Στις 18 Απριλίου, η εταιρία λογισμικού ΑΙ «Palantir» δημοσίευσε μια αρκούντως ανησυχητική λίστα στο λογαριασμό της στο X, μια λίστα που περιλάμβανε 22 κύρια σημεία από το βιβλίο του συνιδρυτή της εταιρίας Alexander Karp, με τίτλο The Technological Republic: Hard Power, Soft Belief, and the Future of the West. Η λίστα κυκλοφόρησε ευρέως και εκτός της σφαίρας του Χ, προκαλώντας σημαντικές αντιδράσεις για την ειλικρίνεια και την ωμότητά της, καθώς η εταιρία δεν φαίνεται να ανακαλεί ή να διαγράφει την ανάρτησή της μέχρι την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές.
Τι περιλάμβανε αυτή η λίστα όμως και γιατί είχε τέτοιο αρνητικό αντίκτυπο; Ενδεικτικά θα παραθέσω κάποια πρόχειρα μεταφρασμένα σημεία:
1. Η Σίλικον Βάλεϊ έχει ηθικό χρέος προς τη χώρα που κατέστησε δυνατή την ανάδειξή της. Η ελίτ των μηχανικών της Σίλικον Βάλεϊ έχει την υποχρέωση να συμμετάσχει στην υπεράσπιση της χώρας.
4. Τα όρια της «ήπιας δύναμης» (soft power), της απλώς υπερφίαλης ρητορικής, έχουν πλέον αποκαλυφθεί. Η ικανότητα των ελεύθερων και δημοκρατικών κοινωνιών να επικρατήσουν απαιτεί κάτι περισσότερο από ηθικές εκκλήσεις. Απαιτεί «σκληρή δύναμη» (hard power), και η «σκληρή δύναμη» σε αυτό τον αιώνα θα βασίζεται στο λογισμικό.
5. Το ερώτημα δεν είναι αν θα κατασκευαστούν όπλα τεχνητής νοημοσύνης, αλλά ποιος θα τα κατασκευάσει και για ποιο σκοπό. Οι αντίπαλοί μας δεν θα σταματήσουν για να επιδοθούν σε θεατρικές συζητήσεις σχετικά με τα πλεονεκτήματα της ανάπτυξης τεχνολογιών με κρίσιμες εφαρμογές στον τομέα της άμυνας και της εθνικής ασφάλειας. Θα προχωρήσουν.
12. Η ατομική εποχή φτάνει στο τέλος της. Μια εποχή αποτροπής, η ατομική εποχή, φτάνει στο τέλος της, και μια νέα εποχή αποτροπής, βασισμένη στην τεχνητή νοημοσύνη, είναι έτοιμη να ξεκινήσει.
15. Η μεταπολεμική εξουδετέρωση της Γερμανίας και της Ιαπωνίας πρέπει να ανατραπεί. Το ξεδόντιασμα (defanging) της Γερμανίας ήταν μια υπερβολική αντίδραση, για την οποία η Ευρώπη πληρώνει σήμερα βαρύ τίμημα. Μια παρόμοια και εξαιρετικά θεατρική δέσμευση στον ιαπωνικό πασιφισμό, αν διατηρηθεί, απειλεί επίσης να μεταβάλει την ισορροπία δυνάμεων στην Ασία.
16. Πρέπει να επαινέσουμε όσους προσπαθούν να δημιουργήσουν εκεί όπου η αγορά απέτυχε να δράσει. Η κουλτούρα σχεδόν χλευάζει το ενδιαφέρον του Μασκ για τις μεγάλες ιδέες, σαν να έπρεπε οι δισεκατομμυριούχοι να περιορίζονται απλώς στο να πλουτίζουν τον εαυτό τους… Οποιαδήποτε περιέργεια ή γνήσιο ενδιαφέρον για την αξία αυτού που έχει δημιουργήσει ουσιαστικά αγνοείται, ή ίσως κρύβεται πίσω από μια ελάχιστα καλυμμένη περιφρόνηση.
Αυτά τα λίγα δείγματα γραφής αποτελούν ένα οιονεί μανιφέστο πάνω στο οποίο οφείλει να χτιστεί ο νέος κόσμος, πρωτίστως στις ΗΠΑ και δευτερευόντως διεθνώς. Ένα μανιφέστο δυστοπικού χαρακτήρα, σε μια προσπάθεια υλοποίησης ενός φασιστικού φαντασιακού με ολοκληρωτικές συνδηλώσεις. Πράγματι, διαβάζοντας αυτά τα σημεία, μπορεί κανείς ενδεχομένως να αναγνωρίσει παρόμοιας φύσης δηλώσεις του ιστορικού μεσοπολεμικού φασισμού που εξυμνούσαν τη μοντέρνα τεχνολογία και τις δυνατότητες που παρείχε. Σε τι όμως διαφέρει το φαντασιακό της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, του Big Tech, της «Palantir», του Alexander Karp και του Peter Thiel από τον αντιδραστικό μοντερνισμό του ιστορικού φασισμού, όπως τον περιέγραψε ο Jeffrey Herf1 ως την αποθέωση της τεχνολογικής προόδου και την απόρριψη των ιδεών του Διαφωτισμού; Στην κλίμακα. Ενώ ο τελευταίος ευαγγελιζόταν την υπεροχή της Άριας φυλής, ο σύγχρονος ψηφιακός φασισμός ευαγγελίζεται ένα μέλλον όπου η τεχνολογία όχι μόνο θα έχει παρεισφρήσει σε κάθε πτυχή της ανθρώπινης ύπαρξης, αλλά θα συνδράμει και στην επιτάχυνση της κοινωνικής, πολιτικής και πολιτισμικής κατάρρευσης των πολλών, όχι των λίγων. Όπως αναφέρουν και τα σημεία, δεν αξίζουν όλες οι κουλτούρες και οι πολιτισμοί να σωθούν.
Η αντήχηση των φασιστικών ιδεών του Μεσοπολέμου έρχεται να ανασκευαστεί από την ιδιωτική πρωτοβουλία ως ένα δυστοπικό φαντασιακό με ντετερμινιστικό πεσιμιστικό πρόσημο. Στη συνθήκη παγκόσμιων ανακατατάξεων και μετασχηματισμών, τα σημεία της «Palantir» προβάλλουν μια ανάγκη και μια επιθυμία: να ανακτήσουν ό,τι έχει χαθεί και έχει μεταβάλει τις ΗΠΑ σε παρακμάζουσα δύναμη. Με άλλα λόγια, βλέπουμε μια ρεβανσιστική αντιμετώπιση της παρούσας κατάστασης, όμοια με αυτή των ναζιστικών θεωρήσεων για τον μεσοπολεμικο κόσμο: οι ΗΠΑ είναι σε πολλαπλή παρακμή και η μόνη λύση είναι να επανακτήσει την ισχύ της με τη βοήθεια της ΑΙ. Σε αντίθεση με την όντως ηττημένη Γερμανία του Μεσοπολέμου, εδώ βλέπουμε τους σπασμούς μια παρακμάζουσας αυτοκρατορίας που έχει όμως τεχνολογική υπεροχή και είναι έτοιμη με τη βοήθεια των Big Tech να επανακτήσει ό,τι θεωρεί χαμένο. Η οπλοποίηση (weaponisation) της ΑΙ για χάρη της εφαρμογής του σεναρίου «σκληρής δύναμης» μεταφράζεται σε ένα νέο εργαλείο με το οποίο οι ΗΠΑ θα καταφέρουν να επιβάλλουν ξανά την τάξη στον κόσμο, είτε στρατιωτικά είτε οικονομικά.
Αναγνωρίζουν όμως ότι αυτό θα γίνει πρωτοστατούντων των ΗΠΑ, αλλά όχι μόνο με αυτές, ενισχύοντας εμμέσως τα διεθνή δίκτυα φασιστικών και ακροδεξιών δυνάμεων και υπαινισσόμενες τη δυναμική που μπορούν να προσφέρουν στο παραπάνω εγχείρημα. Γι’ αυτό και το «ξεδοντιασμα» (defanging) της Γερμανίας και της Ιαπωνίας μετά τον πόλεμο ήταν λάθος, όπως αναφέρει το μανιφέστο, σε μια ευθεία εξύμνηση των φασιστικών καθεστώτων της ναζιστικής Γερμανίας και της αυτοκρατορικής Ιαπωνίας. Δεν αφήνουν περιθώρια για αμφιβολία σχετικά με τα λεγόμενά τους. Παραδέχονται πως και οι δύο χώρες έχασαν την παντοδυναμία τους, την ώρα που είναι γνωστό με ποια μέσα επιτεύχθηκε αυτό.
Όλα αυτά σχηματίζουν μια ζοφερή εικόνα ενός σχεδόν αποκαλυπτικού ολοκληρωτισμού φτιαγμένου στα μέτρα της ιδιωτικής πρωτοβουλίας και του Big Tech, ενός νέου είδους ψηφιακού φασισμού που δεν περιορίζεται στα ΜΚΔ, αλλά απειλεί ευθέως την ίδια την έννοια του πολιτισμού σε πλανητικό επίπεδο. Και αυτές οι φωνές δεν προέρχονται από περιθωριακούς δρώντες, αλλά από άτομα που επηρεάζουν τη λήψη αποφάσεων και την άσκηση πολιτικής.
Και αυτό είναι που κάνει τα σημεία της «Palantir» εξαιρετικά ανησυχητικά.
Λάζαρος Καραβασίλης,
μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Βρέμης και επισκέπτης ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Χάσσελτ
1 Jeffrey Herf, Reactionary Modernism: Technology, culture, and politics in Weimar and the Third Reich, Cambridge University Press, 1986.
