση στις παραγωγικές σχολές των ενόπλων δυνάμεων μέσω των πανελλαδικών εξετάσεων έχει ανοίξει εδώ και πολλά χρόνια τις σχολές αυτές στην κοινωνία, διευρύνοντας και ανανεώνοντας τους ήδη υπάρχοντες ηθικούς δεσμούς μεταξύ στρατού και πολιτών. Τους δεσμούς αυτούς ανανεώνει, επίσης, η υποχρεωτική θητεία που ακόμη λειτουργεί συνθετικά, έστω και αδύναμα πλέον, σε ένα πλαίσιο που φέρνει τους άρρενες πολίτες της χώρας κοντά, παρά την κοινωνική ή οικονομική ή και θρησκευτική διαφορετικότητα του καθενός. Πρόκειται για δεσμούς με έντονη ιστορικότητα, οι οποίοι δεν έχουν προφανώς τη λειτουργικότητα και την ισχύ του παρελθόντος, ωστόσο διακρίνονται από μια έστω φαντασιακή και αφηρημένη πατριωτική λογική, η οποία δεν χρειάζεται ευτυχώς, να τεθεί στην βάσανο της πολεμικής εφαρμογής.
Παρά την αποστρατιωτικοποίηση πλέον της δημόσιας εκπαίδευσης, της καθημερινότητας και εν γένει της κοινωνίας, η όποια εμπλοκή με τον στρατό παραμένει και στις νέες ηλικίες ένα στοιχείο αναφοράς ακόμη και στις αστικές περιοχές της χώρας.
Παραμένει ως μεγάλο πεδίο ουσιαστικής εκκρεμότητας και αναζήτησης ο πατριωτισμός που καλλιεργείται εντός των ενόπλων δυνάμεων. Όπως παραμένουν ως ζητούμενο οι τρόποι που θα καλλιεργήσουν με σταθερότητα τον συνταγματικό ή δημοκρατικό πατριωτισμό.
Ο πατριωτισμός του μίσους
Η έκφραση χλεύης και μίσους ή απαξίωσης για τον αντίπαλο και για τον δυνητικό εχθρό, δεν καλλιεργούν τον ουσιαστικό πατριωτισμό. Αυτός ο πατριωτισμός, όπως κάθε τι σταθερό και θετικό χρειάζεται μέθοδο και μεθοδικότητα για να καλλιεργηθεί σε συνδυασμό με την σταθερή παιδεία∙ απαραίτητο είναι και το κύρος που αποκτούν η χώρα και οι θεσμοί της. Το μίσος δεν είναι πατριωτισμός, όπως πατριωτισμός δεν ήταν ο λόγιος ή δολοφονικός αντικομουνισμός που χαρακτήρισε την επίσημη ιδεολογία του ελληνικού κράτους για αρκετές δεκαετίες και είχε ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό και την επίσημη απαξίωση μεγάλου μέρους της κοινωνίας∙ απότοκο του αντικομουνισμού και η αντιπατριωτική δικτατορία του 1967 και κατ’ επέκταση την κατοχή μεγάλου μέρους της Κύπρου.
Ο πατριωτισμός του μίσους, όπως και τα συνθήματα του μίσους, έχουν κυρίως, εάν όχι αποκλειστικά, αποδέκτες στο εσωτερικό της χώρας. Έχουν ως ζητούμενο τον εκφοβισμό των πολλών, εκείνων αισθάνονται και πιστεύουν ότι η ζωή και η αξιοπρέπεια ανθρώπων και χωρών κερδίζονται μέρα – μέρα, μέσα από διαδικασίες που διασώζουν έναν απαιτητικό διάλογο μεταξύ παρόντος και παρελθόντος.
* Ο Τάσος Σακελλαρόπουλος είναι ιστορικός
