Σημειώσεις για το ντιμπέιτ των Δημοκρατικών
Του
Γιάννη-Ορέστη Παπαδημητρίου
Ο «καπιταλισμός-καζίνο», όρος με τον οποίον ο δημοκρατικός σοσιαλιστής Μπέρνι Σάντερς περιέγραψε τη λειτουργία του σύγχρονου χρηματοπιστωτικού συστήματος, παρουσιάζει μια ενδιαφέρουσα αντίθεση σε σχέση με τον τόπο, τη χρονική στιγμή και τη συνθήκη στην οποία ειπώθηκε. Το ξενοδοχείο όπου άνοιξαν δημόσια το διάλογο μεταξύ τους οι πέντε υποψήφιοι για τη διαδοχή του Μπαράκ Ομπάμα στην ηγεσία του κόμματος, βρίσκεται στην καρδιά του Λας Βέγκας, της Μέκκας του παραδοσιακού τζόγου, εκεί όπου στις 13 Οκτώβρη, παρήχθη ένας ασυνήθιστος δημόσιος λόγος απ’ τους αυριανούς ηγέτες του δημοκρατικού κόμματος, ριζικά διαφορετικός απ’ τη φιλελεύθερη μετριοπάθεια που χαρακτηρίζει το κυβερνών κόμμα των ΗΠΑ.
Η διοργάνωση του ντιμπέιτ, αποτέλεσμα σύμπραξης του CNN με το facebook, παρουσίαζε μια ακόμα πιο ενδιαφέρουσα αντίθεση. Τα σκηνικά που θύμιζαν την τελετή των Όσκαρ, οι – σηκωμένες κατευθείαν από το Next Top Model – ερωτήσεις θεατών σε μορφή βίντεο, η σύνολη εξτραβαγκάνζα με τον πρόλογο του αόρατου, επιβλητικού αφηγητή, έμοιαζαν τελικά παράταιρα σε σχέση με τη σοβαρότητα με την οποία διεξήχθη η συζήτηση. Ο παρουσιαστής Άντερσον Κούπερ, για δύο ωρές, πίεζε τους υποψήφιους προς συνεκτικές απαντήσεις πάνω στις πιο επίμαχες στιγμές τους, ανασύροντας όλες τις αντιφάσεις απ’ την πολιτική σταδιοδρομία κάθε υποψήφιου. Ενδεικτικά, η Χίλαρι Κλίντον κλήθηκε να απαντήσει αν αλλάζει τις απόψεις της με βάση τον συνομιλητή της, ο Μπέρνι Σάντερς να διευκρινίσει τη στάση του στο ζήτημα της οπλοκατοχής, ο Τζιμ Γουέμπ να εξηγήσει πως συμβιβάζεται ο πρόσφατος κοινωνισμός του με τις παλαιότερες δηλώσεις του ενάντια στην ποσόστωση.
Σταθερές υπό αμφισβήτηση
Το «κόσκινο» του Άντερσον Κούπερ, υπήρξε σίγουρα καταλυτικό για τον – κατά κοινή ομολογία – ουσιώδη διάλογο που διεξήχθη τη νύχτα του ντιμπέιτ. Δεν υπήρξε όμως μοναδικός παράγοντος. Το ντιμπέιτ επικύρωσε οριστικά τη διαπίστωση ότι η σαρωτική είσοδος του Σάντερς στην κούρσα για το χρίσμα έχει μετατοπίσει καθοριστικά το κέντρο του πολιτικού διαλόγου εντός των Δημοκρατικών. Η σχέση της Wall Street με την πολιτική ζωή είναι πια ζήτημα για όλους τους υποψήφιους. Το ίδιο ισχύει για την αναβάθμιση του κράτους πρόνοιας, τον κατώτατο μισθό, την υπόθεση των φοιτητικών δανείων, το σωφρονιστικό σύστημα, την ανεργία. Τη 13η Οκτώβρη, φάνηκε ωστόσο να πηγαίνει ακόμα πιο βαθιά απ’ την τακτική επιλογή της άμεσης πολιτικής, χτυπώντας πια στο ιδεολογικό επίπεδο. Σταθερές του αμερικάνικου πολιτικού λόγου, όπως η ιερότητα του καπιταλισμού, των μεγάλων τραπεζών, του κόσμου των «ευκαιριών», τέθηκαν ανοιχτά υπό αμφισβήτηση. Ο Μπέρνι Σάντερς άλλαξε τον πολιτικό λόγο σε κλίμακα χώρας: κατά τη διάρκεια του ντιμπέιτ, υπήρξε μια μαζική εισροή στο λήμμα «σοσιαλισμός» του διαδικτυακού λεξικού Merriam-Webster από αμερικάνικες διευθύνσεις.
Αμφίρροπη μάχη Σάντερς – Κλίντον
Καθώς δεν υπάρχει κάποια σαφής κλίμακα μέτρησης, τα κριτήρια αποτίμησης της νίκης σε ένα ντιμπέιτ είναι ασαφή. Το σίγουρο είναι ότι αφορούν μόνο τους Σάντερς και Κλίντον, καθώς οι έτεροι τρεις υποψήφιοι διαγωνίζονται σε δεύτερο επίπεδο. Ο Σάντερς κέρδισε με σαρωτική διαφορά από την Κλίντον σε όλες τις διαδικτυακές δημοσκοπήσεις (μεταξύ των οποίων και αυτές των «Νew York Times», CNN και FOX News), οι οποίες, όμως, αν και ενδεικτικές της απήχησης σε κάποιες κοινωνικές ομάδες, δεν μπορούν να θεωρηθούν σαφείς προβλέψεις για την τελική έκβαση. Ο συνθηματολογικός λόγος του Σάντερς, με τη μεγάλη τάση ποσοστικοποίησης των κοινωνικών προβλημάτων, ένας λόγος δανεισμένος εν πολλοίς από το κίνημα του Occupy, υπήρξε σαφώς πιο ευάλωτος στην αμφισβήτηση απ’ τους μετριοπαθείς ελιγμούς της Κλίντον, η οποία, έχοντας μεγαλύτερη εμπειρία στην κεντρική πολιτική έκθεση, λόγω της υπουργικής της θητείας και του συμβουλευτικού της ρόλου στις κυβερνήσεις του συζύγου της, γνωρίζει μάλλον καλύτερα τη διαχείριση του δημόσιου προφίλ της.
Ο Σάντερς έχει σημειώσει μια γιγάντια νίκη, ήδη πριν την εκλογική αναμέτρηση, επανακαθορίζοντας το πλαίσιο, τον πολιτικό διάλογο και τους συνυποψήφιούς του και φέρνοντας προς συζήτηση τα ζητήματα που συνδέουν την καθημερινή ζωή των αμερικάνων με την κεντρική πολιτική. Όταν απ’ τα στόματα των αντιπάλων του παρελαύνουν πια προγράμματα ενεργειακής πολιτικής σε βάθος τριανταπέντε ετών, φράσεις όπως «χρειαζόμαστε ένα New Deal για τους αφρο-αμερικάνους», επιθέσεις στο θεσμικό ρατσισμό, στο νομικό πλαίσιο για τις εργαζόμενες μητέρες, στην ασυδοσία των τραπεζών και ρητές αναφορές στην εργατική τάξη, ο γερουσιαστής απ’ το Βερμόντ φαίνεται να έχει ήδη ξεκινήσει σ’ έναν μικρό βαθμό την «πολιτική επανάσταση» που επαγγέλεται.
