Από τις πρώτες μέρες του 2023 σε δημόσια κείμενά μου άρχισα να καταγράφω την άποψη πως η κρατική και ευρωπαϊκή θανατοπολιτική ενάντια στους μετανάστες θα κορυφωθεί με ένα μεγάλο χτύπημα –εφάμιλλο ή και μεγαλύτερο από το έγκλημα της Λαμπεντούζα. Την άνοιξη εκείνης της χρονιάς έγραψα το έργο Να ξέρετε πως αυτό που ακούτε είναι σφύριγμα τρένου, που μιλούσε για ένα εφιαλτικό γραφείο μιας δημόσιας υπηρεσίας που μετονόμαζε τα πτώματα των δολοφονημένων σε «ακαθόριστα ευρήματα».
Τη νύχτα της 14ης Ιουνίου 2023 έγινε το έγκλημα του πλοίου Adriana στα ανοιχτά της Πύλου με 649 άμαχους μετανάστες νεκρούς. Ήταν το μεγαλύτερο ρατσιστικό έγκλημα της Ευρώπης μετά τον B παγκόσμιο πόλεμο.
Στις 20 του Ιουνίου του 2023, δημοσίευσα το Σφύριγμα του τρένου. Μια εβδομάδα μετά τέσσερις νέοι ηθοποιοί, ο Νίκος Μαρνάς, ο Νίκος Στεργιώτης, ο Λεωνίδας Μπακάλης και ο Γιώργος Γκιόκας μού ζήτησαν το έργο να το κάνουν παράσταση.
Από τότε περάσαν 30 μήνες και τα τρομερά παιδιά του Σφυρίγματος του τρένου έχουν κάνει πάνω από 50 παραστάσεις σε τρεις χρονιές. Και συνεχίζουν.
Είναι μια όμορφη ιστορία αυτονομίας και ανεξαρτησίας αυτή η παράσταση. Τέσσερις πρωτοεμφανιζόμενοι στο θέατρο ηθοποιοί, δίχως καμία άκρη, δίχως καμία καβάτζα, δίχως χρήματα, δίχως καμία τεχνογνωσία παραγωγής μού ζήτησαν το έργο εκείνο το καλοκαίρι του 2023. Προσπάθησα να τους αποτρέψω. Σε εκείνο το πρώτο τηλέφωνο (με είχε πάρει ο Νίκος Μαρνάς) του απάντησα: «Αυτό το έργο μιλάει για το έγκλημα των επαναπροωθήσεων. Αν το παίξετε, τα καθάρματα του κυβερνητικού παρακράτους, θα σας προγράψουν για πάντα». Θυμάμαι πως ο Νίκος μού απάντησε κάπως διστακτικά «Ε δεν πειράζει…». Μου άρεσε και ο δισταγμός του και το ότι δεν τους πείραζε.
Όταν, μερικούς μήνες αργότερα, πρωτοείδα την πρόβα τους (ήταν εκείνη η Μεγάλη Πέμπτη του 2024), τους είπα κατά λέξη: «Έχετε κάνει μια απίστευτη παράσταση – πολύ καλύτερη από το κείμενό μου. Δεν ξέρω πώς το καταφέρατε, αλλά το καταφέρατε. Μην σας νοιάζει που είστε στο μηδέν από λεφτά και διασυνδέσεις και άκρες. Έχετε το πιο σημαντικό. Είστε αληθινοί καλλιτέχνες. Αν συνεχίσετε να παίζετε έτσι και αν μείνετε μονιασμένοι και δεν αφήσετε τον σπόρο της ματαιοδοξίας και του ναρκισσισμού να μπει μέσα σας, θα παίζετε αυτήν την παράσταση για πολλά χρόνια».
Αυτή ήταν η πρώτη παράσταση του ελληνικού θεάτρου για το φριχτό έγκλημα των επαναπροωθήσεων. Το ότι έμεινε ζωντανή και συνεχίζει φέτος για τρίτη χρονιά οφείλεται στο απίστευτο ταλέντο και στην ανυποχώρητη πίστη ετούτων των παιδιών.
Το Να ξέρετε πως αυτό που ακούτε είναι σφύριγμα τρένου είναι το πρώτο από τα τρία θεατρικά έργα που είχα υποσχεθεί (στον εαυτό μου πρώτα από όλα) για τις επαναπροωθήσεις –ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα των καιρών μας. Ακολούθησαν άλλα δύο έργα που ολοκληρώνουν την τριλογίας: Το Πώς να πετάτε ένα μωρό στη θάλασσα και η δημοκρατία να θριαμβεύει και το Η θεριζοαλωνιστική μηχανή Τζακ Ρίπερ. Όπως και το Δολοφόνοι εσείς είστε το νέο Άουσβιτς και η Αποσφαλμάτωση. Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο όλα αυτά τα έργα έχουν βρει τον δρόμο τους στη σκηνή.
Αποφάσισα να γράψω αυτά τα κείμενα όταν λογής καθάρματα του παρακράτους τόλμησαν να με απειλήσουν για όσα έγραφα για τις επαναπροωθήσεις. Έτσι αποφάσισα, προκειμένου να μην φοβηθώ, να απαντήσω δια του γραψίματος: Κι καθώς συνέχιζαν οι απειλές, το ένα έργο έγινε τριλογία. Καθώς φαίνεται, επειδή οι απειλές συνεχίζονται, θα υπάρξουν ακόμη περισσότερα έργα και βιβλία και κείμενα. Όσο απειλούν, τόσο θα γράφω.
Σκέφτομαι συνέχεια τα παιδιά και τις μανάδες τους που πνίγονται όταν οι λιμενοφύλακες της πολιτισμένης Ευρώπης αναποδογυρίζουν τις βάρκες τους ή βουλιάζουν τα πλοία τους. Σκέφτομαι τον τρόμο τους, την απελπισία τους, τις κραυγές και τα κλάματά τους, το επιθανάτιο παράπονό τους.
Πιστεύω πως το θέατρο (και η τέχνη) πρέπει να έχει τον χαρακτήρα του επείγοντος: Να μιλάει για τα εγκλήματα την ώρα που γίνονται –να μην περιμένει να περάσουν οι δεκαετίες για να τοποθετηθεί εκ του ασφαλούς.
Θα ήθελα όταν τελειώνει η παράσταση του έργου οι θεατές να μην συζητάνε για το εάν το κείμενο, η σκηνοθεσία και οι ερμηνείες ήταν καλές μέτριες ή κακές.
Θα ήθελα όταν τελειώνει η παράσταση ο κάθε θεατής να γνωρίζει πως, την ώρα που αυτός καθόταν στη θέση του, δολοφονήθηκαν κι άλλοι άντρες, κι άλλες γυναίκες, κι άλλα παιδιά στην θάλασσα. Και το έγκλημα αυτό γίνεται με τη σιωπή του και τη σιωπή μας, την ανοχή του και την ανοχή μας, τη συναυτουργία του και τη συναυτουργία μας.
Φωτο: Eurokinissi
