Οι περικοπές στην USAID θα επιφέρουν 14 εκατομμύρια θανάτους

Πόσο κόστισε το καταστροφικό πέρασμα του Ίλον Μασκ από την κυβέρνηση των ΗΠΑ; Ή μάλλον, πιο σωστά, πόσο θα κοστίσει.

Πρόσφατα, το επιστημονικό ιατρικό περιοδικό The Lancet δημοσίευσε μια μελέτη που επιβεβαιώνει πλήρως όσα είχαμε προβλέψει πριν από λίγες εβδομάδες σε αυτήν εδώ την εφημερίδα. Σας έγραφα τότε, πως η απόφαση Τραμπ-Μασκ να συρρικνώσουν σημαντικά τα οικονομικά πακέτα της ανθρωπιστικής βοήθειας της USAID θα επέφερε μια νέα παγκόσμια ανθρωπιστική κρίση με πολλούς θανάτους.

Το άρθρο που παρουσιάστηκε στο The Lancet επιβεβαιώνει με αδιάσειστα επιστημονικά στοιχεία αυτό που αποτελούσε εδώ και καιρό τεκμηριωμένη ανησυχία ειδικών και οργανώσεων. Αναλύει το πώς η κυβέρνηση Τραμπ, εν μέσω μιας στροφής στο νεο-εθνικισμό και τον ακραίο οικονομικό ελιτισμό, διέταξε περικοπές 83% στη χρηματοδότηση της USAID, ακυρώνοντας σχεδόν το σύνολο των προγραμμάτων: 88% στη μητρική και παιδική υγεία, 94% στην αναπαραγωγική υγεία και 87% στην πρόληψη επιδημιών. Και καταλήγει τονίζοντας το εξής: Εφόσον εφαρμοστούν πλήρως αυτές οι πολιτικές, θα οδηγήσουν σε πάνω από 14 εκατομμύρια επιπλέον θανάτους έως το 2030, εκ των οποίων 4,5 εκατομμύρια θα είναι παιδιά.

Η απόφαση της κυβέρνησης Τραμπ να περικόψει άμεσα πάνω από το 80% της χρηματοδότησης της USAID δεν είναι απλώς ένα ακόμη παράδειγμα της ακροδεξιάς στροφής της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, αλλά πρόκειται για πολιτική απόφαση μιας υπερδύναμης που αποσύρεται από το ρόλο της ως βασικός χορηγός ανθρωπιστικής βοήθειας, όχι επειδή δεν μπορεί, αλλά επειδή δεν θέλει.

Η μελέτη μας παρέχει την πρώτη ολοκληρωμένη παγκόσμια εκτίμηση του συνολικού αντικτύπου του προγράμματος της USAID. Σύμφωνα με τα ευρήματα, μεταξύ 2001 και 2021, οι παρεμβάσεις του προγράμματος συνέβαλαν στην αποτροπή άνω των 91 εκατομμυρίων θανάτων, εκ των οποίων 30 εκατομμύρια αφορούσαν παιδιά κάτω των 5 ετών. Ενδεικτικά, η θνησιμότητα από HIV/AIDS μειώθηκε κατά 65%, από ελονοσία κατά 51%, και από τροπικές ασθένειες κατά 50%.

Οι ερευνητές δεν έρχονται να αθωώσουν τις ενέργειες της USAID. Αναδεικνύοντας τα θετικά στατιστικά της δράσης του, δεν επιχειρούν να υμνήσουν τις πολιτικές των ΗΠΑ. Αντιθέτως, μέσα από αυτούς τους αριθμούς, κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τις θανατηφόρες συνέπειες των περικοπών Τραμπ. Σε αυτό το σημείο, αξίζει να σημειωθεί το εξής: Από την ίδρυσή του έως σήμερα, η USAID συνδέεται διαχρονικά με ιμπεριαλιστικά συμφέροντα και οικονομικά κίνητρα τα οποία συχνά και σκοπίμως καλύπτονται πίσω από μια ρητορική αλληλεγγύης και ανθρωπιστικής προσφοράς. Από το Ιράκ και το Αφγανιστάν μέχρι την Αϊτή, τη Βολιβία και την Κούβα, η USAID έχει λειτουργήσει ως εργαλείο αποικιοκρατίας και καπιταλιστικής διείσδυσης. Μέσα σε αυτό το αντιφατικό πλαίσιο, η μελέτη καταλήγει σε ένα ξεκάθαρο και κρίσιμο συμπέρασμα. Η παρουσία της USAID σώζει ζωές, η εξαφάνισή της θα αφαιρέσει.

Πώς μπορεί λοιπόν ένα τέτοιο μέτρο να αιτιολογείται πολιτικά; Η απάντηση βρίσκεται στο ποιοι είναι αυτοί που πεθαίνουν. Πρόκειται για τις φτωχότερες τάξεις, κυρίως του παγκόσμιου Νότου, οι οποίες βρίσκονται εκτός των γεωστρατηγικών και οικονομικών συμφερόντων των ΗΠΑ. Με μια απλουστευτική ανάγνωση των συμπερασμάτων της μελέτης, ο ακροδεξιός οικονομικός εθνικισμός επιλέγει να εξοικονομήσει δισεκατομμύρια από την υγειονομική στήριξη παιδιών στο Μάλι ή γυναικών στη Νιγηρία, ώστε να τα διοχετεύσει είτε στην ενίσχυση των εξοπλισμών είτε στη φορολογική ελάφρυνση των πλουσίων εντός ΗΠΑ.

Οι ΗΠΑ, η χώρα με το μεγαλύτερο ΑΕΠ στον κόσμο, αφαιρούν σκόπιμα το πιο κρίσιμο δίχτυ προστασίας για εκατομμύρια ευάλωτους ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο. Όπως ήταν αναμενόμενο, και άλλες χώρες ακολούθησαν: Βρετανία, Ολλανδία, Βέλγιο και Γαλλία προχωρούν σε μειώσεις 25% έως 40% στη δική τους βοήθεια. Πρόκειται για μια δομική υποχώρηση του διεθνούς κοινωνικού κράτους, στο όνομα της εκάστοτε «κυβερνητικής αποδοτικότητας». Όπως επισημαίνει και η ίδια η μελέτη, αυτό συνιστά μια συστημική κρίση του μοντέλου ανθρωπιστικής βοήθειας, καθώς η διεθνής χρηματοδότηση εξαρτάται πλέον από τις προτεραιότητες των ισχυρών και όχι από τις πραγματικές ανάγκες των ευάλωτων. Στην πραγματικότητα, όμως, η αποψίλωση αυτών των προγραμμάτων δεν αποτελεί μια κυβερνητική οικονομική αδυναμία, αλλά συνειδητή πολιτική επιλογή απόσυρσης.

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το 60% αυτών των απωλειών αναμένεται να σημειωθούν στην Υποσαχάρια Αφρική, μια ήπειρο που για αιώνες αποτέλεσε αποικιακό εργαστήρι της Δύσης και τώρα εγκαταλείπεται από τους ίδιους μηχανισμούς που δημιούργησαν την εξάρτησή της. Η ιδεολογική βάση αυτής της επιλογής δεν είναι νέα. Το αφήγημα περί «αυτονομίας» των χωρών του Νότου και η ενοχοποίηση της εξωτερικής βοήθειας ως εργαλείου «εξάρτησης» επιστρατεύονται εδώ ως άλλοθι για την υποχώρηση των διεθνών προγραμμάτων ανθρωπιστικής βοήθειας.

Το συμπέρασμα της μελέτης αναδεικνύει την ανάγκη για μια ριζική, εναλλακτική πρόταση ως προς τη χρηματοδότηση της ανθρωπιστικής βοήθειας. Το υφιστάμενο μοντέλο αποδεικνύεται, εκ του αποτελέσματος, εύθραυστο και πολιτικά επισφαλές. Ο πλανήτης δεν μπορεί να βασίζεται σε αποσπασματικές πράξεις φιλανθρωπίας που εξαρτώνται από τις διαθέσεις ελίτ που εναλλάσσονται στην εξουσία. Είναι αναγκαίο να σχεδιάσουμε ένα νέο διεθνές μοντέλο εξωτερικής βοήθειας στη βάση της δικαιοσύνης, της αλληλεγγύης και της διαφάνειας, που δεν θα υπόκειται στους εκλογικούς κύκλους και τις νεοφασίζουσες ιδεοληψίες μιας μειοψηφίας ισχυρών.

Η USAID υπήρξε και παραμένει εργαλείο της αμερικανικής στρατηγικής επιρροής. Αυτό, ωστόσο, δεν αναιρεί το γεγονός ότι τέτοιου τύπου χρηματοδοτήσεις, όταν κατευθύνονται σε βασικές ανθρώπινες ανάγκες, έχουν απτές, μετρήσιμες και σωτήριες συνέπειες. Η ανθρωπιστική βοήθεια δεν μπορεί να παραμένει όμηρος της πολιτικής βούλησης των ισχυρών. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν θέλουμε λιγότερο ή καθόλου USAID, με όλες τις παθογένειες που το συνοδεύουν. Το ερώτημα είναι αν είμαστε έτοιμοι να διεκδικήσουμε ένα νέο διεθνές πλαίσιο αλληλεγγύης που να βασίζεται σε μηχανισμούς βιώσιμης μακροπρόθεσμης στήριξης για τα καθολικά δικαιώματα στην υγεία, τη ζωή και την αξιοπρέπεια. Να απαιτήσουμε έναν νέο διεθνισμό που θα αντιμετωπίζει την υγεία και τη ζωή ως δικαίωμα και όχι ως προνόμιο.

* Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet και είναι διαθέσιμη εδώ: <thelancet.com>. Χρηματοδοτήθηκε από το ισπανικό υπουργείο Επιστήμης και Καινοτομίας, το Ιατρικό Ερευνητικό Συμβούλιο του Ηνωμένου Βασιλείου και το ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Horizon Europe».