ΟΡΕΓΚΟΝ, ΗΠΑ: Φρένο στη δίψα της Nestle
Μια διαμάχη που ξεκινάει από το 2008, φτάνει σε ένα κρίσιμο σημείο. Η δίψα της Nestle, του ελβετικού κολοσσού, που στις ΗΠΑ, μεταξύ άλλων, δραστηριοποιείται και στην εμφιάλωση νερού, φαίνεται ότι θα μείνει ανικανοποίητη. Η προσπάθειά της να οικειοποιηθεί το νερό της πηγής Όξμποου, στον εθνικό δρυμό του όρους Χουντ, δεν ευοδώνεται. Κινήσεις πολιτών, αλλά και δυναμικές κινητοποιήσεις ινδιάνικων φυλών που κατοικούν στην περιοχή, βάζουν φρένο στις επιδιώξεις της πολυεθνικής.
Πάνε εφτά χρόνια από τότε που για πρώτη φορά η Nestle πρότεινε στην πολιτεία του Όρεγκον να αγοράσει το νερό της πηγής Όξμποου, έτσι ώστε να φτιάξει στην πόλη Κασκέιντ Λοξ ένα εργοστάσιο εμφιάλωσης. Τα τελευταία χρόνια, η συμφωνία που διαμορφωνόταν μεταξύ πολυεθνικής και πολιτείας ευνοούσε τα σχέδια της πρώτης. Στις διαπραγματεύσεις εμπλέκονταν η δημοτική αρχή της πόλης και το υπουργείο Αλιείας και Άγριας Φύσης. Με βάση τη συμφωνία, θα πραγματοποιούνταν ανταλλαγή του νερού των πηγών με ίση ποσότητα νερού βρύσης του δημοτικού δικτύου υδροδότησης. Αποτέλεσμα αυτού θα ήταν η πόλη να πουλήσει στη Nestle το νερό των πηγών με βάση το φθηνό δημοτικό τιμολόγιο, αφήνοντας στην εταιρεία τεράστια περιθώρια κέρδους, καθώς θα μπορούσε να το τιμολογήσει ως και 1500% πάνω. Η ποσότητα που αφορούσε η συμφωνία, ήταν 160.000 γαλόνια ανά χρόνο, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 40% του πόσιμου νερού της πόλης.
Σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης
Το περασμένο καλοκαίρι, όλη η δυτική ακτή των ΗΠΑ υπέφερε από ξηρασία. Το Όρεγκον έχει από τότε κηρυχθεί επισήμως σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Αυτό το γεγονός άλλαξε τα δεδομένα για τη Nestle. Στην Καλιφόρνια, παρόλο που οι αγρότες αναγκάζονταν να αφήνουν ακαλλιέργητη τη γη, οι κάτοικοι να υπομένουν διακοπές υδροδότησης και οι πολιτικοί σκέφτονταν την αφαλάτωση νερού από τον Ειρηνικό Ωκεανό, οι εμφιαλώτριες εταιρείες, συμπεριλαμβανομένης της ελβετικής πολυεθνικής, δεν μείωσαν τους ρυθμούς άντλησης από τις πηγές που είχαν στην κατοχή τους. Νωρίτερα το 2015 είχε γίνει γνωστό ότι η Nestle συνέχιζε να αντλεί παράνομα νερό από τον Εθνικό Δρυμό του Σαν Μπερναντίνο, 27 χρόνια μετά τη λήξη της άδειάς της.
Αντιδράσεις από παντού
Οι αντιδράσεις που για χρόνια αντιτάσσονταν στα σχέδια της Nestle, γιγαντώθηκαν υπό το πρίσμα της ξηρασίας. Κινήσεις πολιτών, που για χρόνια εξέφραζαν την αντίθεσή τους, διοργάνωσαν κινητοποιήσεις με πλαίσιο την υπεράσπιση του νερού ως αγαθού, απέναντι στη λογική της εμπορευματοποίησης του. Τα πλαίσια των κινητοποιήσεων είχαν επίσης και περιβαλλοντικό πρόσημο, καθώς τα νερά της πηγής δημιουργούν ενδιαιτήματα που παίζουν σημαντικό ρόλο στον κύκλο ζωής απειλούμενων ψαριών, όπως ο σολομός και η ιριδίζουσα πέστροφα, για τα οποία το Υπουργείο Αλιείας και Άγριας Φύσης λειτουργεί στην περιοχή ένα ιχθυοτροφείο αναπαραγωγής. Απέναντι στις αξιώσεις της πολυεθνικής, βρέθηκαν και οι τοπικές φυλές Ινδιάνων, καθώς με βάση της συνθήκες ειρήνης που υπογράφηκαν τον 19ο αιώνα, έχουν στην περιοχή της πηγής δικαιώματα αλιείας, αλλά και εδαφικές διεκδικήσεις.
Η πολιτική ηγεσία της πολιτείας, υπό την πίεση των κινητοποιήσεων, αλλά και των αποθεμάτων νερού, αναγκάστηκε να επανεξετάσει τη στάση της. Βουλευτές τάχθηκαν ενάντια στην πώληση του νερού μ’ αυτόν τον τρόπο, ενώ και η ίδια η Κυβερνήτρια της πολιτείας, πρότεινε τελικά, αντί για ανταλλαγή νερού, να εξεταστεί η ανταλλαγή των δικαιωμάτων χρήσης του. Η σημαντική διαφορά με το προηγούμενο πλαίσιο συμφωνίας είναι ότι σ’ αυτήν την περίπτωση για να εγκριθεί η ανταλλαγή δικαιωμάτων χρήσης, θα πρέπει να τεκμηριωθεί η εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος. Οι υποσχέσεις της εταιρείας για τις θέσεις εργασίας, δεν αντισταθμίζουν αυτές που θα χαθούν από τον τουρισμό, ενώ και το περιβαλλοντικό και οικολογικό αποτύπωμα της ιδιωτικοποίησης είναι δυσβάσταχτο. Φυσικά, η εταιρεία δεν θα κάνει πίσω. Άλλωστε της το επιτρέπει και το νέο πλαίσιο, καθώς θα προσπαθήσει να αποδείξει ότι η επένδυσή της δεν αντιβαίνει στο δημόσιο συμφέρον. Ακριβώς γι’ αυτό το λόγο, τα κινήματα ενάντια στην ιδιωτικοποίηση του νερού πιέζουν για την ψήφιση νομοσχεδίου που τα ίδια συνέταξαν, το οποίο θα απαγορεύει την κατασκευή μονάδων εμφιάλωσης στην περιοχή.
Μια παγκόσμια υπόθεση
Η προσπάθεια της Nestle να εξαγοράσει το νερό των πηγών είναι το τελευταίο επεισόδιο στη μάχη για το νερό. Η επιθυμία των πολυεθνικών είναι να ιδιωτικοποιηθεί, καθιστώντας το εμπόρευμα. Ξεκινώντας από τη Λατινική Αμερική, που η επιθετικότητα των εταιριών επιβουλεύεται ακόμα και το νερό της βροχής, φθάνει μέχρι και την πόρτα μας, με δεδομένες τις μνημονιακές πιέσεις προηγούμενων χρόνων για ιδιωτικοποίηση των εταιρειών ύδρευσης στην Ελλάδα. Ενώ οι ορέξεις των πολυεθνικών παραμένουν ακόρεστες, η τάση που διαμορφώνεται είναι αντίθετη. Δίκτυα ύδρευσης που είχαν ιδιωτικοποιηθεί περνάνε ξανά στο δημόσιο έλεγχο, λόγω της κακής διαχείρισης και της υποβάθμισης των υπηρεσιών. Οι περιβαλλοντικές προεκτάσεις του ζητήματος δεν είναι λιγότερο σημαντικές, ειδικά σε περιόδους όπου περιβαλλοντικές κρίσεις ανακύπτουν, ως αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής. Η προσπάθεια του κεφαλαίου να βρει νέα πεδία κερδοφορίας για να αντιμετωπίσει την οικονομική κρίση, που το ίδιο δημιούργησε, έρχεται συχνά αντιμέτωπη με αντιστάσεις που ξεπηδούν από το πουθενά, απαιτώντας μια διαφορετική οικονομική και περιβαλλοντική προσέγγιση στη διαχείριση του νερού.
Πέτρος Κοντές
