Το καθεστώς Μαδούρο βασάνιζε τους αντιφρονούντες με πρωτοφανή αγριότητα; Λίγες ώρες μετά την απαγωγή του Μαδούρο, ο λαός της Βενεζουέλας βγήκε στους δρόμους των πόλεων πανηγυρίζοντας; Αεροπλάνα από τη Ρωσία προσγειώθηκαν στην Τεχεράνη για να φυγαδεύσουν ράβδους χρυσού και τους μουλάδες ηγέτες;
Σε όλον τον κόσμο τα τμήματα επαλήθευσης ειδήσεων (fact checking) μεγάλων έγκυρων μέσων ενημέρωσης είχαν τρομακτικό φόρτο δουλειάς, έπρεπε να επαληθεύσουν ή να διαψεύσουν εκατοντάδες πληροφορίες που διακινούντο κυρίως από τα social media αλλά και από κάποια μέσα ενημέρωσης γύρω από την απαγωγή του Μαδούρο και τις μεγάλες ταραχές στο Ιράν.
Το πρόβλημα με τα fake news ή τις παραποιημένες πληροφορίες εντάθηκε λόγω της μεγάλης σημασίας των γεγονότων, αλλά και επειδή στην διακίνηση αυτή δεν πρωταγωνιστούν πια μόνο χρήστες των social media αλλά και επίσημοι θεσμικοί φορείς. Ο κατάλογος των fake news που έχει διακινήσει ο Ντόναλντ Τραμπ στη διάρκεια της θητείας του, είναι εξαιρετικά μεγάλος, τα ειδησεογραφικά δίκτυα της χώρας του, το υπενθυμίζουν συχνά.
Όταν συνελήφθη με ένα πρωτόγνωρο τρόπο ο Μαδούρο από τους εντολείς του νέου σερίφη έπρεπε να αιτιολογηθεί η πρωτοφανής εισβολή σε μια ξένη χώρα καταπατώντας κάθε έννοια νομιμότητας και διεθνούς δικαίου. Η επίσημη προπαγάνδα των ΗΠΑ είχε την λογική «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα», έπρεπε με κάθε τρόπο να φανεί ότι ο σερίφης είχε απώτερο ηθικό σκοπό, την απελευθέρωση του λαού της Βενεζουέλας. Οι δημοσιεύσεις στα κοινωνικά δίκτυα από οργανωμένα κέντρα οργίασαν.
Ένα από τα βίντεο που έγιναν αμέσως viral και έφτασε σε εκατομμύρια αποδέκτες έδειχνε σκηνές από βασανιστήρια ανθρώπων από το καθεστώς Μαδούρο στην Βενεζουέλα. Όσοι το είδαν ή αρκετοί από αυτούς εύκολα υιοθέτησαν την αγριότητα του καθεστώτος (για τα κρούσματα αυθαιρεσιών του καθεστώτος έχουν μιλήσει πολλοί ανεξάρτητοι παρατηρητές αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία) και με έναν τρόπο «νομιμοποιούσαν» στις συνειδήσεις τους τη βεβαιότητα ότι ο «Σερίφης» ήταν αναγκαίο να επέμβει. Το συγκεκριμένο βίντεο με τις σκηνές πρωτοφανούς αγριότητας βασανισμών αντικαθεστωτικών στη Βενεζουέλα, απλά αποτελούσε μια σκηνή από ταινία του Netflix. Όσοι το είδαν και διαμόρφωσαν εντυπώσεις, δεν είναι σίγουρο ότι είδαν και τη διάψευσή του τις επόμενες μέρες. Τα fake news πάντα τρέχουν πιο γρήγορα από την αλήθεια.
Είναι ένα από τα πολλά παραδείγματα με τα οποία ασχολήθηκαν τα fact checking μεγάλων μέσων ενημέρωσης, τις επόμενες ημέρες ακολούθησαν οι διαδηλώσεις στο Ιράν και το όργιο παραπληροφόρησης συνεχίστηκε με αυτό το θέμα.
Από τις πιο διαδεδομένες πληροφορίες που κυριάρχησαν τις ημέρες της εξέγερσης στο Ιράν είναι και μια που μεταφέρθηκε και από τα κοινωνικά δίκτυα αλλά και κάποια Μέσα. Αυτή έλεγε ότι μεταφέρθηκαν ράβδοι χρυσού από το Ιράν στη Ρωσία, ενώ παράλληλα ο ηγέτης της χώρας και πολλοί αξιωματούχοι ήταν έτοιμοι να εγκαταλείψουν το Ιράν.
Δύο ημέρες αργότερα από την κυκλοφορία αυτής της ανεπιβεβαίωτης πληροφορίας, ένας βρετανός βουλευτής του συντηρητικού κόμματος, ο Τομ Τούγκεντατ, υιοθέτησε τη φήμη πως ρωσικά μεταγωγικά αεροσκάφη προσγειώνονται στην Τεχεράνη και μεταφέρουν ράβδους χρυσού. Κανένας δεν επιβεβαίωσε κάτι τέτοιο, ούτε ο αρμόδιος υπουργός της Βρετανίας. Ο Τούγκεντατ είχε στο παρελθόν διεκδικήσει την ηγεσία των Τόρις και ήταν υφυπουργός ασφαλείας !
Είναι λογικό πολλοί να υιοθετήσουν την πληροφορία για τη μεταφορά χρυσού, άλλωστε πολλοί διακινούσαν την πληροφορία ότι ισλαμική ηγεσία έχει καταρρεύσει και πολλές χιλιάδες χρήστες εκείνες τις ημέρες έβλεπαν ένα βίντεο το οποίο έδειχνε διαδηλωτές να έχουν καταλάβει την έδρα των φρουρών της ισλαμικής επανάστασης και έναν από αυτούς να αναρριχάται στο κτίριο και να κατεβάζει τη σημαία της χώρας. Το βίντεο ήταν πραγματικό, αλλά είχε γυριστεί στο Νεπάλ τον περασμένο Σεπτέμβριο κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων που ανέτρεψαν την κυβέρνηση εκεί.
Όλα αυτά μοιάζουν αλλά δεν είναι δευτερεύουσες παράμετροι των μεγάλων γεγονότων που συμβαίνουν, αφορούν τις ζωές μας, τον τρόπο και το είδος της πληροφόρησης μας και την διαμόρφωση πολιτικών ή κοινωνικών συμπεριφορών. Ιδιαίτερα αφορούν στη χώρα μας όπου υπάρχουν τρία επιπλέον επιβαρυντικά δεδομένα που δεν τα συναντάμε συχνά σε άλλες χώρες της Δύσης. 1. Το 56% των πολιτών (Ευρωβαρόμετρο 2025) έχουν ως κύρια πηγή πληροφόρησης τα κοινωνικά δίκτυα βασικούς φορείς ψεύτικων πληροφοριών 2. Τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης κατά βάση δεν διαθέτουν ισχυρούς μηχανισμούς ελέγχου των fake news 3. Υπάρχουν υπουργοί όπως ο Άδωνις Γεωργιάδης που υιοθετούν ως πραγματικό βίντεο με πανηγυρισμούς κατοίκων της Βενεζουέλας μετά τη σύλληψη του Μαδούρο ενώ το βίντεο αφορά Βενεζουελάνους που όντως διαδηλώνουν κατά του Μαδούρο αλλά ζουν στον Παναμά και έχει γυριστεί τον Ιούλιο του 2024…
Φωτο: Claudia / Pixabay
