Ύστερα από τόσα χρόνια διακυβέρνησης της ΝΔ, με την ακρίβεια, τα Τέμπη, τη στεγαστική κρίση, τη διαφθορά, τη διάλυση της υγείας και της παιδείας και την επίθεση στη δημοκρατία, η Αριστερά εμφανίζεται πλήρως αναντίστοιχη με τις σημερινές συνθήκες, χωρίς να δείχνει ότι αντιλαμβάνεται την κατάσταση και τις ευθύνες της.
Στις συζητήσεις μου με ανθρώπους που παραμένουν πολιτικά και αξιακά στον χώρο της Αριστεράς αλλά βρίσκονται έξω από οργανωτικά σχήματα, το ερώτημα «τι θα ψηφίσουμε;» προκαλεί σχεδόν πάντα αμηχανία και κλαυσίγελο. Κάποιοι θα επιλέξουν ένα από τα υπάρχοντα σχήματα, άλλοι δεν θα πάνε καν να ψηφίσουν. Δύσκολα όμως συναντάς κάποιον που να εμπνέεται από μια πολιτική πρόταση. Αναρωτιέμαι πόσο απασχολεί αυτή η πραγματικότητα τις ηγεσίες, αφού από αυτόν τον ευρύτερο κόσμο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό και η εκλογική τους επιρροή. Απέναντι σε αυτήν την κατάσταση έχουμε όλοι ευθύνη, όχι όμως την ίδια.
Το πώς θα πέσει η Δεξιά προφανώς δεν μας αφήνει αδιάφορους. Αν όμως επιδιώκουμε να αμφισβητήσουμε την κυρίαρχη πολιτική, χρειάζεται να απαντήσουμε και στο πώς. Μέσα από τη συμμετοχή σε ένα κυβερνητικό σχήμα με το ΠΑΣΟΚ, τον Τσίπρα και όποιον άλλον βρεθεί διαθέσιμος –παρότι ούτε οι ίδιοι φαίνεται να το επιθυμούν– ή μέσα από τη συγκρότηση των δυνάμεων που θα αναμετρηθούν με την κυρίαρχη πολιτική στο κοινωνικό και πολιτικό πεδίο;
Εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, η ουσιαστική στρατηγική διαχωριστική γραμμή. Μία από τις στρεβλώσεις που άφησε η εμπειρία της διακυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ και η περίοδος που ακολούθησε, χωρίς ουσιαστική αυτοκριτική και απολογισμό, είναι η αντίληψη ότι η συμμετοχή στην κυβέρνηση αποτελεί αυτοσκοπό και σχεδόν προϋπόθεση πολιτικής αποτελεσματικότητας. Ο στόχος μιας κυβέρνησης της Αριστεράς που θα προωθούσε ριζικές αλλαγές μετατράπηκε έτσι σε μοναδικό τρόπο άσκησης πολιτικής. Αντί να αποτελεί αποτέλεσμα μιας διαδικασίας αλλαγής των συσχετισμών και συγκρότησης ενός μαζικού κοινωνικού και πολιτικού υποκειμένου ικανού να αναμετρηθεί με το κράτος και το κεφάλαιο, η κυβερνητική συμμετοχή αναγορεύτηκε σε πολιτικό σχέδιο από μόνη της. Αυτό, τουλάχιστον για την Αριστερά, δεν μπορεί να αποτελεί στρατηγική.
Από αυτήν τη διαφορά, αλλά και από την ισχυρή ανάγκη ανάκτησης της αξιοπιστίας της Αριστεράς, προκύπτει η διαφωνία μου με την προοπτική συνάντησης με τον σημερινό ΣΥΡΙΖΑ. Όσοι την υποστηρίζουν συχνά ζητούν να ξεπεράσουμε τους διαχωρισμούς του παρελθόντος. Στην πράξη όμως προτείνουν μια επιστροφή με όρους αριθμητικής πρόσθεσης και πολιτικής οικειότητας, χωρίς να έχουν απαντηθεί τα ερωτήματα για την προηγούμενη πορεία. Το να διαγράψουμε ως μη γενόμενη την εκλογή Κασσελάκη και τον πολιτικό ευτελισμό που ακολούθησε την ήδη βαθιά απογοήτευση της προηγούμενης περιόδου δείχνει για άλλη μια φορά την αδυναμία μας να κάνουμε μια στοιχειώδη αυτοκριτική. Χωρίς την κατανόηση του τι πήγε στραβά και φτάσαμε ως εδώ, δεν μπορεί να ανακτηθεί η χαμένη αξιοπιστία.
Κάθε προσπάθεια υπέρβασης του σημερινού τέλματος οφείλει να ξεκινά από αυτήν την αυτοκριτική, χωρίς να αναζητά αναδρομικές δικαιώσεις, και να διαφοροποιεί αντίστοιχα το περιεχόμενο της πολιτικής δράσης στο σήμερα. Όχι αναθέτοντας τις προσδοκίες του κόσμου της εργασίας, των αριστερών και των νέων ανθρώπων σε κάποια μελλοντική κυβέρνηση ή σε έναν φωτισμένο ηγέτη, αλλά επενδύοντας στις καθημερινές μάχες, μικρές και μεγάλες, για την εργασία, τη στέγη, την υγεία, την εκπαίδευση και τη δημοκρατία. Δοκιμάζοντας από σήμερα, στην πράξη και στον τρόπο λειτουργίας μας, τις αξίες και τις σχέσεις που θέλουμε να επικρατήσουν αύριο.
Ποιος, όμως, θα υλοποιήσει ένα τέτοιο σχέδιο; Με ποια μαγιά ξεκινάμε και, κυρίως, με ποια αξιοπιστία μπορούμε να απευθυνθούμε ξανά στην κοινωνία;
Υπάρχουν χιλιάδες άνθρωποι που συναντηθήκαμε στην πολιτική και κοινωνική διαδρομή μέχρι το 2015, με εμπειρίες από τα κινήματα και τους κοινωνικούς αγώνες, που σήμερα παραμένουν διάσπαρτοι και αποστρατευμένοι. Ακόμη και η όποια κομματική ένταξη συχνά δεν συνοδεύεται από πραγματική παρέμβαση στη δουλειά ή στη γειτονιά. Υπάρχει όμως και μια νέα γενιά ανθρώπων που πολιτικοποιήθηκαν μέσα από άλλες εμπειρίες, από τα Τέμπη, τους αγώνες για την εκπαίδευση, το περιβάλλον, τα δικαιώματα, την Παλαιστίνη, χωρίς να βρίσκουν αναγκαστικά πολιτική έκφραση στα υπάρχοντα σχήματα. Η συνάντηση αυτών των διαφορετικών γενιών με όσους εξακολουθούν να αγωνίζονται, η επανενεργοποίηση των αποστρατευμένων και η συμμετοχή νέων ανθρώπων στη διαμόρφωση μιας κοινής προοπτικής είναι για μένα η αναγκαία αφετηρία.
Τη στιγμή που οι συγκλίσεις στο πολιτικό περιεχόμενο ανάμεσα στις δυνάμεις της ριζοσπαστικής Αριστεράς είναι μεγάλες, όπως φαίνεται και από τον παρόντα διάλογο, η αδυναμία των σημερινών σχημάτων να εκφράσουν τον ευρύτερο κόσμο της είναι παραπάνω από εμφανής. Πρόκειται σε μεγάλο βαθμό για άδεια κελύφη παλιότερων σχηματισμών, που συγκροτήθηκαν συχνά για τις ανάγκες της συγκυρίας και σήμερα περισσότερο συντηρούν τους διαχωρισμούς παρά συμβάλλουν στην υπέρβασή τους. Αν μπορούσαν από μόνα τους να δημιουργήσουν νέους όρους, θα το είχαν ήδη κάνει. Είναι σε σημαντικό βαθμό μέρος του προβλήματος, θα μπορούσαν όμως να αποτελέσουν και μέρος της λύσης.
Το ΜέΡΑ25, με την ισχυρότερη σήμερα δημοσκοπική παρουσία στον συγκεκριμένο χώρο, έχει τη δυνατότητα να αναλάβει μια πρωτοβουλία που θα υπερβαίνει τα όριά του. Για να το κάνει, χρειάζεται και το ίδιο να υπερβεί μια λογική οργανωτικής αυτάρκειας και την αντίληψη ότι η ανασύνθεση μπορεί να προκύψει μέσα από τη δική του διεύρυνση. Ένα ανοιχτό κάλεσμα προς σχήματα, οργανώσεις και ανένταχτους της Αριστεράς, και κυρίως προς τα νέα παιδιά, για ενωτική εκλογική κάθοδο με όρους ισότιμης συμμετοχής και όχι προσχώρησης, θα μπορούσε να αποτελέσει ένα πρώτο βήμα. Απαιτείται, βέβαια, αντίστοιχη γενναιότητα και διάθεση υπέρβασης από όλες τις πλευρές.
Με τις εκλογές να πλησιάζουν, δεν υπάρχει χρόνος για μια πραγματική διαδικασία ανασύνθεσης. Υπάρχει όμως η δυνατότητα μιας ενωτικής εκλογικής πλατφόρμας που δεν θα εξαντλείται στην πρόσθεση ποσοστών ή στην κοινοβουλευτική επιβίωση των σημερινών σχημάτων, αλλά θα ανοίγει τη δυνατότητα δημιουργίας ενός νέου υποκειμένου, με τη συμμετοχή οργανωμένων δυνάμεων, ανένταχτων αριστερών και ανθρώπων των κοινωνικών κινημάτων, νέων και παλιότερων.
Αυτό απαιτεί να αντιστοιχηθούν η οργάνωση και η εκπροσώπηση με το αξιακό και πολιτικό περιεχόμενο της Αριστεράς. Απαιτεί όμως και ανανέωση προσώπων. Όσοι πρωταγωνιστήσαμε στις συγκρούσεις του 2015, του 2019 και του 2023, τα γνωστά πρόσωπα των καναλιών και των κομματικών μηχανισμών, και ιδιαίτερα όσοι υπήρξαν κυβερνητικά στελέχη, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε τις ευθύνες μας, να συμβάλουμε σε αυτή τη νέα προσπάθεια μπολιάζοντας την με την εμπειρία μας, αλλά κυρίως ανοίγοντας χώρο σε άλλους ανθρώπους. Οι σημερινοί εικοσιπεντάχρονοι ήταν παιδιά το 2015. Δεν μπορούμε να τους καλούμε να πολιτικοποιηθούν μέσα από τις δικές μας αντιπαραθέσεις. Χρειάζονται διαφορετικά πρόσωπα σε πρωταγωνιστικούς ρόλους, χρειάζονται άλλοι τρόποι λειτουργίας, άλλα μοντέλα παρέμβασης και διαφορετική λογική οργάνωσης.
Οι εκλογές δεν βγάζουν μόνο κυβέρνηση. Συμπυκνώνουν τον πολιτικό χρόνο, αποτυπώνουν συσχετισμούς και διαμορφώνουν τις δυνατότητες της επόμενης περιόδου. Μια ακόμη αναμέτρηση των κατακερματισμένων δυνάμεων της ριζοσπαστικής Αριστεράς μπορεί να βαθύνει την αποστράτευση και να δυσκολέψει τις μελλοντικές συγκλίσεις. Μια πρώτη ενωτική προσπάθεια θα μπορούσε να δώσει το σήμα ότι αυτή η πορεία μπορεί να αντιστραφεί. Έχουμε ευθύνη να μη χαθεί αυτή η δυνατότητα.
