Του Στίβεν Φόρτι
Οι ισπανικές εκλογές της 28ης Απριλίου ανοίγουν μια νέα φάση για την ιβηρική χώρα. Αβέβαιη, αναμφίβολα. Όμως το σήμα είναι ξεκάθαρο: υπήρξε μια πραγματική κινητοποίηση της προοδευτικής Ισπανίας ενάντια στην πιθανότητα μιας δεξιάς κυβέρνησης στην οποία θα είχε σημαντικό ρόλο το Vox, το ακροδεξιό σχήμα υπό την ηγεσία του Σαντιάγκο Αμπασκάλ που έχει το βλέμμα στραμμένο στον Σαλβίνι, τη Λεπέν, τον Μπολσονάρο και τον Μπάνον. Τα αποτελέσματα των εκλογών στην Ανδαλουσία τον Δεκέμβριο, με την απροσδόκητη είσοδο στη σκηνή του Vox (11% της συναίνεσης) και ο σχηματισμός εν συνεχεία ενός δεξιού περιφερειακού συμβουλίου –για πρώτη φορά σε ένα ιστορικό σοσιαλιστικό προπύργιο– έφεραν πολλούς Ισπανούς στις κάλπες. Ο πραγματικός κίνδυνος ήταν ένα παρόμοιο σενάριο σε εθνικό επίπεδο. Έτσι, η συμμετοχή αυξήθηκε κατά 6% σε σχέση με αυτήν που υπήρχε πριν από τρία χρόνια, φθάνοντας το 75,7% των εγγεγραμμένων στους εκλογικούς καταλόγους, και επιβράβευσε το Ισπανικό Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα (PSOE).
Η αριστερά στο σύνολό της (PSOE και Unidas Podemos, UP) συγκεντρώνει μόλις 44.000 ψήφους περισσότερες από τη δεξιά, αλλά αυτή, για πρώτη φορά χωρισμένη σε τρία κομμάτια –Λαϊκό Κόμμα (PP), Ciudadanos (C’s) και Vox –, χάνει πάνω από τρεις ποσοστιαίες μονάδες και 22 έδρες σε σχέση με το 2016 και καθηλώνεται στους 147 βουλευτές (η αριστερά συγκεντρώνει 165). Ο κατακερματισμός του συντηρητικού χώρου είναι, επίσης, ένας από τους λόγους της πραγματικής κατάρρευσης του Λαϊκού Κόμματος (16,7%), που χάνει πάνω από 3,5 εκατομμύρια ψήφους, περνώντας από 137 σε 66 έδρες, το χειρότερο αποτέλεσμα της ιστορίας του. Μεγάλο μέρος αυτών των ψήφων πήγαν στους Ciudadanos (15,9%, 57 βουλευτές) και, επίσης, στο κόμμα του Αμπασκάλ (10,3%, 24 βουλευτές και σχεδόν 2,7 εκατομμύρια ψήφοι). Για πρώτη φορά μετά το τέλος του φρανκισμού ένα ακροδεξιό σχήμα μπαίνει στη Βουλή της Μαδρίτης, σηματοδοτώντας το τέλος της ισπανικής εξαίρεσης από το ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Αποτίμηση της ψήφου
Ο αληθινός νικητής αυτών των εκλογών είναι επομένως το Σοσιαλιστικό Κόμμα, το οποίο ανέκαμψε μετά από μια κρίση που άρχισε στα τέλη της εποχής Θαπατέρο: με το 28,7% – πάνω από δύο εκατομμύρια ψήφους περισσότερες από το 2016- και 123 έδρες, ο Πέδρο Σάντσεθ εξασφαλίζει τη συνέχεια της κυβέρνησής του, μετά από τη σύντομη εμπειρία των τελευταίων εννέα μηνών στο μέγαρο Μονκλόα. Η νίκη είναι ακόμη πληρέστερη αν ληφθεί υπόψη ότι το Σοσιαλιστικό Κόμμα πέτυχε και την απόλυτη πλειοψηφία στη Γερουσία και, μαζί με τους τοπικιστές του Compromís και με το Podemos, παραμένει στη διοίκηση της περιφέρειας της Βαλένθια, όπου πραγματοποιήθηκαν αυτοδιοικητικές εκλογές. Με 81 έδρες περισσότερες από τους Unidas Podemos (πρώτα η διαφορά ήταν μόλις 14), ο Σάντσεθ απομακρύνει κατ’ αυτόν τον τρόπο, ίσως οριστικά, τον κίνδυνο να τον προσπεράσει το κόμμα του Πάμπλο Ιγκλέσιας, το οποίο υποχωρεί (14,3%, 42 έδρες), αλλά αποφεύγει την πανωλεθρία που πολλοί φοβούνταν, διατηρώντας πάνω από 3,7 εκατομμύρια ψήφους.
Η ψήφος υπέρ του Σοσιαλιστικού Κόμματος δεν ήταν όμως μόνο μια ωφέλιμη ψήφος ενάντια στη δεξιά: ο σοσιαλιστής ηγέτης απέδειξε ότι ξέρει να κυβερνά, κοιτάζοντας προς τα αριστερά και εφαρμόζοντας πολιτικές που η σοσιαλδημοκρατία φαίνεται να έχει ξεχάσει σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, με εξαίρεση την Πορτογαλία. Απέδειξε επίσης ότι έχει σχέδιο για τη χώρα, προσπαθώντας να επουλώσει το βαθύ τοπικό ρήγμα με την Καταλονία. Η μετριοπάθεια του Σάντσεθ, σε αντίθεση με τους τόνους στιλ Αποκάλυψης του Ιωάννη μιας όλο και πιο ριζοσπαστικοποιημένης δεξιάς, επιβραβεύτηκε από το εκλογικό σώμα. Ο αληθινός ηττημένος δεν είναι μόνο το Λαϊκό Κόμμα, αλλά και ο μέντοράς του, ο πρώην πρωθυπουργός Χοσέ Μαρία Αθνάρ, ο οποίος από το παρασκήνιο έριχνε λάδι στη φωτιά, ευνοώντας την αναβίωση ενός ισπανικού εθνικισμού που απαιτεί σκληρή στάση απέναντι στους αυτονομιστές και μια ισχυρή νέα συγκεντροποίηση του κράτους. Οι εκλογές της 28ης Απριλίου αποδεικνύουν, όμως, ότι εκτός από τον κίνδυνο να διαρραγεί η Ισπανία –εξαιτίας της απόσχισης της Καταλονίας- αυτό που κινητοποίησε περισσότερο τους ψηφοφόρους ήταν ο φόβος της ακροδεξιάς.
Η προτίμηση της πλειονότητας του ισπανικού πληθυσμού για διάλογο στην καταλανική κρίση εξηγεί και τα αποτελέσματα στην περιφέρεια της Βαρκελώνης, όπου οι σοσιαλιστές γίνονται το δεύτερο κόμμα και η κεντροαριστερά της Ρεπουμπλικανικής Αριστεράς της Καταλονίας (ERC, 24,6% των ψήφων σε περιφερειακό επίπεδο) κερδίζει για πρώτη φορά τις εθνικές εκλογές, στέλνοντας στο Κοινοβούλιο της Μαδρίτης 15 βουλευτές. Το ERC αντιπροσωπεύει τώρα αληθινά την πιο πραγματιστική και μετριοπαθή πλευρά του καταλανικού αυτονομισμού, σε αντίθεση με την αδιάλλακτη πλευρά του Junts per Catalunya (JxCAT, 7 βουλευτές, 12% των ψήφων σε περιφερειακό επίπεδο), του σχήματος που καθοδηγείται από τον πρώην πρόεδρο Κάρλες Πουτζντεμόντ, ο οποίος κατέφυγε στο Βέλγιο μετά την κήρυξη ανεξαρτησίας του Οκτωβρίου 2017. Το κόμμα του Οριόλ Ζουνκέρας, ο οποίος είναι φυλακισμένος και δικάζεται στη Μαδρίτη για τα γεγονότα εκείνου του φθινοπώρου, έχει μετατραπεί κατ’ αυτόν τον τρόπο στην ηγεμονική δύναμη του αυτονομιστικού κινήματος.
Τρεις επιλογές
Το Σοσιαλιστικό Κόμμα, από το οποίο λείπουν 53 έδρες για να έχει την πλειοψηφία στο Κοινοβούλιο της Μαδρίτης, που έχει ορισθεί στις 176 έδρες, έχει σήμερα τρεις επιλογές. Ή μια κυβέρνηση μειοψηφίας με συμφωνίες μεταβαλλόμενης γεωμετρίας –η αγαπημένη συνταγή του Σάντσεθ–, ή μια αριστερή κυβέρνηση – με το Unidas Podemos και με τη στήριξη κάποιων τοπικιστικών σχημάτων, όπως θα ήθελε ο Ιγκλέσιας– ή μια κυβέρνηση με τους Ciudadanos. Αυτή η τελευταία πιθανότητα, που υπαγορεύεται επίμονα από οικονομικές-μιντιακές εξουσίες και από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, φαίνεται όμως η πιο μακρινή: από τη μια πλευρά, ο ηγέτης των Ciudadanos, Άλμπερτ Ριβέρα, έχει πρακτικά διακόψει τις σχέσεις του με τον Σάντσεθ και ενδιαφέρεται περισσότερο να κατακτήσει την ηγεμονία της ισπανικής δεξιάς. Από την άλλη, οι σοσιαλιστές ψηφοφόροι έδωσαν στον Σάντσεθ να καταλάβει, ακόμη και κατά τη διάρκεια των πανηγυρισμών της νύχτας των εκλογών, ότι δεν θέλουν σε καμία περίπτωση μια συμφωνία με τον Ριβέρα.
Εδώ μπαίνει στο παιχνίδι η καταλανική κρίση, δεδομένου ότι οι αυτονομιστές βουλευτές είναι πιθανό να έχουν ένα μη δευτερεύοντα ρόλο. Δεν είναι πλέον απαραίτητοι όπως κατά τους τελευταίους εννέα μήνες –η ψήφος τους κατά του προϋπολογισμού ήταν η αιτία των πρόωρων εκλογών–, αλλά είναι αναγκαία τουλάχιστον μια αποχή τους για να κατορθώσει ο Σάντσεθ να γίνει πρωθυπουργός. Άρα το ERC πιθανό να είναι το κλειδί της σταθερότητας της νέας νομοθετικής περιόδου. Δεν θα είναι εύκολο για τον σοσιαλιστή ηγέτη, λαμβάνοντας υπόψη τη δεξιά αντιπολίτευση, που θα τον κατηγορήσει ότι «ξεπουλά» την πατρίδα στους αυτονομιστές, καθώς και τις πιθανές απαιτήσεις των αυτονομιστών (μια αθώωση των ηγετών τους που δικάζονται και ένα δημοψήφισμα για την αυτοδιάθεση). Θα είναι κομβικής σημασίας ως προς αυτό τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών και των δημοτικών εκλογών –σε όλους τους Δήμους και σε 12 περιφέρειες από τις 17– της 26ης Μαΐου, ενός πραγματικού δεύτερου γύρου των εκλογών της 28ης Απριλίου. Μέχρι τότε κανείς δεν θα ανοίξει τα χαρτιά του, λιγότερο από όλους ο Πέδρο Σάντσεθ.
Τα διδάγματα
Τέλος, οι ισπανικές εκλογές αποδεικνύουν τρία πράγματα. Πρώτα απ’ όλα ότι η αντίθεση αριστερά-δεξιά, την οποία πολλοί θεωρούν ως ένα κατάλοιπο του προηγούμενου αιώνα, είναι πιο επίκαιρη από ποτέ: η Ισπανία βγαίνει από αυτές τις εκλογές κομμένη στα δύο. Κατά δεύτερο λόγο, ότι η σοσιαλδημοκρατία, όταν εγκαταλείπει τον μπλερισμό και κοιτάζει στ’ αλήθεια προς τα αριστερά, ανακτά ψήφους και μπορεί να είναι μια κυβερνητική δύναμη. Ας δούμε και την Πορτογαλία του Αντόνιο Κόστα. Κατά τρίτο λόγο, ότι το μεγαλύτερο λάθος της φιλελεύθερης και συντηρητικής δεξιάς είναι η ριζοσπαστικοποίηση και ο εναγκαλισμός της με την ακροδεξιά: κατ’ αυτό τον τρόπο δεν κάνει τίποτε άλλο από το να νομιμοποιεί τους εθνικο-λαϊκιστές και να ευνοεί την άνοδό τους, ενώ αυτοί καταβροχθίζουν την ίδια. Αυτά είναι τα διδάγματα των ισπανικών εκλογών για την Ευρώπη εν όψει των εκλογών της 26ης Μαΐου. Δεν είναι λίγο.
Μετάφραση: Τόνια Τσίτσοβιτς
