φωτογραφία: (ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΠΑΜΗΤΣΟΣ/ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ/EUROKINISSI)
Ένα στρατηγικό δίλημμα που χρήζει άμεσης απάντησης
Βόμβες και πύραυλοι επελαύνουν πάνω απο Μέση Ανατολή και Ανατολική Ευρώπη. Αμέτρητες ανθρώπινες τραγωδίες, και υπέρμετρες οικονομικές καταστροφές επιβαρύνουν τις περιοχές των πολέμων, και όχι μόνο. Ρώσοι και Κινέζοι παρέχουν χρήσιμες πληροφορίες στους Ιρανούς προκειμένου να πολεμούν τη συμμαχία Ισραήλ-ΗΠΑ, ενώ την ίδια στιγμή οι Ουκρανοί μεταφέρουν τεχνογνώσια στην αντιμετώπιση των Ιρανικών όπλων, αποκτηθείσα απ’ τον δικό τους πόλεμο. Διαβάζοντας κανείς ετούτες τις ειδήσεις εύλογα θα αναρωτηθεί, οδεύουμε με τα μάτια κλειστά προς ένα παγκόσμιο πόλεμο; Ή χειρότερα, μήπως είμαστε ήδη στον προθάλαμο του;
Πριν απαντηθούν αυτά τα ερωτήματα είναι αναγκαίο να σκεφτούμε ποιός ωφελείται απ’ τον εξελισσόμενο, και διαρκώς εντεινόμενο, πόλεμο σε διαφορετικές περιοχές; Μπορούμε να αντιληφθούμε τους πολέμους αυτούς ως απλά μια συνέχεια της διεθνούς πολιτικής με άλλα μεσα, business as usual σαν να λέμε; ΄Οχι ακριβώς. Ένα απ’ τα καίρια χαρακτηριστικά των πολέμων διαχρονικά είναι πως αλλάζουν το συσχετισμό δύναμης εντός των μηχανισμών του κράτους. Δηλαδή, θεσμοί όπως ο στρατός, οι μυστικές υπηρεσίες, και η κυβέρνηση αυξάνουν την ισχύ τους έναντι άλλων, π.χ. κοινοβούλιο, πολιτικά κόμματα, συνδικαλιστικούς φορείς, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών κλπ. Αυτό συμβαίνει καθώς σε συνθήκες κρίσεις, όπως ένας πόλεμος, ο όγκος κρίσιμων πληροφοριών αλλά και υλικών πορών αυξάνεται προς όφελος των προαναφερθέντων θεσμών. Συχνά δε, η νεοαποκτηθείσα ισχύς μετακυλιέται και σε άλλους τομείς της δημόσιας διοίκησης και πολιτικής μη σχετιζόμενους άμεσα με την πολεμική διαδικασία. Με λίγα λόγια, δεν έχουν όλοι συμφέρον να επικρατήσει η Είρηνη, όπως κάποιος μπορεί να νόμιζε αφελώς.
Σε αυτό το πλαίσιο, αξίζει να προστεθεί και η αμιγώς ιδεολογικό-οικονομική διάσταση του ζητήματος. Πολιτικοί συγκεκριμένων ιδεολογιών, και επιχειρηματίες συγκεκριμένων κλάδων ωφελούνται απο έναν γενικευμένο πόλεμο. Προφανώς, οι θιασώτες του εθνικισμού, που βλέπουν παντού εχθρούς και αντιλαμβάνονται το διεθνές σύστημα ως ενα παίγνιο μηδενικού αθροίσματος δικαιώνονται βλέποντας την πολεμική έξαρση. Με απλά λόγια, παίζουν μπάλα στο γήπεδο που τους βολεύει, αυτό της ωμής ισχύος, και των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Ταυτόχρονα, επιχειρηματικά συμφέροντα που συνδέονται με το πόλεμο με διαφορετικούς τρόπους προωθούν έτι περαιτέρω εθνικιστές και πολεμοκάπηλους πολιτικούς μιας και εκείνοι δημιουργούν τις καταλλήλες συνθήκες που ενισχύουν την κερδοφορία τους. Συν τοις άλλοις, παραδοσιακά, μια πολεμική διαδικασία μειώνει την δυνατότητα υγιούς δημοκρατικής διαβούλευσης, υψώνοντας τείχη ιεραρχίας εκεί που πολίτες και εργαζόμενοι μπορούσαν να διεκδικούν τα δικαιώματα τους απέναντι σε κράτος και εργοδοσία. Έπομένως, προκύπτει αβίαστα, πως κάποιοι θέλουν, και σε ορισμένες περιπτώσεις ενισχυούν την κλιμάκωση των πολεμικών μετώπων. Και, άρα αυτό που συχνά αποκαλείται ως «κοινή λογική της Ειρήνης» απλά δεν υφίσταται.
Όμως, πως στέκεται κανείς απέναντι σε αυτή την καλοσχηματισμένη και πανίσχυρη συμμαχια συμφερόντων; Δηλαδή, η κοινωνία των πολιτών, και τα πολιτικά κόμματα που αντιτίθενται στον εθνικισμό και την πολεμοκαπηλεία, πώς τοποθετούνται αποτελεσματικά σε αυτή την εκτυλισσόμενη πολεμική διολίσθηση; Κοιτάζοντας προσεκτικά τις εξελίξεις διαφαίνεται μια έκδηλη αμηχανία και αδυναμία έκφρασης πειστικών απαντήσεων στις τρέχουσες εξελίξεις. Εγκλωβισμένη στη μέγγενη του εθνικού κράτους και των επιμέρους συμφερόντων η διεθνής αριστερά αποτυγχάνει μνημειωδώς να αντιπαρατάξει ένα συγκροτημένο σχέδιο που εγγυάται ειρηνικές καταλήξεις. Ο φόβος μην μείνει κανείς μόνος στην αγριότητα του πολέμου, και των Διεθνών Σχέσεων, οδηγεί τις προοδευτικές δυνάμεις στα διαφορετικά κράτη της Ευρώπης, αλλά και αλλού, να ψελλίζουν μόνο κάποιες καταδίκες του πολέμου, χωρίς ωστόσο να διαμορφώνουν ένα πειστικό όραμα που μπορεί να αποτελέσει στιβαρή απάντηση στην μαύρη διεθνή του εθνικισμού και του στρατιωτικό-τεχνολογικού συμπλέγματος εξουσίας.
Ταυτόχρονα, η κοινωνία των πολιτών σε εθνικό και διεθνές επίπεδο παραμένει εντυπωσιακά σιωπηλή. Κοιτώντας περίπου 20 χρόνια πίσω, θα βλέπαμε ένα μαζικό διεθνές αντιπολεμικό κίνημα που καταδίκαζε την παράνομη εισβολή των ΗΠΑ στο Ιρακ. Σήμερα, κάτι τέτοιο απουσιάζει, ενώ οι κίνδυνοι απ’ την παράλληλη πολεμική σύρραξη σε Ιραν και Ουκρανία είναι απείρως μεγαλύτεροι για όλους μας. Βλέπουμε δηλαδή το πολιτικό-οικονομικό μπλοκ που ευνοείται απ’ τον πολέμο να γίνεται συνεχώς όλο και πιο ηγεμονικό, ενώ αντίθετα η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων που πλήττονται σφόδρα απ’ αυτή την κατάσταση να παραμένει ανοργάνωτη και, εξαιτίας αυτού, απαθής, βυθισμένη στη θλίψη που παράγουν οι εικόνες του πολέμου όπως μας τις ξερνά επιδεικτικά ο προσωπικός μας διαδικτυακός αλγόριθμος.
Μήπως είναι ώρα λοιπόν η κοινωνία των πολιτών στις δημοκρατικές χώρες της Ευρώπης, αλλα και αλλού, μαζί με πράσινα και αριστερά κόμματα (ή και χωρίς αυτά, αν οι ελιτ τους είναι συστημικά προσδεδεμένες στο πολεμόχαρο μπλοκ εξουσίας) να αρθρώσουν ένα νέο αντιπολεμικό αφήγημα που θα εξηγεί τι συμβαίνει, αλλά και πού οδεύουμε ως θλιβεροί υπνοβάτες ; Τα σκληρά μαθήματα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου δημιούργησαν σε μεγάλο βαθμό μια ιδεολογική ηγεμονία υπέρ της ειρήνης και του διεθνούς δικαίου, οικοδομώντας διεθνείς οργανισμούς, που παρά τις εμφανείς αδυναμίες τους, πάλευαν όπως μπορούσαν για την διαφύλαξη αυτών των αξιών. Στο σήμερα, βρισκόμενοι στο κατώφλι ενός Γ’ Παγκοσμίου Πολέμου, είναι πιο αναγκαίο απο ποτέ να αντιδράσουμε εγκαίρως ώστε να μην χρειαστεί να ζήσουμε απο πρώτο χέρι όσα μας διηγούνταν οι προγονοι μας 85 χρόνια πριν. Άλλωστε, χωρίς ειρήνη δεν μπορεί να υπάρξει ούτε δημοκρατία, ούτε ελευθερία συνείδησης, ούτε κοινωνική δικαιοσύνη, ουτε περιβαλλοντική μεταβάση, ούτε τίποτα. Ας το θυμόμαστε καλά αυτό, όταν συχνά ακούμε για πολεμικές εκστρατείες στο όνομα αυτών των ιερών, μα τόσο βεβηλωμένων, εννοιών.
