Ο πρόεδρος Τραμπ εκτός από το Ιράν βομβαρδίζει την παγκόσμια οικονομία, που μεταφραζόμενο σημαίνει με απλά λόγια: καταρρακώνει τα εισοδήματα των λαϊκών στρωμάτων και αυξάνει τα πορτοφόλια των παραγωγών όπλων (πρωταρχικά αμερικάνικες εταιρείες) και των εμπόρων όπλων. Ο πόλεμος του κ. Τραμπ, που έχει ξεκινήσει σχεδόν δύο εβδομάδες τώρα, αναδιαμορφώνει ήδη τα πρότυπα ταξιδιών, τις ενεργειακές εξαρτήσεις, το κόστος διαβίωσης, τις εμπορικές οδούς και τις στρατηγικές συνεργασίες. Επανέρχεται το φάντασμα του στασιμοπληθωρισμού που μπορεί να προκληθεί από το ενεργειακό σοκ, με την ανάπτυξη να σταματά και τις τιμές να ανεβαίνουν κατακόρυφα.
Στη «θωρακισμένη», κατά την κυβέρνηση, ελληνική οικονομία, στο μέτωπο του πληθωρισμού οι εξελίξεις είναι δυσοίωνες πριν καν αρχίσουν να εμφανίζονται οι πρώτες επιδράσεις της αυξημένης αβεβαιότητας που έχει εγκαθιδρυθεί για τα καλά, πρωτίστως στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής, και η οποία προφανώς οφείλεται στις πολεμικές συρράξεις στην περιοχή του Ιράν και των υπολοίπων χωρών του Κόλπου. Στο 2,7% ενισχύθηκε τον Φεβρουάριο ο πληθωρισμός (1,9% στην Ευρωζώνη) από 2,5% που ήταν τον Ιανουάριο, ενώ ο πληθωρισμός τροφίμων άγγιξε το 5,2% και οι αυξήσεις στα ενοίκια τα 8,2%. Η ανησυχία είναι μεγάλη ενόψει του νέου κύκλου ανατιμήσεων και ακρίβειας που αναμένεται το επόμενο διάστημα, εξαιτίας της κρίσης στη Μέση Ανατολή και των αυξημένων τιμών ενέργειας.
Μπορούμε να δείξουμε τον μηχανισμό μετάδοσης των γεωπολιτικών εντάσεων στη Μέση Ανατολή στο μικροοικονομικό πλαίσιο της ελληνικής οικονομίας. Κατ’ αρχάς:
- Η γεωπολιτική αναταραχή προκαλεί σύγκρουση και διαταραχές στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες.
- Η πρωτογενής επίπτωση είναι η εκτίναξη κόστους παραγωγής των οικονομικών δραστηριοτήτων λόγω ανόδου των τιμών ενέργειας και των μεταφορικών κόστη – ναύλων.
- Στη συνέχεια ακολουθεί η αύξηση των πληθωριστικών πιέσεων λόγω της διάχυσης των πρωτογενών αντιδράσεων στο σύνολο των οικονομικών δραστηριοτήτων.
- Ακολουθούν οι εξής επιπτώσεις: περιορισμός διαθεσίμου εισοδήματος νοικοκυριών, μείωση της αγοραστικής του δύναμης, πτώση της ζήτησης (κυρίως στην αρχή στα μη βασικά αγαθά και στις μη βασικές υπηρεσίες).
- Έπονται πιθανότατα αυξήσεις στο κόστος χρήματος λόγω αύξησης των επιτοκίων (κυρίως των επιτοκίων δανεισμού νοικοκυριών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων) αλλά και με επιτήδειους μη εμφανείς τρόπους αύξησης των μη επιτοκιακών κόστη (προμήθειες κάθε είδους).
- Αυτό σημαίνει για τα νοικοκυριά μεγαλύτερες δαπάνες για αποπληρωμή των υποχρεώσεών τους στις τράπεζες και αύξηση της δαπάνης αναχρηματοδότησης τους.
- Παράλληλα, αυξάνονται οι ανάγκες κεφαλαίων κίνησης των επιχειρήσεων, καθώς το ίδιο απόθεμα κοστίζει περισσότερο για να αγοραστεί και να φτάσει στην αγορά.
- Εξυπακούεται ότι η περιγραφόμενη κατάσταση στο μικροοικονομικό επίπεδο μεταφέρει τις αρνητικές της επιδράσεις στους μακροοικονομικούς δείκτες και κατ’ αρχάς στον ρυθμό μεγέθυνσης του ΑΕΠ, αλλά και στο δημοσιονομικό ισοζύγιο και στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Σύμφωνα με τις υπάρχουσες εκτιμήσεις όταν η τιμή του πετρελαίου αυξάνεται κατά δέκα δολάρια η επίπτωση στον πληθωρισμό είναι λίγο κάτω από το 1% και στον ρυθμό μεγέθυνσης του ΑΕΠ περίπου 0,2%-0,3%.
- Οι πιέσεις αυτές δεν κατανέμονται ισόρροπα, τόσο στο σύνολο των νοικοκυριών όσο και στο αντίστοιχο των επιχειρήσεων. Τα πλούσια νοικοκυριά, καθώς οι μεγάλες επιχειρήσεις (κυρίως αλυσίδες πολυεθνικών επιχειρήσεων) διαθέτουν μεγαλύτερη δυνατότητα απορρόφησης του κόστους και πρόσβαση σε ανθεκτικότερα δίκτυα προμηθειών, ενώ οι μικρότερες επιχειρήσεις είναι πιο εκτεθειμένες στις διακυμάνσεις των τιμών και της ζήτησης. Ως αποτέλεσμα, τέτοιου τύπου κρίσεις τείνουν να επιταχύνουν διαδικασίες συγκεντροποίησης της αγοράς, ενισχύοντας τη θέση των ισχυρότερων παικτών στην οικονομία.
- Για την ελληνική οικονομία, στην οποία οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αποτελούν τη μεγάλη πλειοψηφία, οι επιπτώσεις μιας παρατεταμένης γεωπολιτικής έντασης δεν περιορίζονται στις διεθνείς τιμές ενέργειας, αλλά μετατρέπονται άμεσα σε αγώνα επιβίωσης.
Κλείνουμε με μια άκρως σημαντική επισήμανση: ο Περσικός Κόλπος αποτελεί σημαντική πηγή λιπασμάτων, γεγονός που καθιστά τη σύγκρουση ανατρεπτική για την παγκόσμια παραγωγή τροφίμων. Όσο περισσότερο συνεχίζεται η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο να πληρώνουν περισσότερα για τρόφιμα. Και όσοι βρίσκονται στις πιο ευάλωτες χώρες θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν την πείνα. Ο Περσικός Κόλπος αποτελεί κυρίαρχη πηγή λιπασμάτων. Πέντε κύριοι εξαγωγείς λιπασμάτων –το Ιράν, η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν– βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στο Στενό του Ορμούζ για την εξαγωγή των εμπορευμάτων τους. Συλλογικά, αυτές οι χώρες προμηθεύουν περισσότερο από το 1/3 του παγκόσμιου εμπορίου ουρίας, της κυρίαρχης μορφής αζωτούχου λιπάσματος, καθώς και σχεδόν το 1/4 ενός άλλου τύπου, της αμμωνίας, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε η Διεθνής Ένωση Λιπασμάτων, μια εμπορική ομάδα με έδρα το Λονδίνο. Οι ίδιες πέντε χώρες παράγουν σχεδόν το 1/5 των φωσφορικών λιπασμάτων.
Φωτογραφία: Τατιάνα Μπόλαρη / Eurokinissi
