Οι πλέον ανατρεπτικές ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ

Ήττα Τραμπ, δημοκρατική ανατροπή στο Κογκρέσο και ενίσχυση της Αριστεράς

Οι ενδιάμεσες εκλογές στις Ηνωμένες Πολιτείες εξελίσσονται σε σοβαρή πολιτική ήττα για τον Ντόναλντ Τραμπ. Οι Δημοκρατικοί ανακτούν τη Γερουσία, σύμφωνα με το Associated Press, ενώ CNN και NBC προβλέπουν ότι κερδίζουν και τη Βουλή των Αντιπροσώπων. Το AP δεν είχε ακόμη ανακοινώσει πλειοψηφία στη Βουλή στην τελευταία διασταυρωμένη ενημέρωση. Η διάκριση αφορά τον χρόνο επιβεβαίωσης των αποτελεσμάτων από διαφορετικούς οργανισμούς: η εικόνα που διαμορφώνεται είναι επιστροφή των Δημοκρατικών στον έλεγχο του Κογκρέσου, με την τελική κατανομή των εδρών να παραμένει υπό διαμόρφωση.

Το εκλογικό πλήγμα εκτείνεται βαθιά μέσα στην επικράτεια των Ρεπουμπλικανών. Οι Δημοκρατικοί αποσπούν γερουσιαστικές έδρες στο Τέξας, στο Κάνσας, στην Αϊόβα, στο Οχάιο και στις δύο Καρολίνες. Κερδίζουν επίσης πολιτειακές κυβερνήσεις, ενώ η αναδιάταξη των εκλογικών περιφερειών που προώθησαν οι Ρεπουμπλικανοί δεν αρκεί για να προστατεύσει την κοινοβουλευτική τους κυριαρχία. Η δυσαρέσκεια για το κόστος ζωής μετατρέπεται σε απώλεια πραγματικής πολιτικής εξουσίας.

Μέσα σε αυτή τη μετατόπιση ενισχύεται και η αμερικανική Αριστερά. Πέντε νέοι υποψήφιοι που υποστηρίχθηκαν από τους Δημοκρατικούς Σοσιαλιστές της Αμερικής, την DSA, εκλέγονται στη Βουλή. Παράλληλα, υποψήφιοι της ευρύτερης προοδευτικής πτέρυγας καταγράφουν επιτυχίες σε γερουσιαστικές αναμετρήσεις. Πρόκειται για δύο συνδεδεμένες εξελίξεις: οι Δημοκρατικοί αυξάνουν τη δύναμή τους απέναντι στον Τραμπ και η Αριστερά διευρύνει την παρουσία της μέσα στη δημοκρατική παράταξη.

Τι αλλάζει με τον έλεγχο Βουλής και Γερουσίας

Το αμερικανικό Κογκρέσο αποτελείται από δύο σώματα. Η Βουλή των Αντιπροσώπων έχει 435 έδρες, κατανεμημένες μεταξύ των πολιτειών ανάλογα με τον πληθυσμό τους. Οι βουλευτές εκλέγονται κάθε δύο χρόνια. Η Γερουσία έχει 100 μέλη, δύο από κάθε πολιτεία, ανεξάρτητα από το μέγεθός της. Στις φετινές εκλογές κρίθηκαν όλες οι βουλευτικές έδρες και 35 γερουσιαστικές.

Για να γίνει ένα νομοσχέδιο νόμος, πρέπει κατά κανόνα να εγκριθεί με το ίδιο περιεχόμενο και από τα δύο σώματα και να υπογραφεί από τον πρόεδρο. Επομένως, η απώλεια ακόμη και της μίας πλειοψηφίας δυσκολεύει σοβαρά την προώθηση της προεδρικής ατζέντας. Αν οι Δημοκρατικοί ελέγχουν και τα δύο σώματα, μπορούν να καθορίζουν ποια νομοσχέδια θα συζητούνται, να απορρίπτουν προτάσεις της κυβέρνησης και να διαπραγματεύονται τις προϋποθέσεις χρηματοδότησης των ομοσπονδιακών πολιτικών.

Η Βουλή έχει ιδιαίτερο ρόλο στα φορολογικά νομοσχέδια, τα οποία ξεκινούν από αυτήν. Η Γερουσία διαθέτει μια επιπλέον κρίσιμη αρμοδιότητα: εγκρίνει τους προεδρικούς διορισμούς που απαιτούν τη συναίνεσή της, μεταξύ άλλων υπουργών, πρεσβευτών και ομοσπονδιακών δικαστών, συμπεριλαμβανομένων των μελών του Ανώτατου Δικαστηρίου. Μια δημοκρατική πλειοψηφία μπορεί έτσι να εμποδίσει τον Τραμπ να στελεχώσει αυτές τις θέσεις με πρόσωπα της επιλογής του.

Οι πλειοψηφίες ελέγχουν επίσης τις κοινοβουλευτικές επιτροπές, αποκτώντας τη δυνατότητα ερευνών και κλήτευσης μαρτύρων. Ωστόσο, η κατάκτηση του Κογκρέσου δεν ισοδυναμεί με παράκαμψη της προεδρίας: ο Τραμπ παραμένει στον Λευκό Οίκο και μπορεί να ασκεί βέτο.

Πού ηττήθηκαν οι Ρεπουμπλικανοί

Οι ανατροπές στη Γερουσία αποτυπώνουν το εύρος της αποδοκιμασίας. Στο Τέξας, ο Τζέιμς Ταλαρίκο νίκησε τον Κεν Πάξτον. Στο Κάνσας, ο Άνταμ Χάμιλτον επικράτησε του Ρότζερ Μάρσαλ. Στο Οχάιο, ο Σέροντ Μπράουν κέρδισε τον Τζον Χάστεντ, ενώ στη Βόρεια Καρολίνα ο Ρόι Κούπερ νίκησε τον Μάικλ Γουότλι. Στην Αϊόβα επικράτησε ο Τζος Τιούρεκ και στη Νότια Καρολίνα η Άνι Άντριους.

Η επιτυχία του Ταλαρίκο έχει ιδιαίτερη σημασία: γίνεται ο πρώτος Δημοκρατικός που κερδίζει γερουσιαστική εκλογή στο Τέξας μετά το 1988. Στην ίδια πολιτεία, η Τζίνα Ινοχόσα νικά τον κυβερνήτη Γκρεγκ Άμποτ. Η διπλή ανατροπή πλήττει ένα από τα σημαντικότερα κέντρα της ρεπουμπλικανικής εξουσίας.

Στην καθημερινότητα των ψηφοφόρων βρίσκονται βασικές εξηγήσεις του αποτελέσματος: οι υψηλές τιμές, οι αναταράξεις από τους δασμούς και το κόστος των καυσίμων που επιβαρύνθηκε από τον πόλεμο στο Ιράν. Η εκλογική νίκη του Τραμπ το 2024 δεν μετατράπηκε σε διαρκή ανοχή απέναντι στις οικονομικές συνέπειες της πολιτικής του.

Η DSA αυξάνει συγκεκριμένα τη δύναμή της

Η DSA είναι σοσιαλιστική πολιτική οργάνωση, της οποίας οι υποψήφιοι συνήθως συμμετέχουν στις εκλογές με το ψηφοδέλτιο των Δημοκρατικών. Η επίσημη υποστήριξή της μπορεί να προέρχεται από την εθνική οργάνωση ή από τοπικό παράρτημα και συνδέεται με οργανωτική δουλειά, εθελοντές και εκστρατείες στις γειτονιές. Χρειάζεται επομένως να διακρίνεται από την ευρύτερη προοδευτική πτέρυγα ή από την προσωπική υποστήριξη του Μπέρνι Σάντερς.

Στη Βουλή εκλέγονται πέντε νέοι υποψήφιοι που στηρίχθηκαν από την DSA: η Κλερ Βαλντές και η Νταριαλίζα Άβιλα Σεβαλιέ στη Νέα Υόρκη, η Μελάτ Κίρος στο Κολοράντο, ο Ντόναβαν ΜακΚίνι στο Μίσιγκαν και ο Κρις Ραμπ στην Πενσιλβάνια. Μαζί με τις επανεκλεγείσες Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτές και Ρασίντα Τλάιμπ, η ομάδα των βουλευτών με τέτοια στήριξη αυξάνεται από δύο σε τουλάχιστον επτά.

Η ουσιαστική πολιτική αναμέτρηση για αρκετούς από αυτούς είχε προηγηθεί στις δημοκρατικές προκριματικές. Επειδή διεκδικούσαν ασφαλείς δημοκρατικές περιφέρειες, η νίκη στις προκριματικές άνοιγε τον δρόμο για το Κογκρέσο. Εκεί ακριβώς η Αριστερά αμφισβήτησε εν ενεργεία βουλευτές και ισχυρούς κομματικούς μηχανισμούς.

Η Κίρος νίκησε την Νταϊάνα Ντεγκέτ, η οποία υπηρετούσε επί σχεδόν τρεις δεκαετίες. Η Άβιλα Σεβαλιέ απέκλεισε τον Αντριάνο Εσπαγιάτ, επικεφαλής της ομάδας των ισπανόφωνων Δημοκρατικών στο Κογκρέσο. Ο ΜακΚίνι νίκησε τον εν ενεργεία βουλευτή Σρι Θάνενταρ. Η Βαλντές επικράτησε του προέδρου του δήμου του Μπρούκλιν, Αντόνιο Ρεϊνόσο. Οι νίκες αυτές αλλάζουν το πολιτικό περιεχόμενο της δημοκρατικής εκπροσώπησης.

Στην τελική εκλογή, η Βαλντές επικράτησε του Ρεπουμπλικανού Μέλβιν Ριβέρα και της ανεξάρτητης Πρισίλα Γκαζναβί. Η Κίρος νίκησε τη Ρεπουμπλικανή Κρίστι Πίτερσον και τον ανεξάρτητο Σίμον Μπλάου. Ο Ραμπ επικράτησε του ανεξάρτητου Ντένις Μαχόουνι. Οι εκστρατείες τους έθεσαν ζητήματα καθολικής υγείας, κατοικίας, εργασιακών δικαιωμάτων και περιορισμού της εταιρικής επιρροής στην πολιτική.

Η Οκάσιο-Κορτές επανεξελέγη απέναντι στον Ρεπουμπλικανό Ντιαμάντ Χισενάι και η Τλάιμπ απέναντι στον Τζέιμς Χούπερ. Η σημασία για τις δύο βρίσκεται πλέον και στη διεύρυνση της ομάδας με την οποία μπορούν να συντονίζονται στο Κογκρέσο.

Πώς πήγε η ευρύτερη αριστερή πτέρυγα

Πέρα από την DSA, η Πέγκι Φλάναγκαν κερδίζει τη γερουσιαστική έδρα της Μινεσότα απέναντι στη Μισέλ Ταφόια, σύμφωνα με την προβολή του CBS. Υποστηριζόμενη στις προκριματικές από τον Σάντερς και την Ελίζαμπεθ Γουόρεν, είχε προηγουμένως νικήσει την πιο κεντρώα Άντζι Κρεγκ. Η εκστρατεία της περιλάμβανε καθολική υγειονομική κάλυψη και αντιπαράθεση με την εταιρική επιρροή.

Στο Μέιν, η Ρεπουμπλικανή Σούζαν Κόλινς παραδέχθηκε την ήττα της από τον Τρόι Τζάκσον, σύμφωνα με το Maine Public, πριν ανακοινώσει αποτέλεσμα το AP. Η εξέλιξη προσθέτει μια σημαντική επιτυχία σε μια υποψηφιότητα της ευρύτερης προοδευτικής πτέρυγας.

Ο Αμπντούλ Ελ Σαγέντ παραμένει ανοιχτή περίπτωση. Στο Μίσιγκαν διεκδικεί απέναντι στον Μάικ Ρότζερς την έδρα του αποχωρούντος Δημοκρατικού Γκάρι Πίτερς. Στα δημοσιευμένα στοιχεία έχει προβάδισμα, αλλά η τελευταία διασταυρωμένη ανταπόκριση του AP δεν ανακηρύσσει νικητή. Η υποψηφιότητά του δοκιμάζει αν ένα πρόγραμμα με κεντρικό άξονα την καθολική υγεία μπορεί να κερδίσει μια πολιτεία που ψήφισε Τραμπ το 2024.

Ο Ταλαρίκο, αντιθέτως, έχει ήδη ανακοινωθεί νικητής στο Τέξας. Η επιτυχία του αποτελεί σημαντικό αποτέλεσμα για την προοδευτική πολιτική, αλλά δεν πρέπει να καταγραφεί ως επίσημη νίκη της DSA. Αντίστοιχα, η ίδια η έκδοση της DSA διευκρινίζει ότι οι γερουσιαστικές εκστρατείες Ελ Σαγέντ και Τζάκσον δεν ανήκουν στις επισήμως υποστηριζόμενες εκστρατείες της.

Υπάρχουν και ήττες: στη Φλόριντα, η Άντζι Νίξον, που είχε λάβει στήριξη από τοπικό παράρτημα της DSA, χάνει από την Άσλεϊ Μούντι. Το NBC κατέγραφε 50,8% για τη Μούντι και 48% για τη Νίξον, με το 97% της αναμενόμενης ψήφου ενσωματωμένο. Η ενίσχυση της Αριστεράς είναι συγκεκριμένη, χωρίς να είναι ομοιόμορφη σε όλη τη χώρα.

Πόσα χρήματα κινητοποίησε το AIPAC και τι πέτυχε

Το AIPAC, η American Israel Public Affairs Committee, δρα για την ενίσχυση της αμερικανοϊσραηλινής συμμαχίας. Στην εκλογική χρηματοδότηση χρειάζεται διάκριση μεταξύ της πολιτικής επιτροπής του, των δωρεών μελών του και του συνδεδεμένου super PAC United Democracy Project, του UDP. Το τελευταίο χρηματοδοτεί ανεξάρτητες εκστρατείες υπέρ ή κατά υποψηφίων, αντί να καταθέτει απεριόριστα χρήματα στα εκλογικά τους ταμεία.

Σύμφωνα με ρεπορτάζ του NPR στις 22 Οκτωβρίου, το AIPAC είχε διαθέσει σχεδόν 25 εκατομμύρια δολάρια σε υποψηφίους και πολιτικές επιτροπές μέσα στο 2026 έως τις 30 Σεπτεμβρίου. Το UDP είχε διαθέσει περίπου 13 εκατομμύρια σε πολιτικές επιτροπές και επιπλέον 53,5 εκατομμύρια σε ανεξάρτητες εκλογικές δαπάνες. Η οργάνωση δήλωνε επίσης ότι τα μέλη της είχαν προσφέρει πάνω από 90 εκατομμύρια απευθείας σε υποψηφίους στον εκλογικό κύκλο.

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η χρηματοδοτική ισχύς δεν εξασφαλίζει πάντοτε την επικράτηση. Η Στίβενς έχασε από τον Ελ Σαγέντ παρά την ισχυρή υποστήριξη. Από την άλλη, ο Γουέσλι Μπελ νίκησε την Κόρι Μπους, ενώ ο Ρεπουμπλικανός Τόμας Μάσι έχασε από τον Γκάλεϊν σε αναμέτρηση στην οποία το UDP δαπάνησε εκατομμύρια εναντίον του. Στο Μέριλαντ, ο Μπόαφο επικράτησε σε πολυπρόσωπες προκριματικές με αντιπάλους μεταξύ άλλων τον Χάρι Νταν και τη Γουάλα Μπλέγκεϊ.

Δεν προκύπτει ακόμη από τις διαθέσιμες πηγές ένας πλήρης, αξιόπιστος αριθμός για το πόσοι από όλους τους αποδέκτες στήριξης του AIPAC εξελέγησαν στις γενικές εκλογές. Το ασφαλές συμπέρασμα είναι πιο συγκεκριμένο: το δίκτυο κινητοποίησε δεκάδες εκατομμύρια, πέτυχε ορισμένους στόχους και υπέστη σημαντικές ήττες. Η τελική έκβαση του Μίσιγκαν θα έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το AIPAC αντιτάχθηκε στον Ελ Σαγέντ τόσο στις προκριματικές όσο και στη γενική εκλογή.

Η νέα πολιτική συνθήκη διαμορφώνεται έτσι σε δύο επίπεδα. Ο Τραμπ χάνει την κοινοβουλευτική ασφάλεια της πρώτης διετίας του. Ταυτόχρονα, οι Δημοκρατικοί επιστρέφουν ισχυρότεροι στο Κογκρέσο με μια μεγαλύτερη σοσιαλιστική και προοδευτική παρουσία στο εσωτερικό τους. Η επόμενη αναμέτρηση θα αφορά το πώς θα χρησιμοποιηθούν αυτές οι πλειοψηφίες: ποια πολιτική θα προτάξουν για την υγεία, τη στέγαση, τους μισθούς και τον έλεγχο της προεδρικής εξουσίας.

Ας σημειωθεί πως για τις ενδιάμεσες εκλογές του 2026, ο Ίλον Μασκ έδωσε περίπου 446 εκατομμύρια δολάρια, κυρίως για τη στήριξη των Ρεπουμπλικανών, σύμφωνα με την καταγραφή της Washington Post από τις δηλωμένες δωρεές.